post image

सिड्नी । नेपालको रौतहट जिल्लामा जन्मीएका र करीव १० बर्ष चितवनमा बिताएका ३६ बर्षिय रञ्जित शाह अध्ययनका लागि एक दशक अघि अष्ट्रेलिया प्रबेश गरेका थिए । प्रारम्भमा जे गरेर भएपनि अष्ट्रेलीयामा टिक्नु पर्छ भन्ने मनशायकासाथ आफ्नो काम शुरु गरेका रञ्जितले सन् २०१५ मा रामा फ्यासिलीटी म्यानेजम्यान्ट प्रालि कम्पनी शुरु गरे । नेपाल तथा बिश्वका बिभिन्न मुलुकहरुवाट अध्ययनका शिलशिलामा यहाँ आएका विद्यार्थीहरुलाई सजिलै काम प्राप्त होस् र उनिहरुले आफ्नो अध्ययन सँगसँगै यहाँ बस्नका लागि पनि सहज होस् भन्नका लागि सानो स्केलमा ब्यवसाय शुरु गरेका रञ्जितले हालका दिनसम्म आईपुग्दा करीव २ सय जनालाई काम दिईरहेका छन् । क्लिीनिङ्ग क्षेत्रमा राम्रो स्कोप देखेका रञ्जितले त्यही क्षेत्रमा रामा फ्यासिलिटि म्यानेजम्यान्ट प्रालि मार्फत काम गरीरहेका छन् । रञ्जितले केवल अष्ट्रेलियाको सिड्नीमा मात्रै नभएर रामा फ्यासिलिटि प्रालि मार्फत नेपालमै ब्यावसाय संचालन गर्ने तयारीमा जुटेका छन् । अष्ट्रृेलियामा मिहेनत गरेर अघि बढ्ने हो भने निकै सम्भावना रहेको बताउने ,रामा फ्यासिलिटि म्यानेजम्यान्ट प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक रञ्जित शाहसँग अनलाईनसमय डटकमले गरेको कुराकानी ।

अहिले केमा ब्यस्त हुनुहुन्छ ?

मेरो अष्ट्रेलियाको पारामाटामा रामा फ्यासिलिटि म्यानेजम्यान्ट प्रालि रहेको छ । यसले राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय विद्यार्थीहरुदेखि लिएर कामको खोजीमा रहेकाहरुलाई सजिलै काम प्रदान गर्दछ । त्यसरी नै यस कम्पनी मार्फत हामीले काम खोज्न आउनेहरुलाई क्लिनिङ्ग सम्वन्धी काम, उचित परामर्श, विद्यार्थीह्रुका लागि कोठा भाडा,गाडी चलाउन सिकाउने लगायतका कुराहरु तथा सहयोग गरीरहेका छौं ।

दिनचर्या कस्तो चलिरहेको छ ? सधै फोनमै झुम्मीरहेको देख्छु ?

हो हेर्नुस् न बिहानदेखि अहिलेसम्म फोन बजेको बज्यै छ । यहाँले देखिनै रहनु भएको छ । मेरो दिनचर्या भनेकै हामीले काम गरीरहेका सिड्नीका बिभिन्न क्षेत्र तथा स्थानहरुमा के कस्तो काम भईरहेको छ, हाम्रो कामप्रतिको सन्तुष्टी कस्तो छ ,हाम्रा साथीहरुले के–कसरी काम गरीरहनु भएको छ, उहाँहरुको अवस्था तथा उहाँहरुको कामको बारेमा बिहानै जानकारी लिने गर्दर्छु । त्यसरी नै कसैलाई केही समस्या भएको अवस्थामा म आफै त्यही स्थानमा पुगेर उनिहरुलाई सघाउ पुग्ने का मगर्दै आईरहेको छु । त्यसरी नै फोनमा समेत हाम्रा कर्मचारी तथा सहकर्मीहरुले के कसरी काम गरीरहेका छन् भन्ने बारेमा निरन्तर रुपमा अपडेट लिने काम गर्ने गर्दर्छु । त्यती मात्रै होईन, कामका लागि आईपर्ने समस्याहरुलाई कसरी समाधान गर्न सकिन्छ भन्ने बिषयमा निरन्तर क्लाईन्टसँगको सम्वन्वय सहकार्य र आपसी सरसल्लाहमा कामहरु अघि बढाईरहेका छौं । अब फोनको कुरा गर्नु पर्दा यही फोनकै भरमा मैले सबै कर्मचारीदेखि लिएर काममा गएका साथीहरुसँग सम्पर्क गर्ने भएकाले मात्रै ब्यस्थ भएको देखिन्छ ।

तपाईको अष्ट्रेलिया अनुभव बताई दिनुस् न ?

सन् २००८ को डिसेम्बरमा म अष्ट्रलिया आएको हुँ । साथीभाईहरुको सहयोगमा यहाँ केही कामहरु गर्न थाले । त्यो बेला बिश्वमा नै कामको निकै संकटको अवस्था थियो । त्यस्तो अवस्थामा मैले काम पाउँदा म निकै खुशी भएँ । मैले पहिलो दिन काम सिड्नीवाट करीव ६० किलोमिटर टाढा क्यामदेनमा रेष्टुरेन्ट क्लिनिङ्गको पाएको थिए । जहाँपुग्न १३ डलर भाडा लाग्थ्यो भने मैले दिनभर काम गरेको ४७ डलर पाएको थिए । तर त्यही काम र त्यही ४७ डलर नै मेरो लाईफको टर्निङ्ग प्वाईन्टका रुपमा रह्यो । मैले त्यस पछि निरन्तर रुपमा क्लिनिङ्गको कामहरु गर्दै गएँ । मलाई यति भनिरहँदा गर्भ महशुष हुन्छ कि, अरुले ११ बर्षमा थुप्रै विश्वविद्यालयका डिग्री लिए होलान् तर मैले क्लिनिङ्ग सेक्टरमा पिएचडी गरेको जस्तो महशुष हुन्छ । हालका दिनसम्म पनि सो रेष्टुरेन्ट मैले संचालन गरीरहेको कम्पनी मातहतवाट सेवा लिईरहेको छ र मैले सेवा प्रदान गरी नै रहेको छु । सन् २०१५ मा आएर मैले अब आफुले मात्रै काम गरेर हुदैन अरु साथीहरुलाई र नेपालवाट आएका विद्यार्थीह्रुलाई पनि काम दिनु पर्छ भन्ने मनशायकासाथ रामा फ्यासिलिटि प्रालि संचालन गरीरहेको छु र हालका दिनमा आईपुग्दा हाम्रो कम्पनीमा करीव २ सयको हाराहारीमा साथीहरु काम गरीरहेका छन् । यो नै मैले मेरो सफलता मानेको छु भने सयौ विद्यार्थीहरुलाई यसरी काम लगाउन पाउँदा म निकै खुशी छु र आगामी दिनहरुमा समेत यो पेशामा दृढताकासाथ लागीरहने प्रतिबद्धता जनाउादँछु ।

अष्ट्रेलिया अध्ययन गर्न आईरहेका र आउन चाहने विद्यार्थीलाई यहाँको सुझाव के छ ?

सबैभन्दा पहिला त तपाईहरु अध्ययन गर्न आउनु भएको छ भने अध्ययनलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुस् । अध्ययन सँगसँगै तपाई यहाँ बाँच्नका लागि पनि काम त गर्नेपर्छ । अर्को कुरा तपाई अष्ट्रेलिया अध्ययनका लागि आउँदै हुनुहुन्छ भने नेपालमै राम्रोसँग गाडी चलाउन सिकेर नेपाली लाईसेन्स लिएर आउनुस् । किनकि नेपाली लाईसेन्सले अष्ट्रेलियामा गाडी चलाउन पाईन्छ । गाडी चलाउन जान्यो र तपाईसँग गाडी छ भने यहाँ काम पाउन र गर्न निकै सजिलो हुन्छ । त्यसरी नै यहाँ अष्ट्रेलियामा केवल किताबी ज्ञान भन्दा पनि प्रयोगात्मक र ब्यवहारीक सिप हुनु जरुरी छ । सिप भयो भने तपाईले यहाँ काम सजिलै पाउन सक्नुहुन्छ । त्यसैले म सबै विद्यार्थी तथा अभिभावकहरुलाई के भन्न चहान्छु भने तपाई आफ्ना नानीबाबुहरुलाई अष्ट्रेलिया अध्ययनका लागि पठाउँदै हुनुहुन्छ भने केही सिप सिकाएर पठाउनुस् ।

अर्को कुरा यहाँ अध्ययन गर्न आउने विद्यार्थीह्रुले समेत के ध्यान दिनु जरुरी छ भने अष्ट्रेलियामा कुनै डलरको रुख छैन कि, यहाँ आउने बित्तिकै पैसा फलिहाल्छ, त्यसैले तपाईहरु जहाँ जे पढ्न आउँदै हुनुहुन्छ, कम्तीमा एक बर्षको फि नेपनलवाटै तिरेर आउनुस्, त्यसले तपाईलाई यहाँ काम गर्न तथा अध्ययन गर्न निकै सजिलो हुनेछ । नत्र भने तपाईलाई निकै आर्थिक समस्या पर्न सक्दछ । किनकी यहाँ भन्ने बित्तिकै काम पाउन त्यती सजिलो छँदै छैन ।

अष्ट्रेलियाको सिड्नीमा यहाँले थुप्रै विद्यार्थीहरुलाई काम दिईरहनु भएको छ ? उनिहरुसँगको काम गराईकोे सुझाव कस्तो रहेको छ ?

जनकजी, तपाईले निकै रमाईलो प्रश्न गर्नुभयो,यहाँ अध्ययन गर्न आएका जति पनि  विद्यार्थीहरु छन् । सबै नयाँ हुन्छन् । उनिहरुलाई यहाँको अवस्थाका बारेमा र कामको बारेमा खासै जानकारी हुदैन । हाम्रोमा त्यस्ता थुप्रै विद्यार्थीहरु आउँछन् । हामीले उनिहरुलाई काम सिकाएर काम पनि दिन्छौं । त्यती मात्रै होईन, हामीले नयाँ विद्यार्थीहरुलाई कसरी यहाँ कोठा लिने, कसरी बस्ने, कसरी काम खोज्ने, कसरी काम दिने र के काम गर्दा कस्तो हुन्छ , अष्ट्रेलियामा कसरी सफल जिवन बिताउन सकिन्छ भनेर पूर्ण रुपमा काउन्सिलिङ्ग गर्ने गर्दछौं । अब प्रसंग रह्यो, नेपाली विद्यार्थीहरुले कस्तो परफमेन्स गरीरहेका छन् भने यहाँ आएका र काम गरीरहेका जति पनि विद्यार्थीहरु छन् उनिहरुले निकै राम्रो परफमेन्स गरीरहेका छन् । उनिहरुको काम देखि सबै जना निकै खुशी छन् । नेपालीहरुले अरुलेभन्दा बढी मिहेनत गर्ने भएकाले पनि यहाँ निकै सफल भएर उद्यमी बनीरहेको मैले देखेको छु ।

नेपालमा अझै पनि सबल दक्ष र सक्षम जनशक्ति पाउन निकै गाहे छ ? तर तपाईले संचालन गरीरहनु भएको ब्यवसायमा थुप्रै दक्ष जनशक्तिहरु काम गरीरहेका छन् । नेपाललाई सिपयुक्र जनशक्ति तयार पार्नका लागि के गर्नु पर्ला जस्तो लाग्छ ?

हेर्नुस्,यो अष्ट्रेलियामा तपाईसँग सिप छैन र ब्यवहारीक ज्ञान छैन भने बाँच्न नै निकै कठीन हुन्छ । नेपालको शिक्षा नै बढी घोकन्ते र किताबी भएकाले पनि त्यहाँ बढी प्रयोगात्मक र सिपयुक्त जनशक्ति उत्पादन हुन नसकेको मैले महशुष गरेको छु । तर पछिल्लो समयमा आएर नेपालमा पनि बिभिन्न प्राविधिक तथा ब्यावसायीक शिक्षण संस्थाहरु खुल्दै जानु, टेफका कोर्षहरु नेपालमै संचालन हुनुलाई मैले सकारात्मक रुपमा लिएको छ ु । त्यसरी नै अब नेपालमा पनि विद्यार्थीहरुलाई सिपयुक्त र प्राविधिक शिक्षा प्रदान गर्दै अघि बढेको खण्डमा नेपालको पढाई निकै नै उत्कृष्ठ छ भन्ने मलाई लाग्दछ । यही अष्ट्रेलियाकै ठूला–ठूला युनिभसिर्टीहरु समेत नेपाली विद्यार्थीले टप गरीरहेको हामीले सुन्दछौं । त्यसैले अव सरकारले प्राविधिक, ब्यवासीक र सिपयुक्त शिक्षा तर्फ जोड दिनु जरुरी छ ।

तपाई त  एसोसिएसन अफ तराई ईन अष्ट्रेलीया एन्टाका उपाध्यक्ष समेत हुनुहुन्छ ? नेपाली समुदाय र नेपालको लागि यस संस्थाले के–कस्ता कामहरु गर्रीरहेको छ ?

हो यहाँले भने जस्तै म अष्ट्रेलीयामा रहेको एसोसिएसन अफ तराई ईन अष्ट्रेलियाको उपाध्यक्ष हुँ । यो संस्था भनेको तराई मधेशका बिभिन्न जिल्लाहरुवाट अष्ट्रेलीया आएकाहरुको साझा चौतारी हो । हामीले एन्टा मार्फत बार्षिक रुपमा छठ, होली लगायतका बिभिन्न साँस्कृतिकपर्वहरु समुदायसँग मिलेर मनाउँदै आईरहेका छौं । त्यसरी नै हामीले आफ्नो देशको लागि केही गर्नु पर्छ भन्ने सोच बनाएर एन्टा मार्फत हरेक बर्ष तराई मधेशमा रहेका जेहेन्दार बिद्यार्थीहरुका लागि पाँच लाख रुपैंयाको छात्रबृती प्रदान गर्दै आईरहेका छौं । जुन छात्रबृती अन्र्तगत यस बर्ष जिवित शहीद सप्तरीका देवनारायण विश्वासका छोराले काठमाण्डौमा सिएको अध्ययन गरीरहेका छन् । त्यसरी नै हामीले बिभिन्न सामाजिक क्षेत्रमा समेत एन्टा मार्फत र मैले ब्यक्तिगत तवरले समेत काम गरीरहेको छु ।

अष्ट्रेलियाको  सिड्नीमा रामा फ्यासिलिटि प्रालिले जे जसरी काम गरीरहेको छ , यसलाई नेपालसम्म पुर्याउने कुनै योजना छ त तपाईसँग ?

पक्कै पनि जनकजी, रामा फ्यासिलिटि म्यानेजम्यान्ट प्रालिले निकट भबिष्यमा नै काठमाण्डौमा एक गुणस्तरीय सेवा प्रदायक संस्था स्थापना गर्ने तयारी गरीरहेको छ । अन्तराष्ट्रिय सिपलाई नेपाली बजारसम्म पुर्याउने उद्धेश्य सहित रामा फ्यासिलिटि म्यानेजम्यान्ट प्रालिले नेपालमा पलम्बीङ्ग, ईलेक्ट्रीसियन, क्लिनिङ्ग लगायतका गुणस्तरीय सेवाहरु आम उपभोक्ता समक्ष पुर्याउने योजना सहित हामी अघि बढीरहेका छौं । म यहाँलाई जोड्न चाहन्छु, तपाईको घरमा धारा बिग्रियो पानी आएन, यदी तपाईले पलम्बर खोज्न जानुहुन्छ भने कहाँ पाउने, कुनै स्थायीत्व नै छैन र पाएको खण्डमा पनि मलाई फुर्सद छैन, यति दिनपछि आउनुस् भन्ने जवाफ आउँछ । त्यसैले हामीले संचालन गर्ने रामा फ्यासिलिटि म्यानेजम्यान्ट प्रालिले सबै सेवाहरु अनलाईन मार्फत निश्चित समयमा प्रदान गर्नकै लागि नयाँ सोच, नयाँ बिचार र अन्तराष्ट्रिय स्तरको सेवा दिने मनशाय सहित नेपालमा लगानी गर्न ईच्छुक रहेका छौं । छिट्टै तपाईहरुको सेवामा हाजीर हुने प्रतिबद्धता जाहेर गर्दछौं । धन्यवाद ।

post image

फागुन २३, काठमाडौँ । भिक्टोरियाका लागि नेपालका अवैतनिक महावाणिज्यदूत चन्द्र योञ्जन करिब ३० बर्षअघि अष्ट्रेलिया पुगेका थिए । जव उनि अष्ट्रेलिया गएका थिए त्यस समय अष्ट्रेलिया जाने नेपालीको संख्या औंलामा गन्न सकिन्थ्यो , कोहि नेपाली देख्न पाउँदा खुशीले गदगद भएको त्यो क्षण योन्जनको मनमस्तिष्कमा अझै पनि ताजा नै रहेको छ । दिन बित्दै गए समय बदलिंदै गयो र अष्ट्रेलियामा अध्ययनको लागि जाने बिद्यार्थीको संख्या पनि बिस्तारै बधाई गयो र अहिले त त्यो संख्या आक्रामक नै छ । टोपी लगाएको मान्छे देख्दा उनि दौडेर समाउन र भेट्न सम्म पुग्थे ।

अहिलेको समयमा भने अष्ट्रेलियामा नेपाली कम्युनिटी बाक्लो छ हजुरबुवा देखि नातिनीसम्मकै समाज त्यहाँ स्थापीत भइसकेको छ  । हालको समयमा नेपाली बिद्यार्थी धेरै उत्साहित , साहसी , स्मार्ट भएको र काम पाउन सजिलोका साथै नेपाली कम्युनिटीको सहयोगले थोरै समयमा नै अष्ट्रेलियामा सजिलै घुलमिल हुन् सक्ने वातावरण रहेको महावाणिज्यदूत चन्द्र योञ्जन बताउँछन् ।उनै चन्द्र योञ्जनसंग इन्फोप्लसले गरेको कुराकानी :

post image

असोज ३,काठमाडौं । संविधानसभाबाट नेपालको संविधान जारी भई विभिन्न तहको निर्वाचन भइसकेपछि विकास र समृद्धिको लक्ष्यसहित नयाँ सरकार गठन भएको आजै सात महीना पुगेको छ। लामो समयको सङ्घर्षबाट जनताले प्राप्त गरेको सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्दै सुशासन र विकासका जनआकाङ्क्षालाई सम्बोधन गर्नु सरकारका लागि चुनौतीको विषय रहिआएको छ। यिनै चुनौतीका बीच प्रधानमन्त्री ओलीको सरकार ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’ को लक्ष्यका साथ अघि बढिरहेको छ। प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा रासससहितका पत्रकारहरूले नेपालको संविधान जारी भएको चौथो वार्षिकोत्सवका अवसरमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँग उहाँको धारणा बुझ्ने प्रयास गरे। सो अवसरमा राससले प्रधानमन्त्री ओलीसँग गरेको विशेष अन्तर्वार्ताको सम्पादित अंश:

प्रधानमन्त्रीज्यू, चौथो संविधान दिवस पनि आयो। यस सन्दर्भमा देशवासीसमक्ष के भन्न चाहनुहुन्छ?

यस संविधान दिवसका उपलक्ष्यमा देशभित्र र बाहिर रहेका सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ दिदीबहिनीलाई हार्दिक बधाई र शुभकामना व्यक्त गर्न चाहन्छु। हामीले संविधान जारी भएपछिका तीन गतिशील वर्ष पार गरेका छौँ। यसबीच हामी संविधानको कार्यान्वयनका लागि संवैधानिक प्रावधानमा रहेका कानूनी र परिकल्पना गरेका संरचनालाई पूर्णता दिइरहेका छौं र जनताका सेवा, सुविधा र सहुलियतसम्बन्धी आकाङ्क्षाहरूको सम्बोधन गर्ने क्रममा छौँ।

हामी संविधानमा उल्लिखित जनताको सार्वभौमसत्तालाई व्यवस्थित, समुचित र उन्नत रुपमा प्रयोग गर्ने क्रममा जनताको अधिकारसम्म पहुँच पु¥याउनका लागि अहोरात्र काम गरिरहेका छौँ। खासगरी जनताको सुरक्षा र सम्मानको प्रत्याभूति दिनु हाम्रो दायित्व हो। अब भने हामी समृद्धिमा पुग्ने संरचनात्मक पक्षहरूमा काम गरेर कसरी सहज रुपमा जनताका अधिकार स्थापना गर्न सकिन्छ भन्ने सुस्पष्ट दृष्टिकोण लिएर अघि बढेका छौँ।

हामीले यसअघि राजनीतिक क्षेत्रको अधिकार प्राप्त गर्नु थियो, त्यो गर्यौँ। द्वन्द्व व्यवस्थापन गर्यौँ । भूकम्पको सामना ग¥यौँ। अब हामी समृद्धिको योजना कार्यान्वयनका लागि सुशासन, आर्थिक उन्नति र सामाजिक विकासमा लागेका छौँ।

यस संविधानसँगै हामीलाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र प्राप्त भएको छ। यसका लागि भएको सङ्घर्षमा जनताको सुझबुझपूर्ण सहभागिता थियो। संविधानले त्यस जनभावनालाई समेटेको छ र जनताबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधि संस्थाले नै यसको विधिवत् निर्माण गरेको हो। संविधानसभाभन्दा बाहिर पनि व्यापक जनताको सहभागितामा संविधान बनेको हो। यसमा नेपाली जनताको संयम र सुझबुझलाई बिर्सन मिल्दैन। यो असाधारण उपलब्धि हो। अब उपलब्धिको दोस्रो उद्देश्य र आकाङ्क्षाको चरणमा सुशासन र विकासका सम्पूर्ण क्षेत्रमा बहुआयामिक प्रयास गरेर ’समृद्ध नेपाल र सुखी नेपाली’ नै हाम्रो लक्ष्य हो।

हाम्रा पुर्खाहरुको गौरवपूर्ण, खोज, अनुसन्धान र अध्ययनको इतिहास छ। हाम्रो इतिहास पुर्खाहरुको विद्वता र निरन्तर स्वाधीनताको इतिहास हो। हाम्रो भूभाग प्राकृतिक हिसाबले अत्यन्त सुन्दर, उर्वर र समृद्ध छ। हामीसँग खानी, वनस्पति, जल, जमीन, जीवजन्तु, जडिबुटी सबै छन्। हामीले यसै विन्दुबाट समृद्धिको यात्रा तय गरेका छौँ।

मानिस अन्तत्वोगत्वा सुख चाहन्छ। सुखका लागि जैविक र मानवीय आवश्यकताको परिपूर्तिका कुरा मात्र पर्दैनन्। मानिस सचेत प्राणी भएकाले चिन्तामुक्त सुरक्षा, निर्बाध–सीमारहित समानता र सम्मान चाहन्छ। सुरक्षित र सम्मानपूर्ण जीवनविना मानिस खुशी हुँदैन। वस्तुगत आवश्यकताको परिपूर्तिले मात्र मानिसको चेतनालाई सम्मानित ढङ्गले परिपूर्ति गर्न सक्दैन भनने हामीलाई थाहा छ। यस लक्ष्यमा पुग्न हामीले ‘समृद्ध नेपाल र सुखी नेपाल’को लक्ष्यका लागि विभिन्न प्रयास शुरु गरेका छौँ। यसका लागि हाम्रो आफ्नै प्रयासले मात्र विकासको गति ढिलो हुन सक्छ। हाम्रो आर्थिक र प्राविधिक क्षमताले मात्र नभ्याउन सक्छ। त्यसैले हामीले राष्ट्रिय हित, प्रतिष्ठा र सरोकारलाई ध्यानमा राखेर छिमेकी र मित्रराष्ट्र तथा संस्थाहरुसँगको बिग्रिएको वा असमझदारीमा रहेको सम्बन्ध सुधार्दै, सन्तुलित बनाउँदै सहकार्य र सहयोगको नयाँ उचाइको सम्बन्ध विकास गरेका छौँ। संविधान जारी हँुदाको समयको छिमेक सम्बन्धलाई सुधारेर नयाँ सम्बन्ध विकास गरेका छौँ। नेपाल भौगोलिक बनावटका दृष्टिले भूपरिवेष्टित भनिनु एउटा कुरा हो तर अब भौगोलिक बनावटका हिसाबले मात्रै भूपरिवेष्ठित भनिरहनुपर्ने र कुण्ठित मानसिकता राख्नुपर्ने अवस्था छैन। त्यसबाट हामीले मुलुकलाई माथि उठाउन सकेका छौँ। राष्ट्रिय हित, प्रतिष्ठा र सरोकारमा सम्झौता नगरी हामी छिमेकी र मित्रराष्ट्रको सहयोग लिन चाहन्छौँ।

संविधानले सुनिश्चित गरेका अधिकारहरूको स्थापनाका लागि हामीले तोकिएको समयभित्र मौलिक हकहरुसँग सम्बन्धित कानून तयार गरेका छौँ। हामीले संविधान कार्यान्वनका लागि कानूनी र संरचनाका क्षेत्रमा संविधानले सुम्पेका कार्यभारहरू पूरा गरेका छौँ। यो सन्तोषको कुरा हो। अघिल्ला समयमा पर्याप्त काम नगरेका हुनाले हामीलाई समयमा कानून ल्याउन सकस प¥यो। अब हामी सुशासन र विकासको बाटोमा जान सक्छौँ। यसमा आश्वस्त हुन म सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरुलाई आग्रह गर्छु।

संविधान जारी भएको तीन वर्ष पूरा भएको यस अवधिमा मुलुकको कार्यकारी प्रमुखका हैसियतमा संविधान कार्यान्वयन र संविधानको मूल्याङ्कन वा समीक्षा कसरी गर्नुहुन्छ?

संविधानले नेपाली जनतालाई सार्वभौमसत्तासम्पन्न बनाएको छ। यसको मुहान, प्रस्थानविन्दु र गन्तव्य यही हो। संविधानले यसको व्याख्या, अर्थ, कार्यान्वयन प्रणाली र त्यसको विस्तृतीकरण पनि दिएको छ। यो संविधान जनताबाट बन्यो, त्यसमा विवाद छैन। संविधानले जनतालाई सम्पूर्ण शक्तिको स्रोत र केन्द्रविन्दु मानेको छ। संविधानले राष्ट्रलाई समग्रतामा परिभाषा गरेको छ। यसले नयाँ परिकल्पना गरेको छ।

मैले भन्दै आएको छु, म मुलुकको सरदर प्रतिव्यक्ति आय वा कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको प्रतिशतमा सन्तोष मानेर बस्दिन। सरदर विकासको मापनभन्दा माथि पुगेर कोही पनि नागरिक खान, लाउन, बस्न र छोराछोरी पढ्न नपाउने अवस्था हुनुहुँदैन। संविधानको मर्म पनि यही हो। नेपालमा जनताको सरकार बनेको छ। कोही पनि नेपाली भोकै मर्न हुँदैन र मर्न दिइँदैन भनेर मैले अघिल्लो कार्यकालमै घोषणा गरेको हुँ। समतामूलक समाजको निर्माण हाम्रो गन्तव्य हो। अहिले नै सबैको सम्पत्ति बराबर हुने भनेको होइन तर कोही पनि भोकै बस्न नपरोस् भनेर राज्यले ध्यान दिनुपर्छ।

हामीले यसै वर्ष विशेष विद्यार्थी भर्ना अभियान चलाएर विद्यालय नगएका र नजाने करीब तीन लाख बालबालिकालाई विद्यालयमा भर्ना गराएका छौँ। फेरि हामी अर्काे अभियान चलाएर बाँकी बालबालिका भर्ना गराउनेछौँ। भर्ना भएका विद्यार्र्थीलाई टिकाउने छौँ। यो संविधानले सुनिश्चित गरेको शिक्षाको अधिकार हो। तल जगदेखि उठाउने र माथि पनि उन्नत शिक्षामा जाने जस्ता कुराहरुबाट समृद्धिको यात्रा तय गर्ने संविधानको लक्ष्य हो। त्यसरी हेर्दा यो संविधान स्तरीय, अनुकूल र उत्तम छ। यसले नेपालको, भौगोलिक, भाषिक, संस्कृतिक जातीय र विविधतालाई समे्टने नीति र बाटो लिएकोे छ। यसले राष्ट्रिय एकताबाट मुलुकलाई अघि बढाउने लक्ष्य लिएको छ, त्यो सही छ।

संविधान कार्यान्वयनको प्रक्रिया त अघि बढिरहेको छ तर संविधान जारी हुँदा असन्तुष्ट भएको एउटा पक्ष (यद्यपि ती पक्षहरू निर्वाचमा पनि आए) अहिले सरकारमा पनि सामेल भएको एक दल संविधान दिवसमा सहभागी नहुने तयारीमा भएको सुनिएको छ, संविधानको सर्वस्वीकार्यताका लागि केही नयाँ पहल गर्दै हुनुहुन्छ ?

कहिले कहिले केही खास समस्याहरु आउँछन्, त्यस्ता समस्या समाधान हुन्छन्। कुनै कुनै समस्या समाधान गरेर पनि समाधान हुँदैनन्। कहिलेकाहीँ राजनीतिका लागि मुद्दा (माग) बनाइन्छ, मुद्दा बाँकी राख्नका लागि उठाइन्छ। ती मुद्दा कसैले सम्झाएर वा सम्बोधन गरेर हुँदैन। कुनै मानिस भोकै छ भने खान्छ तर भोक नलागे पनि भोक लागेको छ भन्छ तर खाँदैन। भोकै छु भन्ने नाममा ऊ भोकको मुद्दा कायम राख्न चाहन्छ। उसलाई भोकै छु भन्ने देखाउनु छ। त्यसैले भोक नलागी भोकै छु भन्न खोज्नेहरुलाई खासै महत्व दिनुपर्छ जस्तो मलाई लाग्दैन।

यहाँ कहीँ कतैको स्वार्थ र घुसपैठमा लाग्ने केही पृथकतावादी तत्वहरु हुन सक्छन्। त्यस्ता तत्वहरुलाई नेपाली जनताले एक्ल्याउने र अस्वीकार गर्नेछन्। नेपालीले पृथकतावाद सहिरहँदैनन्। त्यसैले त्यस्ता पक्षहरुमा त्यति ध्यान दिइरहनु पर्दैन। कसैको स्वार्थका लागि ती तत्वहरु, नेपालको पानी खाएर नेपाल टुक्र्याउन चाहनेहरुको आपराधिक सोच नेपाली जनताले राख्न पनि सक्दैनन्।

संविधानलाई पूर्णता दिने सन्दर्भमा बसेर छलफल गरेर मिलाउन सकिन्छ। संविधान त्यस्तो असंशोधनीय धर्मग्रन्थ वा पाठ गरेर बसिने स्तुतिश्लोक होइन। यो गतिशील दस्तावेज हो। यो लोक सपार्ने मार्गदर्शक हो। यसलाई संशोधन गर्ने पक्षमा बहस गर्न हामी तयार छौँ।

निर्वाचनमा भाग लिएका वा नलिएका दलहरुले छिटपुट रुपमा संविधानबारे केही कुरा राख्न सक्छन् तर उनीहरुले संविधान नमान्ने नाममा बिखण्डनतिर लाने कोशिश गर्ने मनसायको गठबन्धनमा देखिने गरी तिनको साथ दिन्छन् जस्तो मलाई लाग्दैन।

संविधानसँगै सुशासनको प्रश्न उठेको देखिन्छ, तपाईँले पनि बारम्बार सुशासनको कुरा गरिरहनुभएको छ। सुशासन, सुरक्षा र विकास केन्द्र र प्रदेश सरकारको चाहना देखिन्छ तर प्रदेश सरकारहरु सुरक्षाका लागि आफूसँग प्रहरी नै छैन भन्छन्। केन्द्र र प्रदेश सरकारका बीचमा सुशासनका दृष्टिमा केही खाडल देखिन्छन्। हालसालै सुरक्षाका क्षेत्रमा अन्य चुनौती पनि देखिएका छन्। यसका लागि सरकारले केही नयाँ सोच बनाएको छ कि?

हामीले प्रदेशलाई प्रदेश हो भन्ने बुझ्नुपर्छ, ती अलग राष्ट्र होइनन्। हामीले केन्द्रमा दुई सदनको सङ्घीय संसद्, प्रदेशमा सात प्रदेशसभा, ७५३ स्थानीय तह र ७७ वटा जिल्ला समन्वय समिति बनाएका छौँ। ती क्रियाशील छन्। विभिन्न तहमा ७६१ सरकार छन्। ती छुट्टै र स्वतन्त्र सरकार होइनन्। सबै नेपाल सरकारका स्वाभाविक अङ्ग हुन्। सरकार नभनिएको समन्वय समिति पनि जनप्रतिनिधि संस्था हो। यी सबैका आफ्ना कामकर्तव्य छन्। प्रदेश सरकारसँग प्रदेश प्रहरी हुन्छ। नगरपालिकासँग नगर प्रहरी हुन्छ तर बन्न नपाइकन कहाँ सबै कुरा हुन्छ ? प्रदेश सभा र सरकार गठन भयो, तिनलाई राख्ने ठाउँ अझै छैन। विभिन्न कार्यालय खाली गरेर प्रदेशसभा र सरकारका कार्यालय खडा गरिएका छन्। तीन वर्ष अगाडि विभिन्न निर्वाचन र प्रदेश संरचनाको तयारी गरेको थिएँ, त्यसबेला सरकार ढाल्ने कुरामा साथीहरु आँगनमा निस्किएर नाच्दानाच्दै बित्यो। वास्तवमा केही पनि गरिएको थिएन।

यसबीचमा यी सबै गरिए। यस बीचमा यो सरकार आएपछि यति धेरै कानूनहरुको निर्माण भयो। सभाहरु, सरकारहरु सञ्चालन भए। स्थानीय तहमा कानून बनाउने, न्यायाधीश हुने, कर लगाउने भनिएको छ, कसरी गर्ने ? कोही अभ्यस्त थिएन ! कतिपय कुराहरु नमिलेका छन् तर यसो भन्दैमा यो विषय कुनै बाबुले छोराछोरीलाई अंश दिएन भनेर लडाइँ झगडा गरेजस्तो होइन। कुन कुन तहमा कहाँ कहाँ कसरी कसलाई जिम्मेवारी लिएर जनताको सेवा, सुविधा र विकास दिन सकिन्छ, त्यो हामीले मिलेर सल्लाह गरेर गर्ने हो। हामीकहाँ अलि बढी उछाल्ने र उत्तेजक कुरा गर्ने एक प्रकारको प्रवृत्ति पनि छ।

शान्ति सुरक्षाका सन्दर्भमा म भन्न चाहन्छु, नेपाली समाज सामाजिक नैतिक मूल्यमान्यताका हिसाबले उच्च मूल्यमान्यता र आदर्शमा बाँचेको समाज हो। आर्थिक रुपमा सम्पन्न नभए पनि हामी उच्च मूल्य र आदर्शमा बाँचेका मानिस हौँ। अहिले पनि थारु जातिमा सयभन्दा बढी सदस्यको परिवार मिलेर बसेको छ। एउटै भान्छामा खाएर बसेको छ। यो सहिष्णुता यो दुनियाँमा नेपालबाहेक अरु कसैले कल्पना गर्नै सक्दैन। यस्तो ठाउँमा हामी हाम्रा मूल्यमान्यता र सामाजिक, धार्मिक मूल्य र बन्धनहरुमा बाँधिएका छौँ। यो संस्कारमा हुर्किएका कतैबाट हामीलाई कमजोर पार्ने कोशिश भएका छन्। नैतिक मूल्यमा आएको ह्रास सामाजिक अपराधमा परिणत भएको छ। जाँगरिलाहरु कपट, जालझेल र अपराध कर्म गर्दैनन्। मान्छे सचेत प्राणी हो। सचेतनतालाई फरक ढङ्गले प्रयोग गर्दा अपराध हुन्छ। पशुमा चेतना छैन, उसमा नैतिक मूल्यमान्यताको कुरा हुँदैन। अहिले समाजमा नैतिक मूल्यमान्यतामा खलल आउन खोजेको देखिन्छ। यसमा हामी सबै सजग भएर लाग्नुपर्छ।

निर्वाचनपछिको राजनीतिक प्रक्रियामा संविधान कार्यान्वयनमा खास प्रश्नहरु नरहे पनि अबको दिनमा हेर्दा संविधानको कार्यान्वयन र संविधानले दिशानिर्देश गरेको समृद्धिको अवधारणा सफल बनाउन कसरी अगाडि बढ्नुहुन्छ?

संविधान निर्माण चुनौतीपूर्ण थियो। त्यो चुनौती हामीले पूरा ग¥यौँ। अरु कसैले नचाहेको तर नेपाली जनताले चाहेको दिशामा हाम्रो संविधान बनेको छ। लोकतन्त्रका संवाहकमा परिपक्वता आउनु जरुरी छ। नेपाली जनता सार्वभौमसत्तासम्पन्न छ। तर जनता आफैँले आफ्नो सार्वभौमसत्ता प्रयोग गरेको लामो अनुभव र इतिहास भने हामीकहाँ छैन। लोकतन्त्रको मुख्य पक्ष जनताको अभिमतलाई स्वीकार्नु हो। जुनसुकै बहानामा लोकतन्त्रलाई अस्वीकार गर्नु तानाशाहीपन हो। जनताको भावनालाई तानाशाहले अनेक बहानामा अस्वीकार गर्ने प्रवृत्तिहरु हुन सक्छन् तर नेपालमा त्यस्ता प्रवृत्तिको कुनै भविष्य छैन। नेपाली जनताले यो संविधान लङ्गुरबुर्जा खेल्दा आफूलाई दाउ परेको जस्तो गरेर ल्याएको होइन। यसमा जनता सजग छ।

समृद्ध नेपाल र सुखी नेपालीको नारा हाम्रा पुर्खाहरुको ज्ञान र निष्कर्ष सर्वे भवन्तु सुखिनः (सबै सुखी रहुन्) को मर्ममा आधारित छ। सुख समृद्धिबाट हुन्छ तर समृद्धिबाट मात्र सुख प्राप्त हुँदैन। समाजमा भय र अपमान छ भने मान्छेलाई निद्रा लाग्दैन। चैन हुँदैन। हाम्रा पुर्खाहरुको ज्ञान र ऋषिमुनिहरुका साधनाका निष्कर्ष, पछिल्ला ऋषिमुनि कार्ल माक्र्सको दुःखको व्याख्या मात्र नगर दुःखलाई सुखमा बदल्नुपर्छ भन्ने विचार, पुष्पलाल–मदन भण्डारी आदिले भनेको निष्कर्ष जनताको प्रतिस्पर्धात्मक, लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको समष्टि प्रतिफल नै सुख हो। राजनीतिक परिवर्तन त आइसक्यो। हामी जनताका आकाङ्क्षाहरु सुन्थ्यौँ। अब हामीले त्यसलाई प्रत्यक्ष अनुभव गर्नुपर्छ। यी सबै कुराको निष्कर्ष सुशासन र विकासको बाटो हुँदै समृद्धितर्फको यात्रा हो।

एउटा बिरुवा रोपेपछि हुर्कन्छ, फल्छ अनि स्वादिष्ट फल दिन्छ। हामी सुशासन र विकासको बाटोबाट समृद्धि र सुखको गन्तव्यमा पुग्न चाहन्छौँ । रासस

post image

काठमाडौँको धापासीमा अवस्थित तिलिङ्गाटार माध्यमिक विद्यालय एक सामुदायिक बिद्यालय हो । वि.सं. २०१७ सालमा पञ्चकन्या विद्यालयको रुपमा अनौपचारिक रुपमा शुरुवात भएको यस विद्यालय २०१९ सालमा नेपाल सरकारबाट यसले पञ्चकन्या प्राविको स्वीकृत पाएको हो । सोहि विद्यालयका प्राध्यापक सरोजकुमार पाण्डे संगको कुराकानी :

यस बिद्यालयको बारेमा बताइदिनुस न ?

यस विद्यालयको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि हेर्दा प्युपाहरुले टारमा आएर तारो हान्ने ठाउँको रुपमा यसको नामाकरण भएको हो । वि.सं. २०१७ सालमा पञ्चकन्या विद्यालयको रुपमा अनौपचारिक रुपमा शुरुवात भएको यस विद्यालय २०१९ सालमा नेपाल सरकारबाट यसले पञ्चकन्या प्राविको स्वीकृत पाएको हो । २०२८/०२९ सालतिर तिलिङ्गाटार नामाकरण गरेर तिलिङ्गाटार मावि बन्यो । त्यसपछि २०५०/५१ सालतिर उमावि बनेको हो ।

एउटा राम्रो सामुदायिक विद्यालय कसरी बन्दो रहेछ ?

राम्रो विद्यालय बनाउन विद्यालयका प्रधानाध्यापक नेतृत्वदायी मात्रै नभएर कुशल व्यवस्थापक हुनु पर्छ । विद्यालयलाई प्रशस्त समय दिने, निरन्तर खट्ने, राम्रो शैक्षिक एजेण्डा बनाउने, शिक्षकहरुसँग सहकार्य, समन्वय र सहजीकरण गर्न सक्ने, गुणस्तरीय सुधारका लागि शिक्षकहरुलाई प्रतिबद्ध गराउने, विद्यार्थीलाई बालमैत्री वातावरण बनाइदिनुका साथै समुदाय र अभिभावकहरुको विश्वास जित्न सक्ने प्रधानाध्यापक हुनु पर्छ । विद्यालय सुधार गर्न समाज, राजनीतिक कार्यकर्ता, स्थानीय तहलगायत सबैको सहयोग चाहिन्छ ।

विद्यालयमा कस्ता परिवर्तन तथा सुधार ल्याउनुभएको छ ?

म २०४४ सालको अन्तिमतिर यस विद्यालयमा आएको हुँ । म १० वर्ष सहायक प्रधानाध्यापक बनेर बसेँ । त्यति बेला विद्यालय काँचो ईंट्टाका जस्ताका छानो भएको सा–साना भवनमा सञ्चालित थियो । मैले २०५५ साल कात्तिक ३० बाट प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी सम्हालेपछि २०५८ सालदेखि पुरानो भवनहरु भत्काइदिएर नयाँ भवन बनाउन शुरु गरेको हुँ । कक्षाकोठाहरु सुविधासम्पन्न बनाउँदै भौतिक सुधार गर्न शुरु गरेँ । १३५ जना विद्यार्थी र ३÷४ शिक्षक थिए । पछि विद्यार्थी र शिक्षक संख्या बढाउँदै लगेँ । अहिले लगभग १७ सय विद्यार्थी छन् । ५० कोठाको विद्यालय भवन बनाउन सफल भएका छौंं । एउटा स्थानमा इसिडि र ६ देखि १२ सम्म र अर्का स्थानमा २९ रोपनी जग्गा छ, त्यहाँ १ देखि ५ सम्म सञ्चालन गर्दै आएका छौं । त्यहाँ करिव ६०० विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । विद्यालयले बडो दुःखका साथ भौतिक संरचनामा फड्को मार्न सफल भएको हो । विभिन्न सुधारका कार्यक्रम लागू गर्दा गर्दै हाल नमूना विद्यालयको रुपमा छनोट हुन सफल भएको छ ।

सुधारका लागि कस्ता–कस्ता कार्यहरु गर्नुभयो ?

शिक्षामा निजीकरण शुरु भएपछि नेपालमा दुईखालको शिक्षा उत्पादन हुन थाल्यो । सरकारी विद्यालयहरुको स्तर पनि खस्किँदै गयो । मैले यही विद्यालयलाई निजीको जस्तै पठनपाठन अब्बल बनाउने, कक्षा ११ र १२ सञ्चालन गर्ने, यसैमा गुणस्तर कायम गर्ने भनेर संघर्ष गर्दै आएँ । समयको माग र निजी विद्यालयसँग प्रतिस्पर्धासँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बिक्नका लागि शुरुमा अंग्रेजी माध्यममा पठनपाठन शुरु गर्यौं । सूचना प्रविधिको आधारमा शिक्षण सिकाइ गर्न शुरु गर्यौं । शैक्षिक सामग्री निर्माण गरी अन्तक्र्रियात्मक विधिबाट पढाउने, छलफल र क्रियाकलापमा आधारित भएर शिक्षण सिकाइ गर्न थाल्यौं । शैक्षिकसँगै व्यवस्थापकीय पाटोलाई पनि बलियो बनाउँदै लग्यौं । हरेक विषयको विभागीय प्रमुखहरु बनायौं । शिक्षकहरुलाई विभिन्न तालिम र कार्याशालाहरु आयोजना गर्यौं । विभिन्न राम्रा विद्यालयहरुको अनुगमन भ्रमण गरेर नयाँ कुरा सिक्यौं । विज्ञान, कम्प्यूटर ल्यावसँगै पुस्तकालयहरु अत्याधुनिकिकरण गर्यौं । खानेपानी शौचालय व्यवस्थित गर्यौं । त्यसपछि विद्यार्थीको विद्यालयप्रति आकर्षण बढ्न थाल्यो । हाम्रो वरिपरि लगभग ३० निजी विद्यालयहरु छन् । ती स्कूलसँग प्रतिस्पर्धी बन्दै अघि बढ्दै गयौं । ११ र १२ मा पनि ४ वटै संकाय शुरु गर्यौं ।

अन्यभन्दा यो विद्यालयका बिशेषताहरु के–के छन् ?

हामीले अंग्रेजी माध्यममा, सूचना प्रविधिमा आधारित भएर शिक्षण सिकाइ गर्दे आएका छौं । विद्यालयमा ध्यानयोग सञ्चालन गर्छौं । महर्षि फाउण्डेशनबाट भागवत् ध्यान, चेतनामा आधारित शिक्षा, गहिराइमा डुबेर अध्ययन–अध्यापन गराउँदै आएका छौं । ध्यान गराएर शिक्षक विद्यार्थीलाई तनाबमुक्त बनाउने, विद्यार्थीका आचरण सुधार्दै बानी–ब्यहोरा सुधार गर्ने सबै काम वैज्ञानिक ढंगमा गर्दै आइरहेका छौं । महर्षि फाउण्डेशनबाट यूरोप र अमेरिकामा धेरै विद्यालय सञ्चालन छन् । भारतमा मात्रै १४८ वटा महर्षि स्कूलहरु छन् । नेपालमा सरकारी विद्यालयतर्फ तिलिङ्गाटारमा मात्रै पाइलट प्रोजेक्टको रुपमा ध्यानयोगमा आधारित शिक्षा अघि बढेको छ । हामी ध्यान हल बनाएर उद्घाटनको तर्खरमा छौं । हामी दिनको २ पटक शिक्षक–विद्यार्थी ध्यान गर्छौं । यसबाट हामी शिक्षक र विद्यार्थीलाई नैतिकवान, चरित्रवान, ध्यानी र ज्ञानी बन्न मद्दत मिलेको छ । हाम्रो विद्यालयमा खानेपानीका प्लान्टहरु असाध्यै व्यवस्थित छन् । सुविधा सहुलियत र १ देखि ८ कक्षासम्म पूर्ण निःशुल्क र ९ देखि १२ मा केही सहयोग लिएर विद्यालय सञ्चालनमा छ । ३० जना मात्रै सरकारी तलब खाने र ६१ जना निजी स्रोतमा शिक्षक व्यवस्थापन गरेका छौं । विद्यालय गुणस्तरीय बनाउन हामी प्रतिस्पर्धात्मक छौं । सामुदायिक विद्यालय खस्किरहेको बेला हाम्रो विद्यालय भने राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय ख्याति कमाउन सफल छ । हामीकहाँ कम्प्यूटर एनेक्सको कक्षा सञ्चालनमा छ र आगामी वर्षदेखि सिभिल डिप्लोमाको कक्षा सञ्चालनको तयारीमा छौं ।

प्रायः सामुदायिक विद्यालयका विव्यस पदाधिकारी, प्रअ, शिक्षक स्रोतको अभावमा सुधार गर्न नसकिएको गुनासो गर्छन् । स्रोतको व्यवस्थापन कसरी गर्नुपर्दो रहेछ ?

स्रोत भनेको जहाँ इच्छा त्यहाँ उपाय भनेको जस्तै हो । हामीले चहुरमा बच्चा पढाएर चन्दाबाट १९ कोठाको भवन बनाएका हौं । देश/विदेशमा सहयोगका लागि गुहार मागियोे । शान्ति मन्त्रालय, जर्मनी, युनेस्को अन्य सरकारी निकायहरुबाट सहयोग जुटायौं । हामीले सहयोगकै भरमा नमूना म्याथमेटिक्स ल्याव बनाएका छौं । सहयोगका लागि चन्दा, घरदैलो त गरियो नै, तीनपटक धान्यञ्चल महायज्ञ गर्यौं । महायज्ञबाटै ११ र १२ कक्षा चलाएका हौं । तत्कालीन जिविस, नगरपालिका, शान्ति मन्त्रालय, जिशिकाबाट विभिन्न मर्मत, भवनलगायतका सहयोग ल्यायौं । दुईवटा ट्रस्ट ल्याएर विज्ञानको फिजिक्स, बायोलोजी र क्यमेस्ट्रीको ल्याब बनाउन सफल भयौं । सिटिइभिटिबाट कम्प्यूटर ल्यायौं । जर्मनहरुबाट कम्प्यूटर, कोरियनहरुबाट ल्यापटप सहयोग र लाइब्रेरी ल्यायौं । युनेस्कोबाट सहयोग ल्यायौं । सहयोग माग्ने ठाउँमा कतै छाडेनौं । यदि इच्छा भए सहयोग जुटाउन समस्या हुँदैन जस्तो लाग्छ । पैसाबिनै काम शुरु गरेका छौं र त्यही काम देखाएर हात थाप्दै सहयोग माग्दै पूरा गरेका छौं । यसै गरेर २० वर्षमा विद्यालयले भौतिक पूर्वाधारमा आमूल फड्को मार्न सफल भएको छ । हामी भौतिक रुपमा कुनै निजीभन्दा कम छैनौं । निजी स्रोतका शिक्षकहरुलाई सकेसम्म सरकारीसरह सुविधा, पोशाक भत्ता दिने गरिएको छ । अहिले शिक्षक, विद्यार्थी अभिभावक सबै खुशी हुनुहुन्छ । हामी नमूनाको पनि नमूना विद्यालय बनाएरै देखाउँछौं । तीन वर्षभित्र भौतिक सुविधासम्पन्न बनाएर ५ वर्षभित्र मुलुकै नमूना शिक्षालय बनाएर छाड्छौं ।

भौतिक पक्षमा त विद्यालय अब्बल छ तर त्यतिले मात्रै भएन, सिकाइ स्तर सुधार्न के–के प्रयास गर्नुभएको छ ?

हामी सिकाइ सुधारमै केन्द्रित रहँदै आएका छौं । सबै शिक्षक साथीहरुलाई विज्ञबाट विषयगत शिक्षण तालिम दिइएको छ । विद्यार्थीलाई पढाइका अलावा अतिरिक्त क्रियाकलापमा सहभागी गराइन्छ । उनीहरु त्यसमा पनि अब्बल छन् । पुरस्कृत भइरहेका छन् । शिक्षकहरुको संकाय र विषयगत छलफल गरेर शिक्षण योजना बनाउने गरेका छौं । नतिजा विश्लेषण गर्ने, २६/२७ ब्याज एसएलसी र एसइइ उतारीसकियो । सबैमा शतप्रतिशत नतिजा छ । १२/१५ व्याज ११ र १२ व्याज उतारिसकेका छौं । हामी गुणस्तरमा कुनै सम्झौता गदैनौं । गुणस्तरका लागि गुणस्तरीय शिक्षक चाहियो । शिक्षकहरुले प्रतिस्पर्धातमक रुपमा शिक्षण सिकाइ गर्नुप¥यो । क्रियाकलापमा आधारित, सूचना प्रविधिमा आधारित, शैक्षिक निर्माण गरेर शिक्षण सिकाइ गर्दै आएका छौं । हरेक पाठको उद्देश्य निर्धारण, शिक्षण योजना निर्माण, नतिजा विश्लेषण सोही आधारमा शैक्षिक सामग्री निर्माण गरेर शिक्षण सिकाइ गर्दै आएका छौं । कक्षा रमाइलो भए विद्यार्थीहरु अल्छि गर्दैनन् । हामी म्याथम्याटिक्स रेस वा दौडाएर गणित कक्षा लिन्छौं । गीत गाएर, नाचेर, चित्र देखाएर हुन्छ कि अडियो÷भिडियो देखाएर सुनाएर हुन्छ, कसरी हुन्छ शिक्षकहरुले आफ्नो विषयमा प्रतिस्पर्धात्मक नतिजाका लागि शिक्षण गर्नु हुन्छ । हरेक विषयमा जान्ने र नजान्ने विद्यार्थीको समूह विभाजन गरेर पढाइन्छ । वार्षिक योजना बनाएर कार्यान्वयन, हरेक शनिबार परीक्षा गरेर अभिभावकलाई उत्तरपुस्तिका पठाउने, सुधारात्मक कक्षा सञ्चालन गर्ने र दिनदिनैको विद्यार्थीको उपस्थिति हेर्ने गर्छौं । एउटा प्रणालीमा विद्यालय सञ्चालन गरिएको छ । म भएपनि नभएपनि एउटा प्रणलीले विद्यालय सञ्चालन भइरहन्छ । विद्यालय अटोमोवाइल जस्तै चल्नु पर्छ । कसैले आदेश दिने होइन समझदारीमा योजनाबद्ध अघि बढ्ने हो । हामी गुरु योजना बनाएर यस विद्यालयलाई बृहत् शिक्षालयको रुपमा विकास गर्दैछौं । होस्टेल बनाउँदैछौं । बसहरु किन्दैछौं ।

तिलिङ्गाटारबाट अन्य विद्यालयहरुले के सिक्ने ?

यस विद्यालयमा अनुगमन गर्न केही नयाँ कुरा सिक्न भन्दै देश/विदेशबाट निरन्तर भ्रमणहरु हुने गरेको छ । गरे सम्भव छ । सुधार गरे शिक्षकले नै गर्ने हो । हामीले १५ वर्ष मिहिनेत गरेपछि मात्रै राम्रो नतिजा दिन सकेका हौं । अहिले ठूला–ठूला निजी विद्यालय छाडेर यहाँ विद्यार्थी आउन थालेका छन् । गर्न चाहेमा र खोजेमा परिवर्तन हुन्छ । बहाना छाडेर चाहना बढाउनु पर्छ । सामुदायिक विद्यालयमा भर्ना नपाए बल्ल निजीमा जाने वातावरण हामीले नै बनाउने हो । यो असम्भव छैन । हामीले गरेर देखाएका छौं ।

सामुदायिक विद्यालयको शैक्षिक स्तर कमजोर हुनुको कारण के लाई मान्नुहुन्छ ?

सरकारले निःशुल्क भनिदिनु नै पहिलो कारण हो । कहीं न कहीं राज्यको लगानी छ । निःशुल्क शिक्षा हुनै सक्दैन, कसले तिर्ने भन्ने मात्रै हो । सक्नेले तिर्नु पर्छ । राज्यको नीति नै कमजोर भयो । सक्नेसँग लिने र नसक्नेलाई मात्रै निःशुल्क भनिदिनु पर्छ । गुणस्तर दियो भने धेरै विद्यार्थी हुन्छन् । दुःख हुन्छ भनेर शिक्षकहरुले मिहिनेत गरेर नपढाएको पनि देखिन्छ । दोषी शिक्षक पनि हो । विद्यालयमा पढाउने र शिक्षकले ट्युसनमा पढाउनेमा भिन्नता पाइन्छ । शिक्षकले राम्रो पढाइदिने हो भने सामुदायिक पहिलो रोजाइको हुन्छ । धेरै सुविधा छ । माथिल्लो तहमा पनि अवसर छ, आकर्षण सामुदायिक विद्यालय हुनुपर्ने हो । समाजले पनि पहिलो प्राथमिकता सामुदायिक विद्यालयलाई दिनुप¥यो । निजीमा पढाउनु प्रतिष्ठाको विषय बन्नु हुँदैन । शिक्षकहरु समयसापेक्ष सुधार नहुने, सूचना प्रविधिमैत्री नहुनु, किताबमा मात्रै आधारित हुने, शैक्षिक सामग्री प्रयोग नगर्ने प्रवृत्तिमा सुधार आउन जरुरी छ । शौचालय, खानेपानीको सुविधा नहुने समस्या सुधार हुनु पर्छ । नगरेरै हो । गरे सम्भव छ । जागिर मात्रै नभनेर जिम्मेवारी बोध गर्दै अहिलेसम्मको गल्ति–कमजोरी स्वीकार्दै त्यसलाई सुधार गर्नतर्फ लाग्नुपर्छ । राज्यले पनि नीतिगत सुधार गर्नु पर्छ । पर्याप्त शिक्षक र भौतिक पूर्वाधार दिनु पर्छ । अनि सामुदायिक विद्यालयहरु अब्बल बन्छन् ।

post image

असार १०, काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले अगाडि बढाउनुभएको ‘समृद्ध नेपाल सुखी नेपाली’को नारालाई चीन र भारतका दुवै सरकारले महत्वपूर्ण भनेका छन् । दुवै मुलुकले सरकारीस्तरमै स्वीकारेका छन् । नयाँ संविधान कार्यान्वयनमा आएपछि तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न भई बनेको सरकारका कार्यकारी प्रमुखका रुपमा उत्तरी छिमेकी मुलुक चीनको छदिने औपचारिक भ्रमण समापनको संघारमा तिब्बतको ल्हासामा रासससँग कुरा गर्दै प्रधानमन्त्री ओलीले नेपाल र चीनको सम्बन्ध असाधारण र अभूतपूर्व भएको बताउनुभएको छ ।

प्रस्तुत छ, अन्तरवार्ताको सम्पादित अंश ः

अत्यन्त व्यस्त भएर नेपाल र नेपालीका लागि लामो समय खटिनुभएको छ, कसरी मिलेको छ यो ऊर्जा ? 

धेरै घण्टा काम गर्ने मेरो आदत नै बनेको छ । सत्र/अठार घण्टा काम गर्दा मलाई त्यस्तो असुविधा हुँदैन ।

चीन सरकारले उच्च सम्मानका साथ यहाँलाई स्वागत ग¥यो, यो सँगै १४ बुँदे संयुक्त विज्ञप्ति जारी भई नै सकेको छ, सारमा यसबाट हामी कत्तिको उत्साहित हुन सक्छौँ ? 

स्वाभाविकरुपमा चीन हाम्रो लगत्तैको मित्रराष्ट्र मात्र होइन, एउटा भरपर्दो तथा सधैँको सहयोगी मित्र राष्ट्र हो । कुनै समस्या नभएको मित्रराष्ट्र हो र हामीलाई सहयोग गर्दै आएको मित्रराष्ट्र हो । यसभन्दाअघि सन् २०१६ को मार्चमा मैले चीन भ्रमण गरेका बेला जुन सहमति भएको थियो, जुन संयुक्त प्रेस विज्ञप्ति प्रकाशित भएको थियो । त्यस बेलाका कुरा नै ऐतिहासिक कुरा हुन् । नेपाललाई नयाँ युगमा प्रवेश गराउने र नेपाल–चीन सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पु¥याउने ती सम्झौता संयुक्त विज्ञप्तिले देखाएका थिए । तीनै सम्झौतालाई आगडि बढाउने र अरु थप समयानुकूल लिने हाम्रा आवश्यकता हुन् । तदअनुसार नै हामीले कुराकानी गर्यौँ, हामी यथार्थमा आशावादी नहुनुपर्ने कारण नै छैन ।

हामी आशावादी भएका छौँ । हाम्राबीचमा भएका थुप्रै सहमतिहरु र संयुक्तरुपमा जारी गरेको प्रेस विज्ञप्तिमा त्यो विषय उल्लेख भएको छ । सरकारी क्षेत्र र निजी क्षेत्रको लगानी अभिवृद्धि र सरकारी क्षेत्रका सहयोगका पक्षहरु सबै कुरामा हामी अगाडि बढेका छौँ । त्यसमा कोही पनि असन्तुष्ट हुनुपर्ने कारण नै छैन ।

प्रधानमन्त्री ज्यू, यो भ्रमणको सबैभन्दा चासोको विषय रेलमार्गको थियो, बेइजिङमा भएको सहमतिले केरुङ–काठमाडौँ रेलमार्गको सम्भावनालाई कत्तिको बलियो बनाएको छ ? 

अवश्य नै यो सर्वेक्षण गरिनसकेको विषय हो । अहिलेसम्म हाम्रो इच्छामा निर्भर रहेको विषय हो । चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले काठमाडौँसम्म रेल पुर्याउने आफ्नो भिजनका सम्बन्धमा स्पष्ट पार्नुभएको थियो । यो रेल सिगात्से पुगेको छ, अब त्यहाँबाट केरुङ हुँदै काठमाडौँ र पोखरा तथा लुम्बिनीसम्म पुग्ने हो । अहिलेको हकमा काठमाडौँ न्यूनतम गन्तव्य हो ।

यसमा मानिसहरु अनौठो के मान्छन् भने दुनियाँ कहाँबाट कहाँ पुगिसक्यो, तर हामीले इनल्याण्ड वाटरवेज (आन्तरिक जलमार्ग) को कुरा गर्दा, नदीको बाटोबाट पानीजहाज चलाउँदा पनि अनौठो माने मान्छेले, तर हामी काम गर्दैछौँ र हामी छिटो नै शुरु गर्दैछौँ । हामीले बन्दरगाह चलाउँछौँ, पानीजहाज चलाउँछौँ भन्दा पनि अनौठो माने । हामीले वैकल्पिक मार्गहरु र पारवहनको बन्दोबस्त गर्छौँ भन्दा अनौठो माने । अरु कतिपय हामीले नेपाललाई आधुनिक युगमा स्तरोन्नति गर्ने कुरा गर्दा अनौठो माने, तर यो अनौठो मान्नुपर्ने कुरा होइन ।

अबको समयमा राजनीतिक र कूटनीतिक सम्बन्धका हिसाबले प्रणाली, सामाजिक प्रबन्धका हिसाबले, सुशासनका हिसाबले अथवा आर्थिक विकासका हिसाबले कसरी अगाडि जाने नेपाल? त्यसैले मैले समृद्ध नेपाल, सुखी नेपालीको नारा दिएको हो । त्यो अकारण छैन । त्यसैअन्तर्गत हाम्रो रेलको सम्बन्धमा कुनै देशबाट ल्याएर हाम्रो सीमानासम्म थुतुनोमात्र घुसार्ने रेलको कुरा गरेको होइन । पूर्व–पश्चिम रेलको कुरा, राजधानीसम्म आउने रेलको कुरा, काठमाडौँ–पोखरा जाने रेलको कुरा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चल्ने रेलको कुरा, अथवा थालकोट–धुलिखेल चल्ने रेल अथवा काठमाडौँ–वीरगञ्ज चल्ने रेलको कुरा नेपाललाई आधुनिक युगमा प्रवेश गराउने कनेक्टिभिटी (सम्पर्क सञ्जाल) हो । सम्पर्क सम्बन्धका, आवागमनका, परिवहनका सबै माध्यम र सूचना र सम्बन्धका सबै क्षेत्रलाई आधुनिक ढंगबाट विकासका लागि प्रयोग गर्नुपर्छ । त्यसो भएकाले रेलमार्गसम्बन्धी प्रश्न फेरि उठेको छ र यसको अध्ययन टुंग्याउने र कामहरु अगाडि बढाउने अवधारणामा हामी गएका छौँ ।

नेपाली कार्गो ट्रान्सपोर्टका लागि बेइजिङमा सहमति भएको र त्यसको लगत्तै प्रधानमन्त्रीज्यूसंग तिब्बतको सरकारका प्रमुखले पनि भेटवार्ता गर्नुभयो । त्यो सहमति र भेटवार्तालाई एकै ठाउँमा राखेर हेर्दा अब नेपालीले कस्तो लाभ लिन सक्छन् ? 

त्यो सहमति भएको छ । हामीलाई हाम्रै उत्तरी भेगमा एक ठाउँबाट अर्को स्थानमा पुर्याउनका लागि धेरै ठूलो समस्या थियो । अथवा, उत्तरी भू–भागको एक ठाउँबाट अर्को भू–भागमा जान मात्र होइन कि, औषधि पुर्याउनु परेमा, राहत तथा उद्धारका सामग्री पुर्याउनु परेमा, महामारीको बेलामा आवश्यक सामग्री पुर्याउनु परेमा, त्यस्ता बेलामा सामान पुर्याउन अप्ठ्यारो थियो । त्यस्तो बेलामा अस्थायीरुपमा आग्रह गरेर तिब्बती राजमार्ग प्रयोग गर्ने गथ्र्यौं । जतिबेला समस्या पर्छ त्यतिबेला काम शुरु गथ्र्यौँ । अब त्यो अवस्था अन्त्य भएको छ । हामीले तत् सम्बन्धमा चीनको तिब्बतको राजमार्गलाई प्रयोग गर्न सक्ने र उत्तरी भेगको कुनै पनि भेगमा हामीले सामान पु¥याउन सक्ने भएका छौँ । धैरै अनुकूलता भएको छ । अब तिब्बत सरकारका प्रमुखसँग मैले दुईपल्ट कुरा गर्दा उहाँहरु यसमा अत्यन्त सकारात्मक हुनुहुन्छ । उहाँहरुको भावना सकारात्मक छ । उहाँहरुको सहयोग सकारात्मक ढंगले सहयोगी भावनाका साथ अगाडि बढ्छ ।

यहाँले पटकपटक भन्दै आउनुभएको परियोजना भन्दा ठूलो मित्रता हो भनेर मित्रताको कसीलाई हेर्दा यो भ्र्रमणले दुई देशबीचको सम्बन्धको उचाइलाई कहाँ पु¥याएको छ, यसलाई कसरी लिनुभएको छ ? 

यो त असाधारण छ, अपूर्व छ । सन् २०१६ को सहमति र संयुक्त विज्ञप्ति असाधारण थियो । त्यसै गरेर यसले त्यसैलाई अझ अगाडि बढाएको छ । असाधारण छ, यो अभूतपूर्व छ ।

यहाँको सक्षम नेतृत्वमा देशले बहुआयामिक ढोका खोल्दैछ, नेपाल–चीन र नेपाल–भारतका विषयमा जति पनि कुरा आएका छन्, असल छिमेकीको सम्बन्ध राखेर जानुपर्ने अवस्थामा चीनका राष्ट्रपति सीसँग आधाघण्टाभन्दा बढी समय व्यक्तिगत वार्ता गर्नुभयो । के नयाँ युगमा नयाँ दृष्टिकोण बन्दै गएको हो भन्न सकिन्छ ? 

अवश्य नै, चिनियाँ राष्ट्रपतिज्यूसँग मेरो ३५–४० मिनेट व्यक्तिगत कुराकानी भयो । त्यसपछि ३५–४० मिनेट जति समूहमा कुरा भए । त्यसपछि सम्माननीय प्रधानमन्त्री लि खछ्याङसँग एक घण्टा वार्तास्थलमा कुराकानी भयो । एक घण्टाभन्दा बढी व्यक्तिगतरुपमा कुराकानी भए । त्यसले सम्बन्धलाई बहुआयामिक ढंगले सुदृढ गर्न बहुतै महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ ।

यतिबेला म भन्न चाहन्छु, नेपालले कुनै हल्काफुल्का क्षणिक कूटनीति गर्न चाहेको छैन, गरिरहेको छैन, गर्न चाहिरहेको छैन । कसैले कार्ड प्रयोग गर्ने भन्ने शब्दावली प्रयोग गर्छन्, उत्तरी कार्ड, दक्षिणी कार्ड भन्ने प्रयोग गर्छन् । हामी कार्ड प्रयोग गर्ने होइन, मित्रता अगाडि बढाउन चाहन्छाँै, दुवै छिमेकीसँग । यसभित्र कुनै कार्ड खेल्न खोजिने हाम्रो मनसाय हुन पनि सक्दैन, छँदा पनि छैन । र, हामी त्यस्ता कुरामा विश्वास गर्दैनौँ । हामी मित्रतामा विश्वास गर्छौं । हाम्रो मित्रता र हामी हाम्रा छिमेकीसँग पनि मित्रता अभिवृद्धिका लागि हाम्रो मित्रता उपयोग हुन सकोस् । हामी अरुको मित्रतामा सहयोगी हुन सकूँ, त्यो भूमिका खेल्न सकूँ भन्ने चाहन्छौँ ।

अन्तमा, चीन भ्रमणमा हुनुहुन्छ, केही समयअघि भारतको भ्रमण गर्नुभयो, जनता व्यग्र प्रतीक्षामा छन् । चीन भ्रमणको स्पष्ट सन्देश के हो ? 

व्यावहारिकरुपमा त मैले भारत भ्रमण गरे । त्यसपछि भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नेपालको भ्रमण गर्नुभयो । त्यसपछि फटाफट काम हुन थाल्यो । त्यो व्यवहारमा देखिएको छ । चीन भ्रमणका उपलब्धि पनि क्रमशः देखिँदै जानेछन् । रेलजस्तो कुरा आजको भोलि कुनै जादु होइन, तर सर्वे तुरुन्त प्रारम्भ हुन्छ । प्रक्रिया शुरु हुन्छ । विभिन्न जलविद्युत् आयोजना, औद्योगिक पार्कहरु र उद्योगहरु तथा सहयोगका क्षेत्रहरु विस्तार हुन्छन्, काम शुरु हुन्छ । र, द्रूतगतिले काम शुरु हुन्छ । त्यसैले यी सबै कुरा प्रमाणित हुन्छ ।

मानिसहरु सोचिरहेका हुन्थे, कूटनीति भनेको नबोल्नु, चुप लाग्नु हो । कतिले जे गरेपनि सहनुलाई कूटनीति ठान्ने, कतिले एकतिर ढल्कनुलाई कूटनीति ठान्ने र कतिले चिप्ला कुरालाई कूटनीति ठान्ने होइन, हामी त राष्ट्रिय हितलाई केन्द्र भागमा राखेर न्यायोचित कुरालाई केन्द्रमा राखेर, अन्तर्राष्ट्रिय कानून र अब्लिगेसन (प्रतिवध्दता) लाई केन्द्रमा राखेर न्यायोचित ढंगले अगाडि बढ्छौँ । र, मैत्रीभावलाई सबैभन्दा मुख्य स्थानमा राखेर अगाडि बढ्छौँ भने हाम्रा नीतिहरु ठीक छन्, सही छन् । हामी यी नीतिमा सफलताकासाथ अगाडि बढेका छौँ, जो व्यवहारले देखाएको छ । रासस

post image

असार ६,काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले नेपालको आर्थिक र प्रविधिका क्षेत्रमा चिनियाँ लगानी गणनायोग्य हुने बताएका छन्।

चीनका लागि नेपाली राजदूतावास र चीनको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार प्रवद्र्धन परिषद्ले मंगलबार बेइजिङमा कार्यक्रम आयोजना गरेको थियाे। ‘नेपाल–चीन विजनेश फोरम’लाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री ओलीले नेपालमा ऊर्जा, कृषि, पर्यटन, सेवा क्षेत्र, उत्पादनमूलक उद्योगमा गरिने लगानी वास्तवमै नाफामूलक उद्योगका रुपमा रहने बताए।

सरकारले विदेशी लगानीका लागि व्यवहारतः उपयुक्त वातावरण सिर्जना गरिरहेको उल्लेख गर्दै स्थिर तथा समृद्धिका लागि प्रतिवद्ध सरकारले ती क्षेत्रमा चिनियाँ लगानी वृद्धि हुने अपेक्षा गरे।

नेपालमा दर्ता भएका विदेशी लगानीकर्ताले आफ्ना जग्गा खरिद बिक्री गर्नसक्ने भन्दै स्वदेशी र विदेशी लगानीकर्ताबीच कुनै पनि प्रकारको विभेद नरहेको र निजी उद्योगलाई राष्ट्रियकरण गर्ने कुनै नीति नभएको स्पष्ट पारे।

नेपालमा सहज र सुलभ श्रमशक्ति पाइने, विशेष आर्थिक क्षेत्रमा स्थापना भएका उद्योगका लागि निश्चित अवधिसम्म करका दायरा खुकुलो रहेको बताए। प्रधानमन्त्रीले सन् २०१६ मा आफ्नो भ्रमणका क्रममा चीनसँग भएको व्यापार तथा पारवहन सम्झौताले आर्थिक विकासको पूर्वाधार खडा गर्ने र दुबै मुलुक सीमापार आर्थिक क्षेत्र तथा रेलमार्ग अगाडी बढाउन प्रतिबद्ध रहेको बताए।

हालै नेकपा ‘एमाले र नेकपा माओवादी’ केन्द्रको पार्टी एकताले नेपालमा राजनीतिक स्थिरता निर्माण गर्ने र स्थिरतासँगै स्पष्ट मार्गचित्रका साथ समृद्ध नेपाल सुखी नेपालीको लक्ष्य लिई विकास र समृद्धितर्फको यात्रा तय गरेको बताए।

राजनीतिक स्थिरताले नीतिगत निरन्तरता र एकरुपता ल्याउनुका साथै विदेशी लगानीको पूर्वशर्तका नीतिमा थप प्रष्टता हुने उनले बताए।

नेपाल र चीनबीच प्राचीनकालदेखि भूगोल, संस्कृति र परम्पराका आधारमा मैत्री सम्बन्ध रहेको छ। यो राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा समेत फैलिएको उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्रीले ‘नेपाल एक चीन नीति’प्रति प्रतिबद्ध हुँदै चीनका विरुद्ध नेपाली भूमि प्रयोग हुन नदिने सिद्धान्तमा अविचलित रहेको दृढता पेश गरे।

उनले भने, ‘हामी दुई असल छिमेकी मात्रै होइनाैँ। विश्वसनीय विकास साझेदार पनि हौँ। हामी चीनको आर्थिक र प्रविधिका क्षेत्रमा विकास भएका नवीनतम् क्षमताको सहयोगबाट नेपालले विकासको परिदृश्यमा आफूलाई परिणत गर्न सक्नेछौँ।’

चीनका राष्ट्रपति सी जिन पिङको दूरदृष्टिमा आधारित ओबर परियोजनामा नेपाल जोडिएको र यस प्रयासले आफूलाई दुई देशबीचमा सहयोग र सहकार्यका प्रचुर सम्भावनालाई आमन्त्रण गरिरहेको बताउँदै प्रधानमन्त्रीले नेपालमा चिनियाँ पर्यटकको आकर्षण भएकाेमा खुशी व्यक्त गरे।रासस

post image

वैशाख १४, काठमाडौं । यु टि एस इन्सर्चका ट्रान्सनेसनल एकेडेमिक एक्ज्युकिटिभ डाक्टर माथेउ हल्ट संग अष्ट्रेलियन एजुकेशन र यु टि एसको बारेमा अनलाइनसमय ले गरेको केहि कुराकानी :

यस पटकको नेपाल भ्रमण गर्नुको मुख्य उदेश्य के हो ?

म युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलजी सिड्नीको तर्फबाट आएको हुँ , जुन चाहिं एक अन्तराष्ट्रिय कलेज हो । हाल यु टि एस इन्सर्चको शाखा नेपालमा पनि विस्तार भएकोले यसकै प्रवर्धनको लागी म यहाँ उपस्थित भएको हुँ । यु टि एस इन्सर्च एउटा यु टि एस कै पाथ वे प्रोग्राम संचालन गर्ने इन्स्टिच्युट हो।

३० बर्षको इतिहासमा ४४ हजार बिद्यार्थी रहेको जसमा १४ हजार बिद्यार्थी अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थी जसभित्र नेपाली बिद्यार्थीहरु पनि  अध्ययन  गरिरहेका छन् यो ३० प्रतिशत अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थी समेटिएको  तपाइको युनिभर्सिटीलाइ कसरी बयान गर्नुहुन्छ ?

यो युनिभर्सिटी उत्कृष्ट ५० भित्र पर्न सफल युनिभर्सिटी हो , यो युनिभर्सिटी अष्ट्रेलियाको मुटु मानिने सिड्नी सिटि मा अवस्थित रहेको छ । जसलाई टेक्नोलजी अफ युनिभर्सिटी वा इन्डस्ट्रीयल टेक्नोलजी अफ युनिभर्सिटीको रुपमा चिनिन्छ । यो युनिभर्सिटीमा मुख्य रूपमा एक जटिल शोधको अनुसन्धानमा केंद्रित रहेर बिध्यर्थिलाई अध्ययन अध्यापन गराउदै आएको छ । धेरै विद्यार्थीहरू हाम्रो युनिभर्सिटीमा आउछन् र हामी यस सफलता प्रती गर्व गर्दछौं।  यु टि एस अन्तर्राष्ट्रिय बिद्यार्थीलाइ अध्ययन गराउने  क्रमको तेस्रो स्थानमा रहेको छ । मैले एक अन्तर्राष्ट्रिय कलेजको प्रतिनिधित्व गर्छु जहाँ धेरै विद्यार्थीहरू हामी कहाँ आउँछन् र हाम्रो साथ केही समय बिताउँछन् र त्यसपछि महाविद्यालय र विश्वविद्यालयहरूमा भर्ना हुन् जान्छन् ।

 यु टी एस इन्सर्च र यु टी एस युनिभर्सिटी टेक्नोलजी अफ सिड्नी दुइ ओटा समान्तर संस्था हुन्  अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थीहरुले यु टी एस इन्सर्चबाट कस्तो खालको फाइदा तथा सुविधाहरु लिन सक्छन ?  

हामी व्यक्तिगत संख्या को विभिन्न चीजहरु को हेरचाह गर्दछौं। पहिलो त हामीले उनीहरुलाई  प्राथमिक शिक्षा प्रदान गर्दछौं, अधिक सहायक, अधिक कक्षाको सहयोग ,  जसले पनि उनीहरूले अध्ययनमा  ठुलो सहयोग पुर्याउनेछ जस्तै ,एउटै विषय, एउटै सामग्री, शिक्षकहरू । अर्को कुरा हामी  सँग शैक्षिक सल्लाहकारको सम्पूर्ण सेट छ जसले हाम्रो सबै विद्यार्थीहरुलाई सहायता प्रदान गर्दछ। यसको सहयोगले सम्पूर्ण दायरा जुन एकेडेमिकर व्यक्तिगत हेरचाह हो। यसको बोर्ड र सहयोगको गहिरो प्रणाली र सबै कुरामा अगाडी रहेर मद्दत गर्दछ। यो नै यु टि एस इन्सर्चमा अध्ययन गर्नुको फाइदाहरु हुन् ।

 अधिकांश अष्ट्रेलियन बिश्वविद्यालयहरुले विद्यार्थीहरुलाई डिप्लोमा तह हुदै बिश्वविद्यालय तहमा प्रबेश गर्न प्रोत्साहन गरीरहेका हुन्छन् नि ? यस सन्दर्भमा तपाईको धारणा के छ ?

हो यहाँले भने जस्तै विद्यार्थीह्रुका लागि यो एक राम्रो बिकल्प हो । बिद्यार्थीहरुका लागि विश्वविद्यालयहरुमा अध्ययन गर्न जाने चाहना हुन्छ नै र यसका लागि राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय विद्यार्थीह्रु सबैको रोजाईमा उत्कृष्ठ विश्वविद्यालयहरु नै पर्ने गरेका छन् । हो, यसमा  सबै विद्यार्थीह्रुले पढ्दै जाने क्रममा केही समस्या त भोग्न्ु पर्छ नै । बिशेष गरी डिप्लोमा तहको अध्ययन पश्चात मात्रै विश्वविद्यालयमा भर्ना हुदाँ विद्यार्थीह्रुले त्यहाँको धेरै कुराको बारेमा जानकारी पाईसकेको हुन्छ भने विश्वविद्यालय तहको शिक्षाका बारेमा पनि उसले अनुभव साटासाट गरीसक्ने भएकाले पनि विद्यार्थीह्रुले अष्ट्रेलिया अध्ययनका क्रममा यो मार्ग अपनाउने गरेका छन् पक्कै पनि यो उनिहरुकै लागि सहज र उत्तम बिकल्प हो जस्तो मलाई लाग्दछ । त्यसमा पनि यूटीएस ईन्सर्चको कुरा गर्नु पर्दा एक बर्ष हाम्रो इन्स्टिच्युटमा पढेपछी दोस्रो बर्षदेखी जुनसुकै युनिभर्सिटीमा क्रेडिट ट्रान्सफर गर्न सक्छ ।

युनिभर्सिटी टेक्नोलजी अफ सिड्नीमा तपाइको २० बर्षको अनुभव रहेको छ यहाँ  ३० प्रतिशत अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थीहरु अध्ययनरत रहेका छन उनीहरुले अन्य युनिभर्सिटीमा जानको लागी ओरियन्टेसन संग संगै अरु कुनै माध्यम के कस्तो छ ?

अष्ट्रेलियन युनिभर्सिटीको आआफ्नै स्तर रहेको छ , तिनीहरुको अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थीहरुलाई कलेजमा भर्ना लिने आफ्नै नियम र मापदण्ड हुन्छ र एकदमै कडा प्रतिष्पर्धा पनि छ अष्ट्रेलियन बिद्यार्थी को लागी पनि उक्त स्तरीय कलेजमा भर्ना हुनसक्नु आफैमा चुनौतीपूर्ण छ ।  नेपाल बाट जाने बिद्यार्थीहरु सबै भाषामा पोख्त हुदैनन् र तिनीहरुले चाहेको बिषय पढ्न सक्दैनन् । यु टी एस ले यस्ता बिद्यार्थीहरुलाई अष्ट्रेलियन बिद्यार्थीसंगै राखेर भाषाको क्लास दिन्छ जसले बिद्यार्थीहरुलाई युनिभर्सिटीमा भर्ना पाउन सहजता प्रदान गर्छ ।  यु टि एस अष्ट्रेलियाको प्रख्यात इन्स्टिच्युट भएकाले हामिबाट शिफारिस  बिद्यार्थी सजिलै युनिभर्सिटीमा जान सक्छन ।

नेपाल लगायत अन्य साउथ एशियन मुलुकका बिद्यार्थीहरु जसको अंग्रेजी बोल्ने र पढ्ने शैली फरक र कम्जोर पाइन्छ त्यस्ता बिद्यार्थीलाइ युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलजी सिड्नीले कुन तरिकाले हेर्छ र तपाई त्यस्ता बिद्यार्थीलाई के सुझाब दिनचाहनुहुन्छ ?

नेपाल लगायत साउथ एशियन मुलुकका बिद्यार्थीको त्यति धेरै अंग्रेजी कम्जोर त हुदैन । मेरो सुझाब के छ भने नयाँ कम्युनिटीमा जाँदा त्यस कम्युनिटीमा चाडै घुलमिल हुने यदि कुनै बिद्यार्थीको अंग्रेजीमा सुधार गर्नुपर्ने हुन्छ भने तिनीहरुले अतिरिक्त समय शिक्षक बाट लिन सक्छन , निबन्ध लेखन , प्रपोजल राइटिंग , प्रेजेन्टेसन प्रिपरेसन मा समय दिएर आफ्नो अंग्रेजीमा सुधार ल्याउनसक्छन ।

अष्ट्रेलियामा अध्ययन गर्न जाने बिद्यार्थीको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दो रहेको छ , यस युनिभर्सिटीमा नेपाली बिद्यार्थीको संख्या पनि बढी नै देखिन्छ । बढ्दो अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थीको चापमा कतै पार्ट टाइम जब पाउन पनि गाह्रो छ भन्ने सुनिन्छ , के कति सत्य हो ?

बिद्यार्थीहरु सर्वप्रथम त पढ्नको लागि अष्ट्रेलिया आउने हो र पढीसकेपछी मात्र काम गर्दा राम्रो हुन्छ तर कलेज र स्टेटको नियम अनुसार  उक्त सिमा भित्र रहेर बिद्यार्थीहरुले पार्ट टाइम जब गर्न सक्छन ।

युनिभर्सिटी टेक्नोलजी अफ सिड्नीमा अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थी भित्र्याउन भबिष्यमा कस्तो रणनीति अपनाउन उचित जस्तो लाग्छ ?

मेरो भूमिका के रहेको छ भने हामि संग रहेको बिषयको महत्व बताउने हो , त्यस बाट उनीहरुले लिनसक्ने फाइदाहरु र अष्ट्रेलिया उनीहरुको दोश्रो गन्तब्य हुनसक्ने भन्ने बिषयमा  राम्रो संग परामर्श प्रदान गर्ने हो ।

हालै नेपालमा यु टी एस इन्सर्च इंगलिस सेन्टर खोल्नु भएको छ ,यस सेन्टरबाट कस्तो खालको सम्भावना देख्नु भएको छ ?

यस इंगलिस ल्यांग्वेज सेन्टरलाई अहिले नेपालमा चाहिं हामीले साझेदारीबाट संचालनमा ल्याएका छौं । यस सेन्टरको संचालनबाट हामि एकदमै उत्साहित छौं । राम्रो हुन्छ भन्ने बिश्वाश लिएका छौं , हेरौं भविष्यमा अरु के के अप्सन हरु आउँछन् ।

अष्टेलिया जस्तो बिकसित मुलुकमा आफ्ना छोराछोरीलाई पढाउन न चाहने अभिभावकलाई त्यहाँको रहनसहन र खानबस्न को बिषयमा के कस्तो संदेश दिन चाहनुहुन्छ ?

सर्वप्रथम त म बिद्यार्थीहरुलाई अष्ट्रेलियामा स्वागत गर्न चाहन्छु ! अष्ट्रेलिया स्वच्छ वातारण सहित सुबिधासम्पन्न र सुरक्षित मुलुक भएकाले विद्याथीहरुले सुरक्षित महसुश गर्ने छ्न । यु टि एस इन्सर्च यु टि एस  युनिभर्सिटी टेक्नोलजी अफ सिड्नी संग अन्तर सम्वन्ध भएकाले बिद्यार्थीहरुले त्यहाँ भएको सम्पूर्ण सुबिधाहरु लिन सक्छन जस्तै , लाइब्रेरी, यातायात सुबिधा ! यु टी एस इन्सर्च ले बिद्यार्थीहरु त्यहाँ पुगेको दिन देखि नै सम्पूर्ण आवश्यकताहरुको बिशेष ख्याल राख्छ । विद्याथीहरुलाई नयाँ र आधुनिक प्रविधि बाट यु टि एस ले अध्ययन गराउने हुँदा अभिभावकले निर्धक्क भइ आफ्ना छोराछोरीलाई अष्ट्रेलिया पठाउन सक्नुहुनेछ ।

अन्तिममा अष्ट्रेलिया पढ्न जान चाहने बिद्यार्थीहरुलाई तपाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?

अष्ट्रेलियामा पढ्न आउन चाहने बिद्यार्थीहरुले आफु भबिष्यमा के बन्न चाहन्छु र कुन बिषयमा अघि बढ्न चाहन्छु भनेर पहिला सोच्न जरुरि छ , त्यहि अनुसारको रिसर्च गरेर अष्ट्रेलिया आउन म बिद्यार्थीलाइ सुझाब दिन चाहन्छु । त्यस्तै बिद्यार्थीको पढाइमा अभिभावकको ठुलो लगानी हुने हुँदा राम्रो संग छोराछोरीको इच्छा र क्षमता बुझेर उपयुक्त कलेजको छनौट गरि अष्ट्रेलियामा पठाउन म अनुरोध गर्दछु ।

post image

वैशाख १२, काठमाडौँ। काठमाडौँस्थित बुढानिलकण्ठ नगरपालिका वडा नं १० बालुवाखानी साँफे ढुङ्गामा मा भूकम्प जोखिममुक्त स्मृति वाटिका निर्माण स्थलको शिलान्यास गरिएको छ ।  आज विनाशकारी भूकम्प गएको ३ बर्ष पुगेकोमा बुधबार उक्त स्मृति वाटिकाको  शिलान्यास गरिएको हो । यसै सिलसिलामा डब्लुभ्यानका अध्यक्ष  गणेशकुमार मिश्र  संग गरिएको कुराकानी :

पार्क बनाउँदै हुनुहुन्छ कस्तो खालको बनाउन लग्नुभएको छ ?
यस क्षेत्रमा केटाकेटी खेल्नका लागि पार्क छैन् । वयस्कहरुका लागि आन्नदले बस्ने खालको कुनै पनि पार्क छैनन् । त्यसैले हाम्रो संस्थाले यस क्षेत्रमा बालबालिका, वयस्क तथा बृद्धबृद्धालाई लक्षित गरी पार्क बनाउन लागेका हौ । जसको शिलन्यास आज गरेका छौ । पार्कलाई बृह्त गुरुयोजना सहित निर्माण गर्ने योजना बनाएका छौं । पार्कमा भूकम्प स्मरण निम्ति विभिन्न स्मृतिहरु राखिनेछ । पार्कमा विशेष गरी काठमाडौं वरपर नपाइने रुखहरुको वृक्षरोपण गरिनुका साथै नमर्ने विरुवाहरु लगाइनेछ । पार्कलाई नमूना पार्कका रुपमा स्थापित गर्ने छौं । अहिलेको समाजको आवश्यकता अनुसार पार्कको निर्माण गर्न लागेका छौं । साथै पार्क भूकम्प जाेखिमयुक्त हुनेछ ।

पार्कका लागि जग्गा र बजेट कसरी व्यवस्था गर्नु भयो ?
बुढानिलकण्ठ नगरपालिका वडा नं १० बालुवाखानी साँफे ढुङ्गामा रहेको साढे ३ रोपनी सार्वजनिक जग्गामा स्मृति बाटिका निर्माण गर्न लागेका हौं । सार्वजनिक जग्गा संरक्षण समिति, बुढानिलकण्ठ नगरपालिकासँग समन्वय गरी पार्क निर्माण गर्न थालेका हौं । पार्क निमार्णका लागि हामीलाई नगरपालिका उपप्रमुख रमा राईबाट ६ लाख रुपैयाँ र नगरपालिकाबाट ५ लाख रुपैयाँ सहयोग उपलब्ध भएको छ । डब्लुभ्यानबाट रकम संकलन गरी छिटैभन्दा छिटो नमूना स्मृतिको निर्माण कार्य अघि बढाउने छौं । पार्क निर्माणका लागि संस्थामा आवद्ध सदस्यहरुले आफ्नो श्रमदान गर्नुहुनेछ । निर्माणका हरेक काम हामी आफै खटिने छौं ।

स्वयंसेवामा कार्यरत डब्लुभ्यान संस्थाले पार्क निर्माण गर्न खोज्नुको कारण के हो ?
पार्क निर्माण गर्नु खोज्नुको प्रमुख कारण भनेको सार्वजनिक जग्गाहरुको संरक्षण गर्नका लागि हो । सार्वजनिक जग्गाहरु त्यसै खेर गई अतिक्रमण हुने भएकाले पार्क निर्माणको योजना बनाएका हौं । जसका लागि सहयोग पनि जुटेको छ । डब्लुभ्यान संस्था स्वयंसेवाका लागि मात्र नभई समाजमा भएका हरेक समस्याहरु समाधान गर्नका लागि हो । परिवर्तन हामी आफैबाट सुरुवता गर्नुपर्छ भन्ने उद्देश्य बोकेको संस्था भएकाले पार्क निर्माणको सुरुवात गर्न लागेका हौ ।


डब्लुभ्यान संस्था कस्तो खालको संस्था हो ?
डब्लुभ्यान पूर्णतयाः सामाजिक संस्था हो । समाजमा भएका हरेक समस्याहरुलाई समाधान गर्ने प्रयास संस्थाहो रहि आएको छ । २०७३ सालमा स्थापना भएको यस संस्थाले शिक्षा र सामाजिक जागरणका लागि काम गर्दै आएको छ । यस संस्थाले भूकम्पबाट क्षतिग्रस्त भएका विद्यालयहरुको पुनःनिर्माणका लागि सहयोग गर्नुका साथै विद्यार्थीहरुलाई विभिन्न किसिमका तालिमा दिने, विद्यार्थीका लागि आवश्यक सामग्रीहरु उपलब्ध गराउने लगायतका कामहरु विगत २ वर्षदेखि गर्दै आएको छ । यो एउटा यस्तो संघ हो जसले जुनसुकै आपतविपातमा एकजुट भएर समाजका लागि योगदान पु¥याउने काम गरेको छ ।

post image

चैत २३, काठमाडौँ । सत्तारुढ भारतीय जनता पार्टीका नेता एवम् पूर्वमुख्यमन्त्री भगतसिंह कोशीयारी नेपालको बारेमा अलि बढि चासो राख्ने नेतामध्ये पर्छन् । नेपाल-भारत प्रबुद्ध समूहका भारततर्फका संयोजक समेत रहेका कोशियारी दुई देशबिचको सम्बन्धका बारेमा अलि बढि जानकार पनि छन् । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई समेत नेपाल मामिलामा सल्लाह/सुझाव दिने हैसियत राख्ने पाका नेता कोशियारीसँग ऋषि धमलाले अन्तरवार्ता लिएका छन् । प्रधानमन्त्री केपी ओलीको भारत भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा धमलाले कोशियारीको निवासमै पुगेर दुई देशबिचको सम्बन्ध र अहिलेको भ्रमणका विषयमा कुरा गरेका छन् । कुराकानीको सम्पादित अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

नेपालका प्रधानमन्त्री केपी ओलीको तीन दिने भारत भ्रमणको उपलब्धि के हुन सक्छ ?

यो त सरकारी भ्रमण हो । दुई सरकारबिच केके तयारी भइरहेको छ, त्यो मलाई थाहा छैन । यो त सरकारी प्रवक्ताले बताउन सक्छ । सरकारको आफ्नै एजेण्डा होला ।

दुई देशबिचको सहयोग र सम्बन्धका बारेमा केही अनुमान त लगाउन सकिन्छ नि ?

दुई देशलाई एक अर्काको सहयोग चाहिन्छ । सहकार्यको आवश्यकता छ । विकासका लाग पारस्परिक सम्बन्धको खाँचो छ । भारतले पनि नेपालको उन्नति नै चाहेको छ । त्यसका लागि नेपालले चाहेको सहयोग दिन भारतले कोसिस गर्छ ।

नेपालको विकास र समृद्धिको एजेण्डामा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मादीले कस्तो सहयोग गर्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ?

सहयोगको धेरै कुरा चलिरहेको छ । विगतदेखि नै विभिन्न ठूला योजना सुरुवात गरिएको छ । तर पूरा हुन सकेको छैन ।

नेपाली जनताले नै सहयोगलाई स्वागत गर्दैनन् भने कसरी हुन्छ ?

नेपालमा काम गर्ने ठाउँमा अवरोध छ । पहिले वर्किङ कल्चर बनाउनुपर्छ । यसपटकको भ्रमणले नेपालमा रेल सेवा विस्तारका लागि कस्तो भूमिका खेल्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ? दुई पक्षबिच बातचित भयो भने त भइहाल्छ नि । यो त दुईपक्षबिचको एजेण्डा र निष्कर्षमा भर पर्ने कुरा हो । नेपालमा भारत र चिन दुवैतर्फबाट रेल ल्याउने कुरा चलिरहेको छ ।

यसका लागि समझदारी बन्न सक्छ ?

चिनको रेले चिनकै काम हो । मेरो होइन । नेपालले चीनबाट रेल ल्याओस् कि तेल ल्याओस्, त्यो स्वतन्त्र राष्ट्र नेपालको कुरा हो । यसमा भारतले यो गर वा नगर भन्दैन । भारतबाट रेल सेवा नेपालमा जोड्ने हो भने नेपालबाट भारत आउने र भारतबाट नेपाल जाने नागरिकलाई सहज हुन्छ । लार्खौँको संख्यामा नेपाली भारत आउँछन् । नेपाल–भारतबिच जलमार्गको सम्भावना कस्तो छ । भारत त सहकार्य गर्न तयार छ । रेल, जमिन र जल तिनैवटा मार्ग महत्वपूर्ण छ । हवाई मार्ग पनि महत्वपूर्ण छ । तर नेपालले पनि विचार गर्नुपर्छ । महाकाली सन्धी भएको २० वर्ष भयो ।

किन कार्यान्वयन हुन सकेन ?

पञ्चेश्वर बहुउद्देश्यीय परियोजना किन कार्यान्वयन हुन सकेन । यो त नेपालकै विरोधका कारण हो । नेपालमा काम गर्ने ठाउँमा अवरोध छ । पहिले वर्किङ कल्चर बनाउनुपर्छ । नेपालमा त्यो वातावरण भएको भए पञ्चेश्वर ५० वर्षअघि नै बन्ने थियो । बल्ल सबै पक्ष सहमत भएर २ वर्षदेखि यो अघि बढेको छ । कार्यान्वयनमा ढिला हुनुमा भारतको दोष छैन । तर योजना बनाउँदा नेपाल र भारतका कयौँ गाउँ विस्थापित हुने अवस्था छ । यस्ता समस्याको उचित समाधान गर्नुपर्छ । इच्छा भयो भने सबै समस्या समाधान हुन्छ ।

नेपालको संविधानलाई भारतले किन प्रशंसा गर्न सकेन ?

पटकपटक यो प्रश्न किन ? हामी त सगरमाथादेखि लिएर लुम्बिनी, जनकपुर, सबैको प्रशंसा गर्छौँ । ऋषिजीको पनि धरै प्रशंसा गर्छौँ । अब कति प्रशंसा मागिरहने ? नेपालको संविधानमा भएको समस्या त मैले वा भारतले समाधान गर्ने होइन, नेपालको काम हो ।

नेपालको विकास र समृद्धिमा यसपटक विशेष सहयोग के हुन सक्छ ?

नेपालको केही इच्छा होला, त्यहीअनुसार भारतीय प्रधानमन्त्रीले घोषणा गर्लान् । रेल, जलमार्ग, विजुली, अरु पनि चिज छ ।

दुई देशबिचको सिमा सुरक्षाको समस्या कसरी समधान हुन सक्छ ?

सिमा सुरक्षाका विषयमा नेपाल–भारतबिच कुनै डर छैन ।

नेपालमा भारतविरोधी गतिविधि रोक्नेबारे केही एजेण्डा छ ?

भारतमै पनि भारतविरोधी गतिविधी हुन्छ । नेपालमा पनि हुन सक्ला । दुई, चार जना भारत विरोधी भएर के हुन्छ र ? सबै नेपाली जनता त प्रो इन्डियन नै हुन् नि । २,४ जना काठमाण्डौमा बसेर भारतविरोधी गतिविधी गर्दैमा नेपाल नै भारत विरोधी त हुन सक्दैन । यो त सपनामा पनि कल्पना गर्न सकिदैन ।

१९५० को सन्धीका बारेमा के भन्नुहुन्छ ?

चिन्ता नगर्नुस् । नेपाल भारत प्रबुद्ध समूहको बैठकले टुङ्गो लगाउँछ । अब तीन महिला पर्खनुस्, फाइनल हुन्छ । जे हुन्छ त्यसको रिपोर्ट तीन महिनामा सार्वजनिक गर्छौँ । पूर्वजलाई बेकुफ मान्ने हो भने सन्धी खतम गरौँ, पूर्वज होसियार थिए भने अहिले आवश्यकाअनुसार संशोधन गरौँला ।

अब पूर्वजलाई बेकुफ मान्नुहुन्छ कि होसियार ?

त्यसैले आवश्यकताअनुसार सन्धी संशोधन हुन सक्छ । प्रवुद्ध समुह नेपाल र भारतको छुट्टाछुट्टै होइन, हामी एउटै देशको समुह जस्तै गरी काम गरिरहेका छौँ ।

post image

सरकारलाई अहिले कर्मचारी संमायोजन कठिन भएको छ । समायोजनको प्रकृया थालनी गर्नै कम्तीमा ६ महिना लाग्ने बताइएको थियो । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री लालबाबु पण्डितले कर्मचारी सरकारले तोकेको स्थानमा जानैपर्छ भनेका छन् ।

उहाँले कर्मचारी समायोजन गर्ने हो, अवकास दिँदैन भन्नुभयो । यसअघिको देउवा सरकारले कर्मचारीका लागि स्वैच्छिक अवकासको प्याकेज ल्याएको थियो । जसअनुसार ९ हजारभन्दा बढी कर्मचारीले स्वैच्छिक अवकास रोजेका थिए । अब ती कर्मचारीलाई सरकारले के गर्छ ?  स्थानीय तहमा पठाउँछ वा अवकास दिन्छ भन्ने विषयमा हामीले मन्त्री संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री लालबाबु पण्डितसँग कुरा गरेका छौँ ।

० तपाईंमाथि कर्मचारी खनिए नि ?

– मलाई त्यस्तो खनिएको थाहा छैन, देश बनाउने कुरा, सेवा प्रवाह गर्नुपर्ने कुरामा राष्ट्र सेवकको मूल जिम्मेवारी र दायित्व हो । कर्मचारीले जिम्मेवारी र दायित्वबाट पन्छिन मिल्दैन ।

० के गल्ती गर्दिनुभो, तपाईंसँग कर्मचारी रिसाए ?

– राष्ट्र सेवकले सेवा गर्नुपर्छ, सरकारले पठाएको ठाउँमा, तोकिएको काम र जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ । नगर्नेहरु रिसाउनु स्वभाविक हो । सेवा नगरिकन, मेवा पाइँदैन । त्यसकारण राष्ट्रलाई समृद्ध बनाउनका निम्ति सबै राष्ट्रसेवक राष्ट्रप्रति समर्पित हुनैपर्छ । निजी स्वार्थमा अल्झिन पाइँदैन, राष्ट्रको स्वार्थ शिरोधार्य गर्नुबाहेक विकल्प छैन ।

० मन्त्रीले हुकुमीशैलीमा चल्न मिल्छ ?

– सरकारको निर्णय मान्दिनँ भनेर निजामति सरकारी राष्ट्रसेवक हुनसक्छन् ? निर्णय मान्नुपर्छ, खटाइएको ठाउँमा तोकिएको सेवा दिनुपर्छ । त्योभन्दा बढी मैले केही भनेकै छैन ।

० देउवा सरकारले ल्याएको स्वैच्छिक अवकासमा ओली सरकार जान्छ ?

– सबै आवेदनकर्ताले स्वैच्छिक अवकासमा जान पाउँदैनन, सीमित केही राष्ट्र सेवकहरु जान्छन् ।

० अवकासमा जान पाउने र नपाउनेको वर्गीकरण गर्नुहुन्छ ?

– शारीरिक रुपमा अशक्त र मानसिक रुपमा पनि अशक्तले मात्र अवकासमा जान पाउँछन् । यो चिकित्सकले प्रमाणित गरेको हकमा उहाँहरुलाई हामी स्वैच्छिक अवकासमा पठाउँछौं । बाँकी राष्ट्र सेवकलाई हामी जिम्मेवारी दिएर कार्यक्षेत्रमा पठाएका छौं ।

० अहिले काम गरिरहेका कर्मचारीलाई मानसिक अशक्त भन्न पाइन्छ ?

– काम गर्दागर्दै व्यक्तिगत रुपमा कोही मानसिक रुपमा अशक्त हुन्छन् । त्यो कुरा मैले भन्ने होइन, डाक्टरले प्रमाणित गर्ने हो । त्योबाहेक हामी सबैलाई जिम्मेवारी दिन्छौं । सबै राष्ट्रसेवक मानसिक अशक्त छन् मैले भनेकै होइन । यदि चिकित्सकले फलाना स्वैच्छिक अवकाशमा जान चाहन्छन्, उसको शारीरिक र मानसिक अवस्था काम गर्न सक्ने छैन भन्नुपर्छ ।

० मानसिक रुपमा काम गर्न इच्छा छैन भने स्वच्छिक अवकास ?

– होइन, आफूले भनेर होइन चिकित्सकले प्रमाणित गर्नुपर्छ ।

० भनेको अवकास रोज्नु भन्दा पहिले डाक्टरलाई जचाउनु पर्‍यो ?

–पहिले डाक्टरलाई देखाउनु पर्‍यो । डाक्टरले उहाँ मानसिक रुपमा काम गर्न सक्ने अवस्थामा हुनुहुन्न भनेर सिफारिस गर्नु पर्‍यो ।

० त्यस्ता पनि कर्मचारी छन् ?

– केही सूचना आएको छ, महिना दिनमा एक दिन हाजिर गर्छन, औषधि सेवन गरिरहेका छन्, स्वास्थ्यका कारणले काम गर्न सकिरहेका छैनन् । हो, त्यस्ता राष्ट्रसेवकलाई हामी विदा गछौं । बाँकीलाई हामी कामको जिम्मेवारी दिएर पठाएका छौं । पठाउँछौं पनि । काम गर्ने हैसियत भएकाले काम दिने, हैसियत नभएकालाई विदा दिने हो । यो स्वभाविक प्रकृया हो ।

० अब, तपाईहरुलाई कर्मचारी समायोजन अप्ठ्यारो भयो ?

– कुनै अप्ठ्यारो हुँदैन, सरकारले खटाएको ठाउँमा जान्न भन्न पाइँदैन, किनभने सेवामा प्रवेश गर्दादेखि नै र निजामति सेवा ऐनमा सरकारले चाहेको खण्डमा जुनसुकै ठाउँमा, जुनसुकै समयमा खटाउन सक्ने भन्ने छ । यो कुरा उहाँहरुले बुझेर प्रवेश गर्नुभएको छ । बरु कतिपय राष्ट्रसेवकले त्यो कुरा बिर्सिसकेको स्थिति हो । अहिले दैनिक सम्झाउनुपर्ने स्थिति भएको छ । कि राष्ट्रको सेवामा समर्पित भएर म आफुले पाएको जिम्मेवारी अनुसार तोकिएको ठाउँमा जान्छु र, जनताको सेवामा निष्पक्ष भावनाले खटिन्छौ भन्ने कुरा पुःन सम्झाउनु पर्ने स्थिति छ । त्यसैले खटाएको ठाउँमा जान्न भन्न पाइँदैन । राष्ट्रसेवकलाई सरकारले आफ्नो क्षमता अनुसार, समय अनुकुल सेवा सुविधा दिने कुरा हो । यो सुविधा नपाए म जान्न भन्ने हो भने, त्यो अधिकार होइन । त्यो अधिकार ट्रेड युनियनको पनि हुँदैन ।

० सरकारले विभेदरहित ढंगले कर्मचारी परीचालन गर्नु पर्ने होइन ?

–त्यो गरिएको छ र अब बहानाबाजीको कुनै अर्थ छैन । कतिपय सन्दर्भमा त्यो बहानाको कुनै अर्थ छैन । काम नगरी बहाना गरिन्छ भने स्वीकार्य छैन । राम्रो काम गर्नेलाई पुरस्कृत गर्ने र काम नगर्ने तथा गलत काम गर्नेलाई दण्डीत गर्छौँ ।

० कतिपयले कर्मचारी समायोजनमै सरकारको कुशलता मापन हुन्छ भनेका छन् । अब, सरकारले विभेदरहित ढंगले काम गरेको हेर्न पाइन्छ ? –सरकार ऐन, नियम र देशको संविधान सबै व्यवस्था अवलम्बन गरेर अगाडि बढ्छ । तर, म कुनै कुरा मान्दिन भनेर भन्ने हो भने त्यो मान्दिन भन्ने स्वतन्त्रता कसैलाई छैन ।

०असयोग गर्नेवित्तिकै कारबाही हुन्छ, उसो भए ?

–हुन्छ । खटाएको टाउँमा नजाने र जिम्मेवारी पूरा नगर्नेलाई कारबाही हुन्छ । जिम्मेवारी पूरा गर्ने नाउमा पनि गलत ढंगले गरेको छ भने दण्डित गरिन्छ ।

post image

चैत ९, काठमाडौं ।  नेकपा एमालेका पुराना नेता तथा मोरङ क्षेत्र नं. १ बाट विजयी सांसद घनश्याम खतिवडा राजनीतिलाई सेवाका रूपमा लिने धारण राख्छन् । खतिवडा अहिले राजनीति व्यवसाय भएकोमा चिन्तित देखिन्छन् । मदन भण्डारीदेखि अहिलेका केपी ओलीसँग काम गरेको अनुभव उनीसँग छ । यही समसामयिक विषयमाकृष्ण गिरीले गरेको कुराकानी ।

कम्युनिस्ट आन्दोलनमा कहिलेबाट लाग्नुभयो ?    
म सानै उमेरबाट कम्युनिस्ट आन्दोनलमा जोडिएको हुँ । २०३३ सालमा ताप्लेजुङमा अखिल नेपाल कोर्डिनेसन केन्द्रका चिठ्ठी पत्र बोकेर राजनीति सुरु गरेको हुँ । कार्डिनेसन केन्द्र झापा आन्दोलनमा जेल परेकाहरू बाहिर आएपछि बनाएको रहेछ । त्यो समयका नेताहरू हरि नेपाल, सन्तोष खतिवडा, पुण्य खरेलहरूले चिठ्ठी पत्र बोकाएर काम गराए । मैले त्यो समयमा बाल रेड गार्ड भएर काम गरेँ । त्यहीँबाट सुरु भएको राजनीति मोरङमा क्याम्पस पढ्दा पनि जारी रह्यो । विद्यार्थी हँुदा मोरङको जिल्ला कमिटी सदस्य भएँ ।

२०३७ सालमा पहिलो पटक मदन भण्डारीसँग भेट भयो । तर मैले भेट्दा मदन भण्डारी होइन सागरको नामले चिनेको हुँ । त्यही समयबाट मदनसँग काम गरेँ । लेटाङ गाउँ कमिटीको सचिव भएँ । त्यसपछि पार्टीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएँ । उत्तरी मोरङ इलाका कमिटीकोे सचिव भएँ । सुरेन्द्र पाण्डे, गुरु बराल जिल्ला कमिटीमा हुँदा म पनि  जिल्ला कमिटीको सदस्य थिएँ ।

तर अहिलेसम्म मैले काम गरेका नेतामध्ये मदन भण्डारीको जस्तो दूरद्रष्टा, सङ्गठक, कार्यकर्ताको संरक्षण गर्ने एमालेमा कोही छैनन् ।

मदन भण्डारीसँग पहिलो पटक कसरी भेट भयो ?
मदन भण्डारी काम गर्ने सिलसिलामा मोरङ आउनुभयो । उहाँ पार्टीको काममा आउँदा मेरो घर सेल्टर थियो उहाँको । त्यही भएर अहिले पनि चित्रमा मदन भण्डारी भन्ने पुस्तकमा हामीलेसँगै काम गरेका, मिटिङ बैठकका फोटाहरू छन् । २०४२ सालमा मदनको सल्लाहमा मैले शिक्षकको नोकरी छोडेर लेटाङ गाउँ पञ्चायतमा जनपक्षीय प्रधानपञ्चमा लडेँ । त्यो समयमा ९ भोटले हारँे । त्यसपछि मलाई प्रशासनले दुःख दिन थाल्यो । जेल हाल्न थाल्यो । जनआन्दोलन सफल हुँदा म जेलमा थिएँ । म २०४६ साल चैत २७ गते छुटेको हुँ ।

त्यसपछि २०४९ मा गाविसको अध्यक्षमा जितँे । पाँच वर्ष स्थानीय तहमा काम गरँे । त्यही समयबाट म  देशभरीका गाविसको महासङ्घको अध्यक्ष हुँ । अहिले त्यो परिवर्तन भएर गाउँपालिका महासङ्घ बनेको छ । यसको अध्यक्ष म नै हो ।

तपाईं पुरानो राजनीतिक कार्यकर्ता हुनुहुन्छ, अहिलेको राजनीति र पहिलेको राजनीतिमा के भिन्नता पाउनु हुन्छ ?
धेरै भिन्नता छ तर परिस्थितिले पनि भिन्न ठाउँमा पुर्याएको छ । विज्ञान प्रविधिले पनि फरक ठाउँमा पुर्याएको हो । हिजो हामी पञ्चायतविरुद्ध, राजतन्त्रविरुद्ध लड्नु पथ्र्याै । तर अहिले ती चीज अस्तित्वमा नै रहेनन् ।

राजनीति भनेको समय परिस्थितिअनुसार चल्नु पर्ने हो । हिजोको सैद्धान्तिक मूल्यमान्यता, विचारहरू पुरानै शैलीले चल्न सक्दैनन् । जीवन शैलीमा पनि आमूल परिवर्तन आएको छ । सामाजिक आर्थिक रूपमा पनि हिजोको भन्दा फरक ठाउँमा आएका छौं । हिजो विज्ञान प्रविधि यति विकास भएको थिएन । हिजोको जस्तै आज खोजेर पाइँदैन । राजनीति सिद्धान्तअनुसार चल्ने हो । तर यो जीवनका लागि हो । यसकारण परिवर्तन हुन आवश्यक छ ।

हिजो नेता कार्यकर्ता राजनीतिक विचार, सिद्धान्तमा चल्थे । अहिले नेताके पछाडि लाग्ने प्रवृत्ति बढेको छ । नेता समाते हुन्छ । सङ्गठन विचार नभए पनि हुन्छ भन्ने प्रवृत्ति बढेको छ ।

समय फेरिए पनि कम्युनिस्ट कार्यकर्तामा स्खलन आएको देख्नुहुन्छ कि देख्नुहुन्न ?
अवश्य आएको छ । यसमा कुनै दुई मत छैन । तर यो सुधार्नै नसकिने गरी होइन । सैद्धान्तिक रूपमा विचलन आएको छ । यसलाई सुधार्दै जानु पर्छ । कम्युनिस्ट पार्टीका कार्यकर्ता बीउ हुन् । जनता माटो हुनु । कार्यकर्ताले माटोमा उम्रने क्षमता राख्नुपर्छ । यो भएन भने उसको अस्तित्व सकिन्छ ।

राजनीति पेसा होइन । यो मान्यता स्थापित भएमा राजनीति आफैमा सुधे्रर जान्छ । यो पेसा नभएर सेवा हो भन्ने मान्यता स्थापित भयो भने राजनीति निष्ठा, त्याग तपस्या र विचारमा चल्छ । राजनीतिलाई कमाउने भाँडो बनाउनु हुँदैन ।

यस्तो भयो भने झोलामा पैसा बोकेर टिकट माग्न जाने प्रवृत्ति पनि अन्त्य हुन्छ । समाजका लागि जीवन दिनेले समाज सेवा नै मान्नुपर्छ । विचारभन्दा पनि हाइ हुट्ट गर्ने नेताहुने प्रवृत्ति बढ्नु भनेको नै स्खलन हुनु हो । हिजोका आदर्श अहिले छायाँमा परेका छन् । तर राजनीति विचार, आदर्श, सिद्धान्तमा चल्ने कुरा हो । यो भएन भने हाइ हुट्ट क्षणिक हुन्छ । कम्युनिस्ट नेता कार्यकर्ताले विचारमा निष्ठावान, सिद्धान्तमा प्रबल हुनुपर्छ । यो भएन भने स्खल हो । अहिले स्खलन आएको नेता कार्यकर्तामा ।

अहिले नेपालको राजनीति अझ कम्युनिस्ट राजनीति कस्तो देख्नु हुन्छ ? 
कहीँकहीँ बिग्रेको छ । तर नेताहरूलाई गाली गरेर सुध्रँदैन । नेताहरूमा अहिले पनि त्याग तपस्या र निष्ठा छ । हिजोको कार्यकर्ताहरूले अहिले कम्युनिस्टको नेतृत्व गर्नुभएको छ । उहाँहरूले त्याग तपस्या गरेर नेतृत्वमा पुग्नुभएको हो । नेतृत्व त्यतिकै स्थापित हुँदैन । यसकारण अहिलेको नेतृत्व केपी ओली र प्रचण्डले केहीँ सुधार्नु पर्ने कुरा भए पनि उहाँहरूले त्याग तपस्या गरेर यो मुलुक यहाँसम्म पुर्याउनु भएको हो । केही कमी कमजोरी हामी सबैले सच्याएर कम्युनिस्ट आचरमा चल्नुपर्छ ।

दुई पार्टीबीचको एकताको भविष्य कस्तो देख्नु हुन्छ ?
पार्टीभित्र विभिन्न पावर सेन्टर बनाउने प्रवृत्ति अब हट्नुपर्छ । यो प्रवृत्ति एमाले र माओवादीमा छ । अब यो हट्नुपर्छ । यसको लागि दुवै पार्टीका नेतृत्वले पहल गर्नुपर्छ । संविधानमा नै लेखेको छ अबको युग समाजवादी युग हो भनेर । अब यसका लागि नै नेपालको राजनीति चल्नुपर्छ । अब आम नागरिकले यो पार्टी जनताको पार्टी, गरिबको पार्टी हो भनेर काम गरेर विश्वास दिलाउनुपर्छ । यदि अबको सरकारले काम गर्यो भने यो पार्टी झन् बलियो हुन्छ ।

पार्टी भनेको नेतृत्व, कार्यकर्ता र जनताबीचको सम्बन्धमा टिकेको हुन्छ । यसका लागि जनताको भाग्य र भविश्यका लागि काम गर्नुपर्छ । जनपक्षीय काम गरे पार्टी मजबुत हुने छ । अनि कसैले चाहेर पनि अलग हुन सक्दैनन् ।

अबको समाजवादी राज्यका लागि नेतृत्वले के–के काम गर्नुपर्छ ?

अब हामीले समाजवादी राज्यव्यवस्था ल्याउनुपर्छ । यसका लागि मेरो विचारमा ५ वटा ‘टी’को नीतिमा अगाडि बढ्नुपर्छ ।

ब सधैँ जङ्गबहादुरको इतिहास मात्र पढाएर हुँदैन । अब टेक्नोलोजीको शिक्षा दिनु पर्छ । यसका लागि ७ सय ५३ स्थानमा नै टेक्नोलोजी शिक्षाहरू खोल्नु आवश्यक छ । यसका लागि सबैले पहल गर्नुपर्छ । कृषिको आधुनिकीकरणका लागि चाहिने जनशक्ति चाहिन्छ ।

टुरिजम नेपालले सबैभन्दा छिटो विकास गर्न सक्ने भनेको पर्यटकीय क्षेत्रमा हो । सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएका दुई देशमा हामी छौँ । यी दुवै देशको धर्म भिन्न भिन्न छ । त्यसको सेन्टर नेपाल हुन्छ । चीनबाट बौद्ध धर्मावलम्बी ल्याउन सकिन्छ । लुम्बिनी लगायत ठाउँ घुमाउन सकिन्छन् । भारतबाट हिन्दु पर्यटक भित्र्याएर पशुपति लगायत धार्मिक क्षेत्रमा घुमाउन सक्छौँ । यो मात्र होइन हिमाल छन्, माउन्टेन पर्यटक पनि नेपाल ल्याउन सकिन्छन् ।

टिम्बर : टिम्बरको सम्भावना नेपालमा छ । यहाँ रूख रोपेको १५ वर्षमा तयार हुन्छ । यति छिटो उत्पादन हुने जलवायु छ । यसको बजार पनि छ । यसबाट पनि समृद्धिमा टेवा पुग्छ ।

चिया : नेपालमा चिया उत्पादन धेरै छ । यसबाट हामी समृद्धिमा जान सक्छाँै । यसको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउन सक्नुपर्छ । यसको व्यवसायीकरण गरेर जानुपर्छ । इलाम, झापा लगायतका चिया बगानको आधुनिकीकरण गरे अझै व्यवसायीकरण गरेर जानुपर्छ ।

टेक्नोलोजी : अब सधँ जङ्गबहादुरको इतिहास मात्र पढाएर हँदैन । अब टेक्नोलोजीको शिक्षा दिनु पर्छ । यसका लागि ७ सय ५३ स्थानमा नै टेक्नोलोजी शिक्षाहरू खोल्नु आवश्यक छ । यसका लागि सबैले पहल गर्नुपर्छ । कृषिको आधुनिकीकरणका लागि चाहिने जनशक्ति चाहिन्छ ।

टिम बर्क : अब एक्लै काम गरेर हँुदैन । कुनै गु्रप बनाएर काम गर्नुपर्छ । लागनीको हिसाबले पनि यो मोडेल उपयुक्त छ ।
सङ्गठनलाई पनि अब उत्पादनमा लगाउनुपर्छ । अब ठेक्का पट्टामा कार्यकर्ताहरूलाई लगाउनु हुँदैन ।

नेपालमा समाजवादका आधारहरू के–के हुन् ?
उत्पादन गरेका चीजले निर्यातमा कति टेवा दिएको छ, त्यो हेर्नुपर्छ । हामीले गर्ने निर्यात प्रवद्र्धनमा कति टेवा दिन्छ । आयातमा कति परनिर्भर छौं । यसको पूरा लेखाजोखा हुनुपर्छ । आउने चीजलाई रोकेर यही उत्पादन गर्ने । निर्यात गर्ने कुरा बढी उत्पादन गर्नुपर्छ । सुरुको चरणमा यसलाई महत्वका साथ लागू गर्यौँ भने मात्र समाजवादमा जान सकिन्छ । अहिले नेपाली बजारमा आउने तरकारी, खाद्यन्नलागायतका वस्तुहरू यहीँ उत्पादन गर्नुपर्छ । यसले तरकारी खाद्यन्नमा आत्मनिर्भर भयौँ भने धेरै पैसा यहीँ बच्छ । यो बन्दै गएमा हामी केही वर्षमा उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्छौँ । उद्योगधन्दा खाल्दै जानुपर्छ ।

यो सरकारले पाँच वर्षमा नेपाली जनताको जीवन स्तरमा केही परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने केही आधार छन् ?

अब हामीले या कारणले काम गर्न पाएनौँ भन्ने छुट छैन । अब नेतृत्वले यो कामको नेतृत्व लिनैपर्छ । यो देशमा विकासका लागि नयाँ ढोका खोल्नुपर्छ । हामीसँग स्रोत साधन छ । यसका लागि नेतृत्व चाहिएको छ । सुशासन चाहिन्छ । यसका लागि पहलकदमी लिनुपर्छ । राजनीतिक अन्यौलता सकिएको छ । राजनीतिले दिशा लिएपछि विकासको यात्रा सहज हुन्छ । केही नीति र विधि बनाएर राज्यलाई अगाडि बढाउने हो भने समृद्धि टाढा छैन ।

यो सरकारले २ वर्षमा गर्नैपर्ने काम के–के हुन् ?
साँच्चै विकास र समृद्धिमा जाने हो भने आम मानिसलाई गरिखाने बाटो देखाउनुपर्छ । परिवर्तन नै गर्नका लागि प्रविधि दिनुपर्छ । कृषिको आधुनिकीकरण । निर्वाहमुखीभन्दा व्यवसायमुखी बनाउनुपर्छ । रोजगारका आधारभूत कुराको बाटोतर्फ जानुपर्छ ।

कृषि प्रधानदेश भन्ने तर जमिन बाँझो राख्ने प्रवृतिले समृद्धितर्फ जान सकिन्छ ?
जमिनमाथिको जनताको अधिकार हुनु हुँदैन । साँच्चैमा कम्युनिस्ट राज्य स्थापना गर्ने हो भने यो काम गर्नु नै पर्छ  । जमिनमाथि जनताको स्वामित्व हुनु हँुदैन । यस्तो काम गरेमा मानिस व्यवसायी हुन्छ । एक जन शिक्षकले २ वटा भैँसी पाल्छ । एउटा टुकटुके मिल राख्छ । १ बिघामा खेती पनि गर्छ । अब भन्नुहोस् उहाँ शिक्षक हो कि, भैँसी पालक हो कि, मिल मालिक हुन् कि कृषक हुन् । उहाँले न शिक्षक पेसा राम्रारी गर्नु भएको छ, न भैँसी राम्रारी पाल्नु भएको छ । न त किसान नै बन्नु भएको छ । यसकारण जसको क्षमता ज्ञान जेमा छ त्यही काम गराउनुपर्छ । यसका लागि जमिनमाथिको व्यक्तिगत स्वामित्वको अन्त्य हुनु नै पर्छ ।
रातोपाटीबाट

post image

फागुन १३, काठमाडौं । तीन वर्ष अघि शुशिल कोइरालाको मन्त्री मण्डलमा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयको जिम्मेवारी सम्हालेर पनि विशिष्ट काम गरेर वाहवाही कमाएका नेता हुन् लालबाबु पण्डित । उनी डिभिपीआर लिने सरकारी कर्मचारीलाई अयोग्य ठहर गर्ने गरी ऐन ल्याउन सफल भए । कडा स्वभाव तथा स्वच्छ छवि, सादगी नेता लालबाबु पण्डित नेकपा एमालेका पोलिटब्युरो सदस्य समेत हुन् । हालै मोरङ ६ बाट प्रतिनिधिसभामा काँग्रेसका शीर्ष नेता डा. शेखर कोइरालालाई उनकै क्षेत्रमा हराएपछि उनको चर्चा झनै चुलियो ।

पछिल्लो पटक मन्त्री भएर पनि पहिलो दुई मन्त्रीमै लालबाबुलाई रोजियो । तर, उनले गृह वा अर्थमन्त्रालयमा बढी चाहना गरेका थिए । उनले नसोचेको मन्त्रालय जनसंख्या तथा वातावरण मन्त्रालय परेको छ । यद्यपी, यसमा स्वास्थ्य मन्त्रालय समेत पहिले एउटै मन्त्रालय भएको र अब कानुनतः मन्त्रीमण्डल समेत सानो बनाउनुपर्ने बाध्यता भएकाले मर्ज हुन सक्छ ।

नेपालको ४१ औं प्रधानमन्त्रीका रुपमा एमाले अध्यक्ष केशी शर्मा ओली नियुक्त भएका छन् र उनले तीन सदस्य मन्त्रीमण्डलमा वातावरण मन्त्रालयको जिम्मेवारी पण्डितलाई दिएका छन् । पण्डितले आफ्नो जिम्मेवारी नबिराई, नडराई पूरा गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् । उनै पण्डितसँगै गरेको कुराकानीको सम्पादीत अंश

जनताले मन्त्रीका रुपमा यहाँलाई देख्न चाहेका थिए पहिलो रोजाई त्यो पनि तीन सदस्यीय मन्त्रीमण्डलमै पर्नुभयो कस्तो लागिरहेको छ ? 

देश र जनताको सेवा गर्ने जिम्मेवारी हो । मैले पाएको छु । पार्टीले मलाई विश्वास ग¥यो । म सन्तुष्ट छु । संघीय सरंचना अनुरुप संविधान कार्यान्वयनको पहिलो मन्त्री मण्डलमा समाविष्ट भएको छु । जनताको काम गर्ने जिम्मेवारी पाउँदा खुशी लागेको छ ।

सपथको केहि समय अघिसम्म पनि मन्त्री हुने छनक थिएन चर्चा अरु नामकै थियो तपाईंलाई कहिले थाहा भयो ? 

मलाई जानकारी थिएन । अकस्मात आयो । दौरा सुरुवाल लगाएर आउनु भनियो । पूर्व मन्त्री भएकाले ठानेँ । हतारमै पुगेको हुँ ।

अघिल्लो कार्यकालमा पनि मन्त्री हुने बखत यस्तै भयो उत्तिकै चर्चा भयो यसपटक पनि अकस्मात मन्त्री बन्नुभयो मन्त्री हुन्छु भन्ने लागेको थिएन ? 

जनताले मन्त्री बनाउनकै लागि जिताएका हुन् । अघिल्लो कार्यकाल छोटो थियो तर पनि त्यति समयभित्र मैले गर्न सक्ने गरेँ जस्तो लाग्छ । ज्यानको परवाह नगरी दिनरात देश र जनताकै हितमा सोच्दथेँ । चुनावमा समेत जनताले कति माया गर्नुभयो । देश विदेशबाट मजदुरले समेत पैसा पठाएर सहयोग गरे । सबैको माया पाएको छु । काम गर्नकै लागि पठाएकाले जिम्मेवारी पाउनु आश्चर्यको कुरा होईन ।

यस मन्त्रालयमा रहेपछि पक्कै पनि धुलोबाट सास्ती खेपेका राजधानीबासीको अपेक्षा हुन्छ काठमाण्डौको धुलो प्रदुषण कम गर्दै स्वच्छ शहरका रुपमा स्थापित गर्ने ध्येयले अघि बढ्नेछु

तपाईंले विभिन्न अन्तर्वार्तामा गृहमन्त्री, अर्थमन्त्रीका कुरा गर्नुभयो यस्तो जिम्मेवारी मिलेन नि ? 

काम नै गर्ने हो । जुन मन्त्रालय भएपनि आफ्नो कार्यक्षेत्रमा रहेर काम गर्ने हो । त्यो क्षेत्रमा कस्तो काम गरेको छ भनेर जनताले मूल्यांकन गर्ने हुन् । यसअघि पनि मैले कुनै अनुभव नै नभएको मन्त्रालयको जिम्मेवारी परेको थियो । मैले परिणाममुखी काम गर्न सक्छु भन्ने लागेको छ ।

तपाईं स्वच्छ छवि, सादगी जीवनयापन गर्ने नेता तर पनि कामको सवालमा कडा मानिन्छ भन्छन् नि ? 

तोकिएको जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्दछ । म आफू जस्तै ईमान्दार मान्छे चाहिन्छ । ईमान्दारितापूर्वक काम गर्छु । नबिराई नडराई काम गर्छु । जनताको काम गर्ने भन्नेले, राष्ट्रसेवक भन्नेले सोहि अनुसार काम गर्नुपर्दछ ।

अब तपाईंको काम कसरी अघि बढ्छ र ? 

अब विश्वको चासो वातावरण हो । स्वच्छ र स्वस्थ वातावरण भए नागरिक स्वस्थ हुन्छन् । स्वस्थ नागरिक भए देश समृद्ध हुन्छ । स्वच्छ शहरको लागि काम सुरु हुन्छ । यस क्षेत्रका विज्ञहरुसँग परामर्श साथ लिँदै जिम्मेवारी पूरा गर्छु ।

वातावरणका क्षेत्रमा काम गर्नेहरुसँग निकट रहेर काम गर्नेछु । यस मन्त्रालयमा रहेपछि पक्कै पनि धुलोबाट सास्ती खेपेका राजधानीबासीको अपेक्षा हुन्छ । काठमाण्डौको धुलो र प्रदुषण कम गर्दै स्वच्छ शहरका रुपमा स्थापित गर्ने ध्येयले अघि बढ्नेछु ।

post image

माघ १९,काठमाडौँ । नेपाली कांग्रेसका युवा नेता रामहरि खतिवडाले जुत्ता पालिस गरेर मात्रै मुलुक निर्माण नहुने बताएका छन् । नेता खतिवडाले जुत्ता पालिस गर्न सडकमा जाने नेताले सन्त नेता किसुनजीको नामको दुरुपयोग गरेको बताए । नेपालको राजनीतिमा शुद्धिकरण चाहिएको छ, तर सन्त नेताको नामको दुरुपयोग गर्न नहुने तर्क खतिवडाको छ । यसै विषयमा खतिवडासँग हामीले संक्षिप्तकुरा गरेका छाैँ ।

 चुनावमा पराजित भइसकेपछि के गर्दै हुनुहुन्छ ?

 निर्वाचनमा पराजित भए पनि म आफ्नो जिल्लामै केन्द्रित छु । १२ सयवटा ज्याकेछ, टाउजर र टोपी मेरो जिल्लाको जन्तरखानी र राराजित र विभोटारका क्यारिसुमो भन्ने संस्थालाई अनुरोध गरेर विद्यार्थीलाई न्यानो कपडा वितरण गरें । त्यसपछि साथीहरुसँग भेटघाट गर्न दुई चार दिन काठमाडौं बसें । कांग्रेस अहिले पराजित भएको कुरा सत्य हो । अब कुन बाटो तय गर्ने भन्ने बारेमा हामीले छलफल गरेका छौं । पार्टीका शीर्ष नेतृत्वसँग मैले भेट गरें । पार्टी पराजयका विषयमा छलफल गर्‍यौं । त्यसलगत्तै मेरो जिल्लामा कतारमा बस्ने साथीहरुले एम्बुलेस ल्याएका थिए, त्यो वितरण गरियो । आफ्नो एफएमसँग सहकार्य गरेर वृद्धाका लागि ७० वटा ब्लाङकेट वितरण गरियो । कांग्रेस पराजित भए पनि अहिले नेपाली जनताको मनमा कांगे्रस नै पहिलो र प्रिय पार्टी हो, जसले अप्ठ्यारा परेका बेला जनताको अधिकार स्थापित गर्ने काममा हामी निरन्तर लागेका छौं ।

 तपाईं जिल्लामा कम्बल वितरण गर्ने, कोही राजधानीमा जुत्ता पालिस गर्दै थिए ?

यो राजनीतिमा नयाँ कदम हो, शुद्धिकरण हुनुपर्छ भनेर पञ्चायतकालमा पनि त्यसै गरिएको थियो । जो नेताहरुले यो काम गर्नुभएको छ, उहाँहरुलाई बधाइ दिन चाहन्छु ।

 तपाईंको समर्थन छ ?

किसुनजी मेरो आदर्श पुरुष हो, किसुजीलाई जति सम्मान हिजो पोलिस दल्नेहरुभन्दा कम हाम्रो छैन । किसुनजीसँग सुरुदेखि अन्तिमसम्म रहने म हुँ । हस्पिटलको बेडमा किसुनजीलाई अन्तिम खाना खुवाउने मान्छे मै हुँ । उहाँले प्राण त्याग गरेपछि सञ्चारकर्मीलाई खबर गर्ने पनि मै हुँ । अहिले प्रतिष्ठान छ, त्यहाँ हामी निरन्तर जान्छौं । प्रतिष्ठान नदेखेका र किसुनजीलाई कहिलेकाहिँ गाली गर्नेहरु हतार हतार जुत्ता पालिस गर्ने कार्यक्रममा उहाँहरु सहभागी हुनुभएछ । उहाँहरु किसुनजीलाई नेता मान्न तयार हुनुभयो, खुशी लाग्छ । किशुजीले प्राण त्याग्दै गर्दा उहाँको खल्तीमा २ सय ४५ रुपैयाँ मात्र थियो । किसुनजी त्यस्ता राजनेता हुन् जसको नाममा एक टुक्रा जग्गाजमिन थिएन । अहिले नेपाललाई त्यस्तो राजनेताको आवश्यकता छ । जुत्ता पालिस कार्यक्रममा मलाई पनि निमन्त्रणा थियो, म आदरणीय दमन ढुंगाना, नीलाम्बर आचार्य र ओमकार श्रेष्ठ, पूर्ण खड्का सबै गएका थियौं, त्यसबेला हामीले चक्र बास्तोलालाई पनि भेटेर आयौं । त्यहाँ छलफल भएको थियो । आवेगमा आएर जुत्ता पालिस गरेर मुलुक निर्माण हुँदैन । जुत्ता पालिस लगाउने नेताहरु हिजोका दिन के गर्नुभयो, अबका दिनमा कम्तीमा आफ्नो जुत्ता पालिस गर्न अरुलाई नदिनुस् । त्यो एउटा स्वाभिमानता हो । किसुनजी कहिले पनि जुत्ता अरुलाई पोलिस गर्न दिनु हुँदैन थियो, मोजा आफै धुनुहुन्थ्यो ।

तपाईंको धारणा फरक समूहको हो ? 

फरक समूह भन्न मिल्दैन । अहिले नेपालको राजनीतिमा विकृतिहरु देखिरहेको छ । किजुनजी नभएको देश कति फरक हुँदो रहेछ भनेर सांकेतिक रुपमा देखाउन खोजिएको हो भने वास्तविमा यो असाध्य राम्रो काम हो । किसुनजीको नाममा आबेगमा आएर काम गर्ने, कुरा अर्कोतिर गर्ने र क्षणिक प्रचारमा आउन गरिएको हो भने यो गलत हो ।

हिजो जस्तै छ कांग्रेस ? 

हिजोको जस्तो कांग्रेस अहिले छैन, पोलिस गर्न बाटामा बस्ने साथीहरुलाई भन्न चाहन्छु, किसुनजी अन्तिम समयसम्म हिन्दूअधिराज्यको पक्षमा हुनुहुन्थ्यो, भलै म अहिले त्यो पक्षमा छु छैन बेग्लै कुरा हो । किसुनजी संवैधानिक राजाको पक्षमा हुनुहुन्थ्यो । पोलिस गर्नेहरु संवैधानिक राजाका पक्षमा हुनुहुन्छ ? देखाउने किसुनजी, काम अर्कैतिर गर्ने हो भने गलत हुन्छ ।

post image

माघ ९,काठमाडौँ । सरकारले वनबाटै मुलुकले आर्थिक समृद्धि गर्न कृषि वन खेती विस्तारको अवधारणा अघि सारेको छ । वनको आधुनिक विकास गर्दै आगामी दिनमा वनबाटै आर्थिक समृद्धि बढाउनका लागि कृषि वन खेती विस्तारको योजना ल्याइएको हो ।

नेपालको कूल भू–भागको करिव ४४ प्रतिशत वन क्षेत्रले ढाकेको भए पनि देशको आर्थिक समृद्धिमा उल्लेखनीय टेवा पुराउन नसकेको निष्कर्ष निकाल्दै सरकारले नयाँ किसिमले वनको विकास गरेर आर्थिक समृद्धि बढाउने लक्ष्य लिएको छ । वन तथा भू–संरक्षण, कृषि, पशुपंक्षी विकास, जनसंख्या तथा वातावरण मन्त्रालयको संयुक्त पहलमा कृषि वन विस्तार नीतिको खाका तयार भइसकेको छ ।

आगामी ५ महिनाभित्र नीति पारित हुने वन मन्त्रालयले जनाएको छ । कृषकलाई वन पैदावारको खेती बिस्तारका लागि प्रोत्साहन दिँदै खाली रहेको भू–भागमा वन विस्तार गर्ने र सर्वसाधारणको आयआर्जनमा सुधार आउन सक्ने भन्दै सरकारले कृषि वन खेती विस्तारको नीतिसहित कार्यक्रमहरू ल्याउने तयारी गरेको हो ।

वन मन्त्रालयका सचिव डा. युवकध्वज जिसीले वनबाट राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा अपेक्षित उपलब्धी हासिल हुन नसकेको स्वीकार गर्दै आगामी दिनमा वनबाटै देशको अर्थतन्त्रमा सुधार ल्याउन कृषि वन खेती विस्तारको योजना ल्याएको बताए ।

“नेपाल वनजंगलको धनी  देश हो, कूल गाहस्र्थ उत्पादन बढाउन वन क्षेत्रको भूमिका महत्वपूर्ण छ त्यसैले जिडिपीमा वनको योगदान बढाउन कृषि वन खेती विस्तारको नीति ल्याउने तयारी भइरहेको छ,” उनले भने, “आधुनिक तरिकाले वनको व्यवस्थापन गर्न सकिए राष्ट्रिय अर्थतन्त्र विकासमा ठूलो भूमिका खेल्न सकिन्छ ।” उनका अनुसार उब्जनी कम हुने र खाली रहेका भू–भागको सदुपयोग गर्दै कृषि वन खेती विस्तार गर्दा गरिवी निवारण हुँदै जान्छ ।

वन मन्त्रालयका प्रवक्ता धनञ्जय पौडेलले जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरण, आर्थिक समृद्धि र गरिवी निवारणका लागि कृषि वन खेती विस्तार आवश्यक भएको बताए । “कृषि उब्जनी कम भएका बेलामा पनि वनबाट किसानले आम्दानी पाउन सक्छन्,” उनले भने, “केही जिल्लामा नमूना परियोजनाको रूपमा काम भइरहेको छ, नतिजा पनि राम्रो आइरहेको छ ।

”उनका अनुसार समितिले ४ चरणमा विभिन्न सरोकारवाला निकायसँग छलफल गरिसकेको र सबैको धारणा समटेर तयार भएको नीतिको मस्यौदा मन्त्रिपरिषद्मा स्वीकृतिका लागि पठाइने छ । “अव प्रदेश र स्थानीय तहमा पनि समन्वय समितिको आवश्यक छ, जसले गर्दा नीति कार्यन्वयन प्रभावकारी रूपमा हुने छ,” पौडेलले भने ।

 

post image

केकी अधिकारी नेपाली रजतपटकी लोकप्रिय नायिका हुन् । बब्ली स्वर अनि मिजासिलो स्वभाव उनको पहिचान हो । दर्जनौं चलचित्रमा अभिनय गरिसकेकी केकीले सयौं म्युजिक भिडियोमा मोडलिङ गरिसकेकी छन् । कलाकारिता क्षेत्रमा नै जिन्दगी बिताउने सोच रहेको बताउने केकी स्वयम्ले चलचित्र निर्माणमा हात हालेकी छिन् ।‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ उनले निर्माण सुरु गरेको चलचित्र हो । अहिले भने उनको अभिनय रहेको चलचित्र ‘राज्जा रानी’ यही पुस २१ गतेबाट अल नेपाल रिजिल हुँदैछ । ‘राज्जा रानी’ सँगै समग्र चलचित्र उद्योगका विषयमा केन्द्रित रहेर नरेश फुयाँलले गरेको कुराकानीः

प्रदर्शनको तयारीमा रहेको ‘राज्जा रानी’ कस्तो खालको चलचित्र हो ? इस्यू बेसमा केन्द्रित रहेर निर्माण गरिएको चलचित्र हो, ‘राज्जा रानी’ । ‘सोसल लब स्टोरी ड्रामा’ बेसमा रहेर निर्माण गरिएको चलचित्र हो ।

के विषयलाई चलचित्रले उठान गरेको छ ? तराईमा रहेको दाइजो प्रथालाई चलचित्रले उठान गरेको छ । दाइजो प्रथाले कसरी हामी नेपाली महिलाको जीवनलाई प्रभाव पारेको छ भनेर यो चलचित्रमार्फत हामीले देखाउन खोजेका छौं । अझै पनि दाइजोका कारण महिलाहरुले भोग्दै आएको अन्याय, अत्याचार, हिंसा र त्यसले समाजमा पारेको प्रभाव कस्तो खालको छ भनेर हामीले मनोरञ्जनका माध्यमबाट देखाउन खोजेका छौं । हेरौं, कस्तो हुन्छ ।

तपाईं त काठमाडौंको मान्छे, कत्तिको गाह्रो भयो नेपालगञ्जको महिलाको चरित्रमा ढल्न ?

पक्कै गाह्रो नै भएको थियो । मेरो को–एक्टर नाजिर हुसेन तराईको हुनुहुन्थ्यो, उहाँलाई भाषादेखि परिवेशबारे धेरै जानकारी थियो तर मलाई भने खासै जानकारी थिएन । त्यसैले मैले ‘स्क्रिप्ट’ पाउनेबित्तिकै नेपालगञ्जको एक जना दाइसँग कुरा गरें । उहाँले बोलेको मोबाइलमा रेकर्ड गरेर उहाँको जस्तै लवजमा बोल्न प्रयास गरेँ । त्यस्तै, उहाँले स्पटमा पुगेपछि त्यहाँ दुई जना बहिनीबाट त्यहाँका महिलाले भोग्नुपर्ने समस्याका विषयमा जानकारी लिएँ । चरित्रमा ढल्ने सकेसम्म प्रयास गरेकीछु । फेक नदेखिउँ भनेर त्यहाँको लवजमा मलाई ढल्नका लागि मैले मोबाइलमा रेकर्ड गरेको कुरा पटक पटक सुन्थेँ । त्यहाँको स्थानीय लवज जस्ताको तस्तै उतार्ने प्रयास गरेकी छु ।

कस्तो रहेछ त्यहाँका महिलाले भोग्नुपर्ने समस्या, के देख्नु भयो ?

समस्या धेरैछन् । मान्छेले मान्छेको जस्तो व्यवहार गरिँदैन । त्यहाँका युवती जिउँदै मरिरहेका छन् । दाइजोले महिलालाई गर्ने व्यवहारनिर्धारण गर्छ । महिलालाई बच्चा जन्माउने मेसिनको रुपमा लिइन्छ । बच्चा जन्माउने र बच्चा जन्माइसकेपछि महिलालाई रोग लागेपछि उसलाई उपचार गर्न पनि आवश्यक ठानिँदैन । यस्तोसम्म छ त्यहाँ । चलचित्रमा एउटा नाजिरले मलाई पिट्ने सिन छ । उसले मलाई पिट्दा त्यहाँ छायांकन हेर्न आएका स्थानीयले मलाई (महिला) पिटेको भनेर खुसीले ताली बजाउँछन् ।

यस्तो गम्भीर विषयलाई तपाईंहरुले काठमाडौं गएर कसरी सही तरिकाले उठान गर्नुभयो, न्याय गर्न सकेजस्तो लाग्छ ?

हामीले रिसर्च गरेर स्क्रिप्ट तयार गरेका छौं । त्यहीँ गएर स्थानीयसँग बसेर धेरै कुरा जान्ने प्रयास गरेका छौं । म स्वयम्ले पनि अघि नै भनिसकेको छु, महिलालाई साथी बनाएर धेरै कुरा जस्ताको तस्तै उतार्ने प्रयास गरेको छु । नाजिर तराई मूलकै भएकाले उसको पनि इनपुट छ । सकेको प्रयास गरेका छौं । अझै पनि पर्याप्त रिसर्च गर्नुपर्छ र मधेसका सबै समस्या चलचित्रमार्फत बाहिर ल्याउनुपर्छ भन्ने लाग्छ मलाई । ‘इस्यू’ बेसको चलचित्र भन्नुभयो, ‘इस्यू’प्रधान चलचित्रले बक्स अफिसमा राम्रो उपस्थिति जनाउन सकेका छैनन् नि ! काम गर्दा हामी सबैले सकारात्मक अपेक्षा नै राखेका हुन्छौं र राख्नु पनि पर्छ । इमानदार भएर काम गर्नुपर्छ र गरेका पनि छौं । योकाम बिग्रिएला कि भनेर गरेको काम राम्रो हुँदैन । हो,‘इस्यू’ बेसका चलचित्रले बक्स अफिसमा राम्रो गर्न सकेका छैनन्, मलाई थाहा छ । ‘इस्यू’ बेसका चलचित्रलाई दर्शकले स्वीकार गरिसक्नु भएको छैन तर यसो भन्दैमा यस्ता खालका चलचित्र बनाउनै छोड्नु पनि भएन । चल्दैनन् भनेर इस्यू बेसका चलचित्र नबनाउने होभने एकै खालका चलचित्रमात्रै बन्छन् । एकै खालका चलचित्रका लागि यो चलचित्र उद्योग होइन । दर्शकले चलचित्र छान्न पाउनुपर्छ । समय अनुसार दर्शकको टेस्टमा पनि फरक आउँछ भन्ने मेरो विश्वास छ ।

नेपाली चलचित्रले उठान गरेका विषय पर्याप्त छन् ?

छैनन् । हाम्रो रिसर्च पुग्दैन । बजेट पुग्दैन । हामी कुनै पनि काम गर्न पैसा हैन मन चाहिन्छ भन्छौं तर यो यस्तो एउटा फिल्ड हो, जहाँ पैसा पनि बराबर चाहिन्छ । वास्तविकतासँग नजिक पुर्याउनका लागि बजेट चाहिन्छ । तर अभावकै कारण भने जस्तो भैरहेको छैन भनेर हामी उम्किन मिल्दैन । हामी आफ्नोतर्फबाट गर्ने रिसर्च पर्याप्त गर्दैनौं । मेरो कुरा गर्ने होभने एउटा चलचित्रबाट तुरुन्त अर्को चलचित्रमा जानुपर्ने अवस्था छ । आय स्रोत र बजार भ्यालुका कारण म चाहेर पनि मेरो चलचित्रमा पर्याप्त रिसर्च गर्न सक्तिन । वर्षमा एउटामात्रै चलचित्र गर्न पाए यही चलचित्रको रानीको चरित्रमा लामो समय रिसर्च गरेर म अझ राम्रो गर्न सक्थेँ भन्ने लाग्छ । यो कुराले मलाई सधैं पश्चाताप लाग्छ ।

बजार र बजेट ठूलो भए नेपाली चलचित्र पनि हलिउड, बलिउडका जस्तै राम्रा चलचित्र बनाउन सकिन्थ्यो ?

यसमा दुई मत नै छैन । बजेट र बजार ठूलो हुने हो भने पर्याप्त रिसर्च गरेर चलचित्र बनाइन्थ्यो र त्यही अनुसारको इनपुट प्रत्यक व्यक्तिले गर्थे । यति हुनेबित्तिकै चलचित्रको गुणस्तर माथि उठ्थ्यो । हामीले राम्रो चलचित्र राम्रो भएर पनि बेच्न सकेनौं कि चलचित्र नै नराम्रो बनायौं ?

दुवै पक्ष हो । भर्खरमात्रैहामी मार्केटिङ प्लान बनाउन थालेका छौं । प्रोमोशनका नयाँ थिम लिएर आउन थालेका छौं । हामी सिक्दै गरेको चरणमा छौं । लामो समयको राजनीतिक र आर्थिक अस्थिरता हाम्रो पुस्ताले नै देख्यो । त्यसको प्रभाव यो क्षेत्रमा पनि पर्यो । कतै न कतै राजनीतिक द्वन्द्व र आर्थिक संकटको मनोवैज्ञानिक असर चलचित्र क्षेत्रमा पनि छ । विस्तारै यी कुरा सेटल भएपछि चलचित्र क्षेत्र पनि राम्रो हुँदै जान्छ । समाजका सबै क्षेत्रअस्तव्यस्त भएका बेला चलचित्र क्षेत्रमात्रै राम्रोभएन भनेर सोच्नु पनि गलत हुन्छ । हामीले जति गर्न सक्थ्यौं, त्यति पनि गर्न सकेका छैनौं । हामी अध्ययन गर्न थालेका छौं । यसको असर अब चाँडै पर्छ भन्ने लाग्छ ।

तपाईंको अभिनय सबैले रुचाउँछन्, क्यारेक्टर पनि हिट हुन्छ तर चलचित्र भने हिट हुँदैन, कारण के हो समीक्षा गर्नु भएको छ ?

यसको कारण म पनि भन्न सक्दिन । मसँग केही सीमितता हुन्छन् । मैले मेरो क्यारेक्टरलाई परिमाजर्नन गरेर यस्तो गर्न सक्छु भन्ने इमाजिन त गर्न सक्छु तर त्यो स्क्रिप्ट नै परिमार्जन भने गर्न सक्तिन । मैले मेरो सुझाव माने चलचित्र राम्रो हुन्छ भन्न खोजेको भने होइन । मैले गर्न सक्ने भनेको मेरो पात्रलाई न्याय हो, जुन गरिरहेकै छु । मैलै कुनै पनि चलचित्रमा मेरा दर्शकलाई निराश पारेको छैन । प्रत्येक चलचित्रमा म ‘ग्रो’ भैरहेको छु । मैले मेरो सफलताको माध्यम यसैलाई बनाएको छु । बक्स अफिस हिटलाई मैले मेरो ग्रोथको आधार बनाएको छैन । अरुका चलचित्रको स्क्रिप्टलाई परिमार्जन गर्न सक्तिन, आफ्नो चरित्रलाई न्यायमात्रै गर्न सक्छु भन्नुभयो । यही कारण हो चलचित्र निर्माणमा प्रवेश गर्नुको ? सायद यस्ता धेरै कारण हुन सक्छन् मैले चलचित्र निर्माण गर्नुको । तर यसको मतलब अहिलेसम्म प्रोडुसरले गर्नु भएको गलत हो, राइटरले राम्रो कथा भन्न सक्नु भएन त्यही भएर मैले चलचित्र निर्माणमा हात हालेँ भन्ने होइन । बाहिरबाट यो भएन त्यो भएन भन्न सजिलो छ तर सेटमा गएर काम गर्न निकै गाह्रो छ । त्यो म आफैं पनि फिल गरिरहेको छु । मेरा पनि धेरै कमीकमजोरीहरु छन् । म अहिले थाहा पाइरहेको छु । यो चलचित्रमा देखिएका कमजोरी म अन्य चलचित्रमा देखाउँदिन । मलाई एउटा कथा भन्न मन लागिरहेको थियो । ‘कोहलपुर एक्स्प्रेस’ मैले सोचेजस्तो कथा बोकेर मसम्म आइपुग्यो र बनाऔं नत भन्ने भयो र निर्माण सुरु गरियो । मैले जानेको, देखेको यही चलचित्रको काम हो । त्यसैले सम्बन्धित काम नै हो भनेर पनि निर्माणमा प्रवेश गरेको हुँ ।

अब केकी अधिकारी निर्मात्री भएका चलचित्र दर्शकलेनिरन्तर देख्न पाउने छन् ?

म चाहन्छु म सधैँ यही चलचित्र क्षेत्रमै रहिरहुँ । म अहिले हिरोइनको रुपमा छु । हिरो हिरोइनको आयु कति नै लामा हुन्छ र ? तर प्रोडुसरको त आयु यति नै भन्ने हुँदैन । त्यसैले पनि हेरौं, पहिलो चलचित्र कस्तो हुन्छ । पछिल्लो समय त निर्माणसँगै नायिकाहरु निर्देशनमा पनि प्रवेश गरिरहेका छन् नि ! हुनुहुन्छ । तर, निर्देशन त्यति सजिलो काम हैन । धेरै अप्ठ्यारो काममध्येको एक काम हो निर्देशन । मेरो अहिलेको नलेजले यो काम गर्न म सक्तिन । मेरालागि यो धेरै परको कुरा हो । म अहिले नै निर्देशन गर्न सक्छु जस्तो मलाई लाग्दैन ।

के भयो भने नेपाली चलचित्र अझ राम्रो हुनसक्छ ?

हामी अझ बढी इमान्दार हुनुपर्छ । तातै खाऔं जली मरौं भन्ने प्रवृत्ति हामीमा छ । यसको अन्त्य गर्दै धैर्य गर्ने बानी पनि बसाउन सक्नुपर्छ । अध्ययनशील हुनुपर्छ । चलचित्रको आत्मा स्क्रिप्टमा हामी धेरैसमय दिदैनौं । एउटा ‘प्लट’ छ भने फ्लोरमा गैहाल्ने चलन छ । यसको अन्त्य हुनुपर्छ । चलचित्र ‘प्रोमोशन प्लान’ बनाउँदैनौं, यसमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।

post image

पुस ६,काठमाडौं । प्रहरीले ‘फरार’ सूचीमा रहेका रेशम चौधरीले प्रतिनिधी सभाको निर्वाचनमा बिजयी भएता पनि अझै प्रमाणपत्र पाउन सकेका छैनन्।  कैलाली क्षेत्र नम्बर एकबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यको चुनाव जितेका रेशम चौधरीले हालसम्म निर्वाचित भएको प्रमाणपत्र पाउन सकेका छैनन्।

प्रहरीको सूचीमा फरार रहेकाले जिल्ला निर्वाचन कार्यालयले उनको प्रमाणपत्र रोक्यो। त्यसविरुद्ध उनले प्रमाणपत्र पाउनुपर्ने मागसहित रिट सर्वोच्च अदालतले दरपिठ गरेको छ। चौधरीले प्रमाणपत्र पाउनका लागि विभिन्न दवाव दिए पनि उनको दवावले काम गरेको छैन।यस बिषयमा के भन्छ त निर्वाचन आयोग हेर्नुस भिडियोमा :

post image

मंसिर २६, चितवन । नेकपा माओवादी केन्द्र अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड वाम गठबन्धनका उम्मेदवारका रूपमा चितवन ३ बाट सोमबार निर्वाचित भए। उनले आसन्न वाम गठबन्धनको सरकारले राजनीतिक स्थिरता, सुशासन र समृद्धिको प्रत्याभूति गर्ने दाबी गर्दै अधिनायकवादको हौवाबाट नझस्कन अपिल पनि गरे। विजयी घोषणा हुनेबित्तिकै दाहालसँग एपीवान् टीभीकी समा थापाले गरेको कुराकानी :

वाम गठबन्धनको जितलाई कसरी मूल्यांकन गर्नुभएको छ ?
देशमा राजनीतिक स्थायित्व र आर्थिक समृद्धिका लागि अपहरिहार्य छ भनेर वाम गठबन्धन गरिएको हो। परिणाम आउँदै गर्दा आम नेपाली जनताले वाम गठबन्धनलाई अनुमोदन गरेका छन्। अब यो जनतामाझ स्थापित भइ नै सक्यो। अब जनताको अपेक्षा भनेको आर्थिक विकासलाई नयाँ गति दिने, राजनीतिक स्थायित्व दिने र देशमा समृद्धिको नयाँ यात्रा सुरु गर्ने हो।

दोस्रो र तेस्रो शक्ति मिल्दा पहिलो शक्ति हुनु स्वाभाविक हो, यो जितसँग विचार वा दर्शनको साइनो छैन भन्ने टिप्पणी पनि गरिन्छ नि, के भन्नुहुन्छ ?
यो तर्कमा कुनै तथ्य र आधार छ भन्ने मलाई लाग्दैन। वाम गठबन्धनप्रति देशभर देखा परेको जनताको उभार राम्रै महसुस गर्न सकिन्छ। अर्को पक्षमा कहीँ न कहीँ हतास अवस्था देखिन्थ्यो। राजनीतिक स्थायित्व हुने भयो भनेर आमजनतामा एउटा विश्वास देखियो। गत ७० वर्ष कहिल्यै ५ वर्ष सरकार चलेन। कांग्रेस, राप्रपादेखि सबै पार्टीका मानिस भनिरहेका थिए कि अब स्थायित्व हुने भयो। यो जनताको फैसला हो।

यो गठबन्धनले स्थायित्व र समृद्धि ल्याउँछ भन्ने आधार के ? किनकि तपाइँहरूसँग जुटभन्दा बढी फुटको इतिहास छ।
फुट्न त सबै फुटेका छन्। ०१९ सालको तेस्रो महाधिवेशनपछि कम्युनिस्टहरू फुट्न थाले। यसको एउटा अन्तर्राष्ट्रिय आयाम पनि छ, राष्ट्रिय आयाम पनि छ। १९ सालदेखि अहिलेसम्मको स्थितिलाई हेर्दा अब कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई एकताबद्ध गर्न जरुरी छ भन्ने निष्कर्षमा हामी ठूला पार्टी पुगेकै हो। खाली कम्युनिस्टलाई एकताबद्ध गर्ने उद्देश्य मात्रै यसमा छैन। कम्युनिस्टलाई एकताबद्ध गर्ने कुरा त छँदै छ, साथसाथै देशमा नयाँ राजनीतिक वातावरण, जनतामा नयाँ आत्मविश्वास पैदा गर्ने र छिटोभन्दा छिटो आर्थिक प्रगतिमा लैजाने उद्देश्यद्वारा प्रेरित छ। जनअनुमोदन पनि भइसकेकाले यसले लामो दूरी पार गर्छ भन्ने मलाई लाग्छ। नेपाल नयाँ युगमा प्रवेश गरेको मैले महसुस गरेको छु। आउने केही महिना र हप्ताभित्र प्रायः सबै कम्युनिस्ट एकै केन्द्रमा आउँछन्। शान्तिप्रक्रियामा आउनेबित्तिकै मैले पार्टीमा वामपन्थी एकताको प्रस्ताव पेस गरेको थिएँ र सर्वसम्मतिबाट पारित भएको थियो। त्यसलाई निष्कर्षमा पुर्‍याउन झन्डै ११ वर्ष समय लाग्यो। तर, यो कम्युनिस्टका लागि मात्र होइन, आम नेपालीका लागि खुसीको कुरा हो।

तपाइँको पार्टीको स्थिति पनि राम्रो भएको छ। यसरी हेर्दा एमालेसँगको गठबन्धनको योगदान कति रह्यो ?
वाम गठबन्धनले सकारात्मक ढंगले योगदान त गर्‍यो नै ! एमाले–माओवादीबीच पार्टी एकता संयोजन समिति नै बनेको छ। पछाडिको अर्को पाटो पनि बिर्सनु हुँदैन। माओवादी फेरि एकताबद्ध हुने प्रक्रिया सुरु भएको थियो एक वर्षदेखि। त्यसको सकारात्मक नतिजा देखिन थालेको थियो। स्थानीय तहको चुनावमा कतिपयलाई लागेको थियो-माओवादी त चौथो वा पाँचांै हुन्छ वा हराउँछ। हामीले सावित गर्‍यौं कि माओवादी केन्द्र यस्तो शक्ति हो-जसलाई कसैले पनि माइनस गर्न, इन्कार गर्न वा अस्वीकार गर्न सक्दैन। तल गाउँसम्म पनि माओवादीको संगठन रहेछ भन्ने स्थानीय तह चुनावले पुष्टि गर्‍यो। राजनीतिक भूमिकाका हिसाबले पार्टी र नेतृत्व एक नम्बरमै थियो, र छ। तर, संगठन हिजो केही बिग्रेकै थियो। विभाजनको पीडा थियो। तर, यो क्रमशः उकालो लाग्दै थियो। फेरि ठीक त्यही बेला एमाले र माओवादी बीचको गठबन्धन बनेपछि र पार्टी एकताको संकल्प गरेपछि गुणात्मक मद्दत गर्‍यो।

माओवादी एक्लैले यो अभियानको नेतृत्व गर्न पाएको भए जस लिन पाइन्थ्यो भन्ने लाग्दैन ?
त्यस्तो लाग्दैन। ती मुद्दा स्थापित गर्नुभन्दा पहिला नै कम्युनिस्टहरूलाई एकताबद्ध गर्ने ऐतिहासिक आवश्यकता छ भन्ने मलाई त्यतिबेलै लागेको थियो। शान्ति–सम्झौताकै बेला एमाले–माओवादी एकै ठाउँमा हुनुपर्छ भनिएको थियो। दोस्रो कुरा, माओवादीले उठाएका मुद्दा त स्थापित भइ नै सके। हामीले युद्धमा उठाएका संघीयता, गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक समावेशिता त राष्ट्रका मुद्दा भइ नै सके। मैले दोस्रोपटक प्रधानमन्त्री भएर संविधान कार्यान्वयनको नेतृत्व गर्ने अवसर पनि प्राप्त गरेँ। संविधान बनाउँदा ती सबै मुद्दा मुख्यतः माओवादीका हुन्। त्यसकारण मलाई एमालेले जित्दा पनि माओवादीले जितेजस्तो लाग्छ, कांग्रेसले जित्दा पनि माओवादीले जितेजस्तो लाग्छ भनेर धेरैचोटि भनेको छु। त्यो भन्नुका पछाडि गम्भीर अर्थ छ। किनभने हिजो यी मुद्दामा सबैको समर्थन त थिएन नि ! हामी एक्लै लड्नुपरेको थियो। अहिले त जसले जिते पनि गर्ने काम त संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रकै लागि हो। अब फर्केर कोही राजतन्त्रमा जाने त छैनन्। कोही धर्म सापेक्षतामा जाने पनि छैनन्। कोही अब महिलाको ३३ प्रतिशत प्रतिनिधित्वबाट पछि हट्न सक्छ त ? हामी दलित महिला भनेर लड्यौँ। अहिले एमाले आउँदा पनि महिला नै आउँछन्। कांग्रेस आउँदा पनि महिला नै आउँछन्। मलाई गर्व छ कि यो हाम्रो लडाइँको महान् जित हो। सबै अधिकार सम्पन्न हुनेतिर गयो। मैले त्यसरी हेर्दिनँ जसरी मानिसले हेर्छन्। मेरो हेराइ कस्तो छ भने जसले जिते पनि क्रान्तिले जित्यो, परिवर्तनले जित्यो, न्यायले जित्यो। उत्पीडनका विरुद्ध संघर्षले जित्यो भन्ने लाग्छ।

जनआन्दोलनका मुख्य घटकहरू सँगै जान पाएको भए संविधान कार्यान्वयन अझ सजिलोसँग हुन्थ्यो। अब खुम्चिएको कांग्रेसबाट त्यो सहयोग प्राप्त होला ?
नेपाली कांग्रेसको संख्या अहिले अलिकति खुम्चिएको पक्कै पनि छ तर नेपाली कांग्रेस आत्तिनुपर्ने स्थिति छैन। मलाई लाग्छ समानुपातिकबाट उहाँहरूको राम्रै मत आउँछ। त्यसबाट आउने प्रतिपक्षीको भूमिका महत्वपूर्ण नै हुन्छ। शान्ति प्रक्रियाका बाँकी काम टुंग्याउने, ऐन कानुन बनाउन बाँकी कुरामा सहमति गर्ने कुरामा नेपाली कांग्रेसले फेरि पनि सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ। किनकि प्रतिपक्ष भनेको पनि ‘गभर्मेन्ट इन वेटिङ’ हो। शान्ति–सम्झौताबाट यो राजनीतिक प्रक्रिया सुरु भएको हो। शान्ति–सम्झौताको प्रमुख घटक हुनुको नाताले नेपाली कांग्रेसको भूमिका महत्वपूर्ण रहन्छ र कांग्रेससँग निरन्तर संवाद र सहकार्यको स्थिति भइराख्नुपर्छ। समाजवादतर्फको यात्रा जसरी बीपीले परिकल्पना गर्नुभयो, या गिरिजाबाबुले जे योगदान गर्नुभयो त्यो सबै सम्झेर नेपाली कांग्रेसले आफैंलाई सच्याउन पनि बल गर्नुपर्छ। पक्कै पनि बीचमा नेपाली कांग्रेसभित्र असाध्यै धेरै आदर्शविहीनजस्तो राष्ट्रियता, प्रजातन्त्र र समाजवाद भन्ने कुरा कता हो कता। सबै स्वार्थतिर दौड्याजस्तो देखिएको थियो। यो अवसर पनि हो नेपाली कांग्रेसले आफूलाई करेक्सन गर्ने।

कांग्रेसको त्यो अस्पष्टताले अहिलेको परिणामलाई सघाएको हो ?
एक हदसम्म हो। कांग्रेसभित्रको अराजकता र गुटबन्दी असाध्यै धेरै स्वार्थकेन्द्रित व्यक्तिवाद चरममा पुगेको हुनाले पनि वामपन्थीलाई मद्दत पुगेकै हो। यो सकारात्मक कुरा त होइन तर नेपाली कांग्रेसका लागि पनि हामीले वाम गठबन्धन गरिदिएर आफूभित्रको समस्या समाधान गर्न मद्दतै गरेका छौँ। आफ्ना कमजोरी सच्याउने र फेरि त्यसलाई बीपीको जस्तै या गिरिजाबाबुले गर्न खोजेजस्तै त्यही ठाउँतिर लैजाने अवसर छ कांग्रेसलाई। पाँच वर्ष लाग्ला त्यो ठूलो कुरा होइन।

वामपन्थीको सरकार बन्न लाग्यो, मुलुकमा अधिनायकवाद आउँछ भन्ने टीकाटिप्पणी छ। के भन्नुहुन्छ ?
कांग्रेससमेत भएर सबै मिलेर बनाइएको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको संविधानप्रति गठबन्धन सम्पूर्ण रूपले प्रतिबद्ध छ। त्यसकारण कम्युनिस्टहरू मिल्यो भने अधिनायकवाद आउँछ भन्ने कुरा त्यति नै असत्य र झुटो कुरा हो जति असत्य ६० वर्ष पुगेपछि कम्युनिस्टहरूले त मान्छे मार्छन् भनेर भनिन्थ्यो। इतिहास हेर्नुभयो भने कम्युनिस्टहरू जति उदार र लोकतन्त्रवादी छन्, कांग्रेसले आफूभित्र त्यो सिद्ध गर्न कहिल्यै पनि सकेको छैन। बीपीको बेलाको कुरा छाडिदिऊँ पछिको हेर्नुभयो भने कांग्रेसले आफूलाई व्यवहारमै लोकतन्त्रवादी हुँ भनेर सिद्ध गर्न जरुरी छ। कांग्रेसलाई जनताले पटक–पटक अवसर नदिएको होइन नि ! बहुमत नै दिएको हो नि।

–कांग्रेसलाई बहुमत त जनताले दिएको हो नि ! तर पार्टी नै फुट्यो। त्यस्तै अवस्था फेरि वाम गठबन्धनभित्र नहोला भन्न सकिन्छ र ?
गठबन्धनभित्र त्यस्तो होला भन्ने मलाई लाग्दैन। किनभने गठबन्धनको अगाडि वामपन्थी कम्युनिस्टहरू राष्ट्रपति इमानदार छन्, विकास र समृद्धिका लागि समर्पित छन् भनेर सावित गर्ने ठूलो अवसर हो। म यसलाई अग्निपरीक्षा भन्छु। यो परीक्षामा कम्युनिस्टहरू, वामपन्थीहरू उत्तीर्ण भएनन् भने त्यसपछि वामपन्थीले यति राम्रो अवसर पाउँछन् भन्ने लाग्दैन। यो अवसरको सदुपयोग गर्ने कुरामा एमालेको नेतृत्व पनि सचेत छ, गम्भीर छ। हामी माओवादी केन्द्रको नेतृत्व पनि सचेत छ र गम्भीर छ। यसअर्थमा यसलाई पाँच वर्षको जुन यात्रा सुरु हुँदै छ अब कम्तीमा पनि ५० वर्ष जाओस्। मैले जनताको अगाडि भनेको छु। अब हामीले राम्रो गर्न सकेनौँ भने यो देशको भाग्य भविष्य के होला भन्ने फेरि प्रश्नचिह्न खडा हुने अवस्था नआओस् भन्ने मेरो बुझाइ छ र कोसिस पनि त्यही छ।

को हो अबको प्रधानमन्त्री ?
यसमा ठूलो समस्या छैन। केपीजी र म बसेर को हुने भनेर छलफल त भएको छैन। तर, पार्टी एकता संयोजन समितिमा दुईवटै पार्टीका अध्यक्ष रहेकाले दुइटैको कार्यकारी भूमिका हुनेमा कुनै शंका छैन। तर, अहिले संख्याको हिसाबले पनि सबै हिसाबले एमालेले सरकारको नेतृत्व गर्ने कुरा सबैले बुझ्न सक्छन्। मलाई त्यस्तो कुनै आपत्ति हुने कुरा पनि छैन। तैपनि यो विषय जसरी बाहिर अलि चर्कै पर्छ कि भन्ने चर्चा चलेको देख्छु, यो हाम्रो दृष्टिमा अहिले भर्खरै जटिल विषय हुनेवाला छैन। हामीले यो विषयलाई सैद्धान्तिक हिसाबले पनि, भावनात्मक हिसाबले पनि हल गरिसकेको विषय हो। औपचारिक निर्णय नहुँदै बोल्न मलाई थोरै अप्ठ्यारो भएको हो।

सम्भावना ओलीको देखियो होइन ?
बढी सम्भावना त्यही छ।

पहिला सरकार निर्माण वा पार्टी एकीकरण ?
निर्वाचनको सबै परिणाम आइसकेपछि हामी पार्टी एकता संयोजन समितिमा तुरुन्तै बस्छौँ। हाम्रो कोसिस सकेसम्म पार्टी एउटै बनाएर सरकार बनाउनतिर हुन्छ। तर, सरकार बनाउन ढिला गर्न नहुने प्राविधिक कानुनी कारणले त्यसो भएछ भने पनि पार्टी एकताको सम्पूर्ण योजना कार्यक्रम बनाएर सरकार बन्छ।

वामपन्थी सरकार बनेपछि जनताले के फरक महसुस गर्छन् ? मन्त्रालय भागबन्डा, मन्त्रीहरूको ठूलो संख्या, मन्त्रालय फुटाउनेजस्ता प्रवृत्ति ?
त्यस्तो हुँदैन। हामी वामपन्थीहरू नै मिलेर सरकार बनाउँदा धेरै किचलो भएको स्थिति होइन। त्यसकारण सरकार निर्माण, मन्त्रालय बाँडफाँड आदिमा पनि भिन्न महसुस गर्नेगरी हामी जान्छौँ। दोस्रो कुरा, हामीले पहिल्यै भनेका छौँ वामपन्थीहरूको सरकार बनेपछि वृद्धवृद्धालाई ५ हजार भत्ताको कुरा गरेका छौँ। सुशासनको कुरा गरेका छौँ। ५ हजार डलर प्रतिव्यक्ति आय १० वर्षभित्र पुर्‍याउने कुरा गरेका छौँ। विकास निर्माणलाई गति दिने, युवाहरूलाई रोजगार र स्वरोजगारको व्यवस्था गर्ने कुरा गरेका छौँ। विद्युतीकरणको कुरा गरेका छौँ। जनताको अगाडि गरिएका यी संकल्प योजनाबद्ध ढंगले अगाडि बढाउने हाम्रो पहल हुन्छ। यसअर्थमा जनताले के देख्नेछन् भने वामपन्थीको बहुमतको सरकार हुँदा देशले स्थिरता पनि पायो सुशासन पनि पायो विकास पनि पायो भन्ने गरी हामी जान्छौँ।

यी सबै हुन्छन् भन्ने आधार के छ ? यी सबै जे भन्नुभएको छ, त्यो सरकारले खल्तीबाट दिने त होइन। ती आधार बनाउन अब बन्ने सरकारले सक्छ ?
त्यो आधार तयार गर्न सकिन्छ भन्ने विश्वासको साथ नै हामीले ती कुरा जनताको अघि राखेको हो। नेपालमा स्थायित्व नहुँदा विकासले गति लिन सकेन। हामीसँग विकासको सम्भावना नभएर, हामीसँग साधन, स्रोत र आधार नभएर हामी गरिब भएको होइन। राष्ट्र गरिब भएको स्थायित्व र स्थिरता नभएर र नेतृत्वको इच्छाशक्ति नभएर हो। विद्युतीकरण मात्र राम्रोसँग गर्‍यो भने प्रशस्त आम्दानी गर्न सकिन्छ। थुप्रै खनिजको कुरा छ। पूर्व–पश्चिम रेलमार्गको कुरा छ। केरुङबाट लुम्बिनी जाने कुरा छ। काठमाडौं आउने रेलवेको कुरा छ। तपाइँ कल्पना गर्नुस् यी सबै विकास निर्माणका कुरा र पर्यटनदेखि कृषिमा आधुनिकीकरण गर्ने प्रचुर सम्भावना हामीसँग छ। यिनलाई सदुपयोग गर्‍यो भने हामीले राष्ट्रिय आयमा क्रान्तिकारी ढंगले वृद्धि गर्न सक्छौं। म प्रधानमन्त्री हुँदा निकै प्रतिकूल परिस्थितिमा काम गर्दा आर्थिक वृद्धिदर साढे ७ प्रतिशत पुर्‍याउन सकियो। अब त वामपन्थीको बलियो सरकार हुन्छ।

माओवादीले जातीय मुद्दालाई पनि राजनीतिको मूलधारमा ल्यायो। तर, अहिले तपाइँहरू एकसूत्रीय रूपमा आर्थिक समृद्धि भनिरहनुभएको छ। अब नेपालमा जातीय मुद्दाको राजनीति सकिएको हो ? के अब आर्थिक समृद्धि नै मूल नारा हो ?
आर्थिक समृद्धिले नै धेरै समस्याको हल गर्छ। जहाँसम्म जातीय मुद्दाको विषय छ माओवादीले गरेको भनेको उत्पीडन विभेद र शोषण अन्त्यको कुरा गरेको हो। जातीय द्वन्द्वको कुरा गरेकै होइन। माओवादी विद्रोहको १० वर्षमा एउटा पनि जातीय विद्वेषको घटना केही पनि भएको छैन। पछि त्यसको अपव्याख्या हुन थाल्यो। म एउटा कुरा नेपाली जनताको अगाडि स्पष्ट ढंगले राख्न चाहन्छु। मधेस अलगाववादतिर जाने हो कि, जनजाति र खसआर्यको बीचमा विभेद हुने हो कि भनेजस्तो र देशै टुक्रिने हो कि भनेजस्तो प्रश्न पनि गरे। माओवादीले त जातीय सद्‍भाव र एकतालाई बलियो पार्छ। त्यतिबेला मात्र राष्ट्रिय एकता बलियो हुन्छ जतिबेला सबैले आफूलाई अन्याय गरिएको छैन, विभेद गरिएको छैन भन्ठान्छन्, त्यतिबेला राष्ट्र एकताबद्ध हुने हो। तर, बीचमा अलगाववादी, जातिवादी र साम्प्रदायिक प्रवृत्तिले टाउको उठाउन खोजे। अब त्यो समस्या मूलभूत रूपमा समाधान भएको छ। अन्य असन्तुष्टि संविधान संशोधनको माध्यमबाट क्रमशः समाधान हुँदै जान्छ।

ओलीको राष्ट्रवादको भिजनलाई निर्वाचनले अनुमोदन गरेजस्तो देखियो। अब बन्ने वामपन्थीहरूको सरकारले छिमेकी मित्रराष्ट्रहरूसँग कसरी डिल गर्छ ?
हामीले कुनै पनि अतिवादी सोच्ने कुरालाई प्रोत्साहित गर्नु हुँदैन। चाहे मधेसी राष्ट्रवाद भनेर अलगाववादतिर जाने कुरा होस् वा अरू कुनै। राष्ट्रवादको आ–आफ्नो व्याख्या हुन्छ तर कुराको चुरो आफ्नो भूगोलभित्र भएका सबै जाति, वर्ग र समुदायको एकता नै हो। त्यो एकतालाई प्रवद्र्धन गर्ने राष्ट्रवादी भयो। फुटलाई प्रवद्र्धन गर्‍यो भने त्यो राष्ट्रवादी हुँदैन। हामी वामपन्थी र कम्युनिस्टले एकतालाई प्रवद्र्धन गर्नुपर्छ। राष्ट्रको एकता र स्वाधीनता, भौगोलिक अखण्डताको पक्षमा उभिएका छौँ। तपाइँले केपीजीको कुरा गर्नुभयो, ठीक हो उहाँले एक ढंगले गर्नुभयो। तर, त्यतिबेला नाकाबन्दीमा म पनि छु त्यहीँ। हामी सँगै छौँ। वामपन्थीहरू सबैको राष्ट्रियताप्रतिको बुझाइमा इतिहासदेखि नै एउटा बुझाइ छ। देशभक्तिपूर्ण आन्दोलनप्रतिको लगाव र निष्ठा, त्यो धेरै माथि छ। फेरि हामीले कसैसँग झगडा गर्न चाहेकाचाहिँ छैनौँ। हाम्रा ठूला छिमेकी छन्। हामी भूपरिवेष्ठित छौँ। तर, छिमेकीहरूले पनि हामीमाथि कुनै खालको दबाब र हस्तक्षेप नगरुन् भन्ने हाम्रो चाहना छ। आम नेपाली जनताको पनि त्यही चाहना छ। २१ औँ शताब्दीको नयाँ सन्दर्भमा विश्वमा धेरै परिवर्तन भएका छन्। यस्तो बेलामा भारत र चीन दुवैसँग असल छिमेक सम्बन्ध बनाउनेतिर नै वामपन्थी सरकारको जोड हुन्छ। पहिला–पहिला राजामहाराजाहरूले राष्ट्रियता भनेको देशभित्रका जनतालाई फुटाउने, एउटा व्याख्या गर्ने, खस आर्यको वा हिन्दु अतिवादको राष्ट्रियतालाई नै राष्ट्रियता हो भन्नेजस्तो व्याख्या गर्थे। अनि कसैलाई भारतपरस्त भनिदिने, कसैलाई चीनपरस्त बनाइदिने गर्थे। चीनपरस्त र भारतपरस्त भनेर पार्टीहरूलाई फुटाइदिइसकेपछि आफ्नो शासन लम्ब्याउँथे।

कोही भारत समर्थक वा कोही चीन समर्थक वा विरोधी भनेर त अहिले पनि सुनिन्छ नि ! तर हाम्रो विदेशनीति बनाउन वामपन्थी सरकारले कहिले सुरु गर्छ ?
विल्कुल गर्नै पर्छ। राजतन्त्रअन्तर्गत चीनपरस्त र भारतपरस्त बनाइयो नेपालीलाई। अब कुनै राजनीतिक पार्टी, कुनै नेता न भारतपरस्त हुने हो न चीनपरस्त। हामी नेपालपरस्त नै हुने हो। हाम्रो विदेशनीति नेपालपरस्त नै हुन्छ। हामी छिमेकीसँग र विदेशीसँग राम्रो सम्बन्ध चाहन्छौँ। अब यो परस्त र ऊपरस्त भन्ने व्याख्या छाडेर हामी नेपालपरस्त। नेपालको राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्दै विदेश सम्बन्ध राख्ने काम गर्छौं। त्यो कुरा दुनियाँले प्रस्ट देखोस् कि नेपालका कम्युनिस्टहरूले सन्तुलित विदेशनीति अपनाएका छन्। छिमेकसम्बन्धी नीति पनि सन्तुलित अपनाएका छन् भनेर देखोस्। त्यसो गर्नलाई हाम्रो राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिएर त्यसको पक्षमा बोल्नु कसैका विरुद्ध बोलेको ठानिनुहुँदैन। यही नै हाम्रो विदेश नीतिको मूल आधार बन्छ।

हरेक पटक वामपन्थीको सरकार बन्दा निजी क्षेत्र सशंकित देखिन्छ। निजी क्षेत्रलाई कसरी आश्वस्त पार्नुहुन्छ ?
निजी क्षेत्र सशंकित हुनुपर्ने कुनै आधार छ जस्तो मलाई लाग्दैन। किनभने निजी क्षेत्रसँग सहकार्य नगरीकन आर्थिक विकासले गति लिन सक्दैन भन्ने कुरामा वामपन्थी गैरवामपन्थी सबै सहमत नै छन्। दोस्रो कुरा, तपाइँले हेर्नुभयो भने वामपन्थीको नेतृत्वको सरकार भएको बेला सबैभन्दा निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्ने काम भएका छन्। मेरो नेतृत्वको सरकार हुँदाकै कुरा गर्ने हो भने पटकपटक अन्तर्राष्ट्रिय गोष्ठीहरू भएका छन्। निजी क्षेत्रका संघसंस्था छन् जस्तोः उद्योग वाणिज्य महासंघ। उहाँहरूका आवश्यकता तुरुन्तातुरुन्तै क्याबिनेटबाट पास गरेर पूर्ति गर्ने कोसिस गरेको थिएँ। उनीहरूले हामीलाई त बरु माओवादीसँग काम गर्दा पो सजिलो भयो, निजी क्षेत्रका काम फटाफट अगाडि बढे भन्ने प्रतिक्रिया दिए। कम्युनिस्टहरूले निजी क्षेत्रमाथि अंकुश लगाउँछन् भनेको त झन् बढी उदारतापूर्वक निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहित गर्ने काम वामपन्थीले गरे भनेर उद्योग वाणिज्य महासंघका पदाधिकरीले नै अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका कतिपय प्रतिनिधिहरूसँग भनेको सुनिएको छ।

post image

असोज २,काठमाडौं । भनिरहनुनपर्ला, गायक राजेशपायल राई र अभिनेत्री रेखा थापा एकदमै निकट छन्। पछिल्लो समय उनीहरुले फेसबुकमा खुलेर एकअर्कालाई ‘आई लभ यू’सम्म लेखिरहेका छन्। खासमा अहिले उनीहरुबीच के पाकिरहेको छ त? विक्रान्त शर्माले राजेशपायल राई सँग रेखा थापाबारे गरेको संवाद :

तपाईंलाई रेखासँग पहिलोपल्ट भएको भेट याद छ?
याद छ। ठ्याक्कै कुन सालमा त्यो त बिर्सिसकेँ। तर त्यतिबेला उनी नयाँ थिइन्। सायद उनको पहिलो फिल्म ‘हिरो’ रिलिज भइसकेको थियो। मलेसियाको कन्सर्टमा हाम्रो भेट भएको थियो। हामी पहिलो भेटमै निकट भएका थियौँ।

पहिलो भेटमै कसरी निकट हुनुभयो?
उनी एकदमै फरासिली थिइन्। उनमा ‘केही गरौँ’ भन्ने उत्कट् भावना थियो। एक हिसाबले हामी दुवै पुर्वेली पनि थियौँ। मेरो फ्यान पनि रहिछिन्। मेरो ‘तिमीलाई रोजेँ’ गीत उनी त्यतिबेलै गाउँथिन्। हामी दुवैको स्पष्ट बोल्ने स्वभावले सायद हामीलाई निकट बनाएको हो।

पछिल्लो समय रेखा र तपाईंबीच आइ लभ यूआई मिस यूको आदानप्रदान व्यापक छ। खासमा तपाईंहरुबीच के पाकिरहेको छ?
त्यस्तो केही होइन। हामी एकदमै नजिक छौँ। हिजो म भोजपुरमा थिएँ, रेखालाई एकदमै मिस गरेँ अनि स्टाटस लेखेको हुँ। उनले पनि सेयर गरिन्। खासमा भन्नुपर्दा म उहाँको प्रेममा छु, उहाँलाई प्रेम गर्छु।

उहाँले पनि गर्नुहुन्छ कि तपाईंले मात्र ?
उहाँको मनको कुरा त उहाँलाई सोध्नुस् न (हाँस्दै)।
रेखासँग तपाईंको बिहेसम्म हुने हल्ला चलिरहेको छ। यो खासमा जानाजान गरिएको फन्डा हो कि यथार्थ?
हाम्रो सम्बन्ध कुनै फन्डा होइन। कसैले फन्डा सम्झिरहेको छ भने त्यो ठूलो भ्रम हो। कतिपय चीजहरु देखिएको जस्तो नहुन सक्छ। नदेखिएको सम्बन्ध धेरै टिकाउ पनि हुन सक्छ। हाम्रो सम्बन्धलाई तपाईंहरु जे नाम पनि दिन सक्नुहुन्छ। तर हामीबीच निस्वार्थ प्रेमको भावना छ। एकअर्कालाई मिस गरिरहेका हुन्छौँ। त्यसैले यिनीहरु लेख्छन् मात्रै भन्ने भ्रम चाहिँ नपाले हुन्थ्यो।

भनेपछि बिहे हुने सम्भावना चाहिँ छ?
सम्भावना छ। यसलाई नकार्न सकिँदैन। अब हाम्रो सम्बन्ध कहिलेसम्म र कसरी अघि बढ्छ भन्ने कुरा हो। अहिले पनि हामी एकअर्कालाई बुझ्ने कोशिसमा छौँ।

प्रायः फिल्म रिलिजको पूर्वसन्ध्यामा रेखा फन्डा गर्न माहिर मानिन्छिन्। अहिले पनि उनको रुद्रपियाप्रर्दशनको तयारीमा छ। यही बेला तपाईंहरुको फेसबुक एकअर्काप्रति सक्रिय भएपछि शंका उत्पन्न भयो र नि?
पहिला के भयो त्यो मलाई थाहा छैन। तर हाम्रो हकमा यो कुनै फन्डा होइन। हामी एकअर्काको मनको भावना लेखिरहेका छौँ। आखिर एकअर्कालाई मिस गर्नु, प्रेम गर्नु गलत हो र? यदि होइन भने हामीले एकअर्कालाई मिस गर्दा किन यत्रो आपत्ति (हाँस्दै)?

त्यसोभए अब रेखाबारे दर्शकलाई थाहा नभएको एउटा कुरा भन्दिनुस् न त?
उ एकदमै स्पष्ट मान्छ हो। त्यसैले झनक्क रिसाउनु उनको कमजोरी जस्तो लाग्छ। नत्र त अरु के नै छ र? उनी सुन्दर र चर्चित छिन् भनेर मैले भने पनि त्यो कुनै गोप्य कुरा हुँदैन क्यारे।

तपाईंलाई रेखाको मनपर्ने स्वभाव चाहिँ के हो त?
उहाँको स्पष्टता नै हो। अरुले रेखा एकदमै बाठी छ भन्छन्। तर मलाईचाँही एकदमै सोझी र इमान्दार लाग्छ। मलाई उहाँको मुस्कानले मोहित बनाउँछ।

रेखाले आफ्नो कुन बानी चाहिँ सुधारे हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ?
रेखाले झनक्क रिसाउने बानी र अरुलाई छिट्टो विश्वास गर्ने स्वभावमा ख्याल गरे हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ।

तपाईंले रेखाका सबै फिल्म हेर्नुभएको छ?
अहिलेसम्म हेरेको छु।

तपाईंलाई उहाँको सबैभन्दा बढी मनपरेको फिल्म कुन हो?
‘किस्मत’ र ‘रामप्यारी’। ‘किस्मत’मा उहाँको एक्टिङ नै राम्रो छ। ‘रामप्यारी’ महिलाप्रधान फिल्म भएकाले पनि एकदमै मनपरेको थियो। यति भनिरहँदा म एउटा कुरा छुटाउन चाहँदिन कि रेखा कलाकार जन्माउने भण्डार पनि हुन्। उनले थुप्रै कलाकारलाई डेब्यु गराएकी छिन्।

पछिल्लो समय तपाईं र रेखाबीच के विषयमा सबैभन्दा बढी संवाद हुन्छ?
कहिलेकाहीँ राजनीतिका कुरा हुन्छ भने कहिलेकाहीँ मायाप्रेमकै कुरा बढी हुन्छ। हामी दुई जिस्किएर अरु कलाकारका क्यारिकेचर गर्ने कुरा काट्ने पनि गर्छौ(हाँस्दै)।

 कुराकानी त दिनहुँ हुन्छ होला?
प्रायः भइरहन्छ। बेलुका भाइबरबाट कुराकानी गर्छौँ।
रेखाले तपाईंलाई राजनीतिमा तान्न त खोजिरहनुभएको छैन?
मेरो पापा पनि राप्रपा पार्टीमै भएकाले उहाँले कहिलेकाँही ‘लु न अब तपाईंको पनि पालो आयो त’ भन्ने गर्नुहुन्छ। म पनि राजनीतिमा आउनुपर्छ भन्ने उहाँको चाहना छ।

रेखाको फिल्ममा प्रायः तपाईंको स्वर छुट्दैनथ्यो, यसपल्ट कसरी छुट्यो?
‘रुद्रपिया’को गीत रेकर्डिङ हुँदा म अमेरिकामा थिएँ। रेखाजीले त ‘काम गरौँ’ नै भन्नुभएको थियो। हामीबीच सम्बन्ध बिग्रेर ‘रुद्रपिया’मा मेरो स्वर छुटेको होइन, व्यस्त भएर नै हो।

तपाईं र रेखाको निकटतालाई लिएर तपाईंका शुभचिन्तक के भन्छन् त?
मान्छेहरु यहाँ भगवानलाई त गाली गर्छन् भने राम्रो/नराम्रो दुवैखाले प्रतिक्रिया आउनु त स्वभाविक हो। कतिपय मलाई आफ्नो कूलको केटीसँग बिहे गर्न सुझाउँछन्। कतिपय रेखा र मेरो जोडी सुहाउँछ भन्छन्।

post image

असोज १,काठमाडौँ । गतसाता होटेल याक एण्ड यतीमा अमेरिका जान इच्छुक बिद्यार्थीलाई केन्द्रीत अमेरिकन एजुकेसन फेयर सम्पन्न भयो । सोहि शैक्षिक मेला (फेयर )को अवसरमा अमेरिकी राजदुतावासकी प्रवक्ता एन्डी डी आरमेन्ट संग अनलाईनसमयले गरेको कुराकानी :

नमस्ते सर्वप्रथम यहाँलाई स्वागत छ !

नमस्ते ! धेरै धेरै धन्यवाद !

तपाईं त पाकिस्तानमा पनि बस्नुभयो , एशियन देशहरु कस्तो लाग्यो,यहाँको संस्कृतिको पनि तपाइलाई जानकारी भयो यसमा तपाइको धारणा कस्तो छ ?  

दक्षिण एशियाली देशहरुमा मलाई धेरै अनुभव भयो किन भने म भारत र पाकिस्तानमा पनि बसे । दक्षिण एशियाली देशहरुको संस्कृति र इतिहास एकदमै राम्रो छ ।

उच्च शिक्षाका लागी आफ्ना बालबच्चाहरुलाई अमेरिका अध्यनका लागी पठाउन चाहने अभिभावकहरुलाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?

आमाबाबु तथा अभिभावकको भूमिका एकदमै ठुलो हुन्छ , त्यसमा पनि जव बच्चाहरु अध्यनका लागी एब्रोड़ जान खोज्छन । अहिलेका बच्चाहरु शिक्षित र बुझ्ने भएतापनि अभिभावकले उनीहरुको लागी सहि युनिभर्सिटी खोज्नमा त्यहाँको रहनसहन बुझ्न र लाग्ने खर्चसम्वन्धी सम्पूर्ण जानकारी लिनु अत्यन्त जरुरी छ ।

तपाइ यती राम्रो नेपाली बोल्नुहुदोरहेछ , नेपाली भाषा कसरी सिक्नुभयो ?

वासिंगटन डिसीमा लगभग ९ महिना नेपाली भाषा सिक्ने समय थियो । धेरै गारो पनि भएको थियो नेपाली सिक्न मलाई ! मैले पहिलोपटक दक्षिण एशियाको भाषा सिके र नेपाली भाषाको लागी सुरुमा देवनागरी पढे । सुरुवाती दिनमा त थ ड ढ जस्ता अक्षर उच्चारण गर्न मलाई धेरै गारो भएको थियो तर अहीले भने पढ्न बोल्न लेख्न सक्ने भएको छु । मेरो नेपाली एकदमै नराम्रो छ ,यसलाई मैले सुधार्ने कोशिस गरिरहेको छु ।

तपाई अमेरिकी भएतापनि पाकिस्तानीसंग बिवाह गर्नुभएको छ , दुई भिन्न देश भिन्न परम्पराबीच कसरी आफ्नो बैबाहीक जीवनलाई अगाडी बढाउनुभएको छ ?

म अमेरिकी हुँ, र हाम्रो देशमा पनि धेरै किशिमको विविधता छ , पाकिस्तानी , नेपाली, चिनलगायत धेरै मुलुकका मानीसहरु अमेरिकामा बसोबास गर्छन । मैले धेरै वटा संस्कृतिलाई बुझ्ने मौका पनि पाएको छु । त्यसले गर्दा मेरो घरमा पनि हाम्रो २ वटा पाकिस्तानी र अमेरिकी संस्कृतीको फरक अनुभव लिनपाएको छु । हामी दुबैले यसलाई मिलेर ब्यबस्थापन गरिरहेका छौं । हाम्रो ३ जना छोराछोरी पनि छन् अनि हामी हाम्रो जिन्दगीमा धेरै खुशी छौं ।

अमेरिका अहिलेको सन्दर्भमा नेपाली बिद्यार्थीका लागी प्रमुख उच्चशिक्षाको गन्तब्य बनेको छ , जो बिद्यार्थीहरु अमेरिका अध्यन गर्न चाहन्छन उनीहरुका लागी अमेरिका कस्तो शैक्षिक गन्तब्य हो ?

यसमा कुनै शंका छैन की अमेरिकी उच्च शिक्षा बिश्वकै उत्कृष्ट शैक्षिक गन्तब्य हो । अमेरिकामा अध्यनका लागी धेरै विकल्पका रोजाईहरु छन् । त्यहाँ पाँच हजार भन्दा बढी विश्वबिद्यालयहरुमा बिद्यार्थीहरुले अध्ययन गर्नसक्छन र हामी अन्तराष्ट्रिय बिद्यार्थीहरुको भावना पनि बुझ्छौ । कहिलेकाहीं  बिद्यार्थीहरुलाई कस्तो महशुस होला तर अमेरिका धेरै राम्रो ठाउँ हो । आजको यो शैक्षिक मेलापनि एउटा बाटो हो बिद्यार्थीहरुलाई अमेरिकन  प्रतिनिधिहरुसंग सिधै जोड्ने र बरिष्ट व्यक्तित्वहरुसंग परामर्श लिन । बिद्यार्थीहरुले कन्सल्टेन्सीहरु मार्फत जान नपरोस । बिद्यार्थीहरुहरुलाई सहि परामर्श दिन हामी संग आज यहाँ २० वटा भन्दा बढी शैक्षिक संस्थाहरुको उपस्थिती रहेको छ । त्यस्तै बिद्यार्थीहरु अमेरिकामा सहज वातावरणबीच पढ्न सफल भएका छन् । यसमा नेपालीहरुले गर्ब महशुस गर्नुपर्छ ।अमेरिकामा १० हजार भन्दा बढी नेपाली बिद्यार्थीहरु अध्ययनरत छन् र उत्कृष्ट बनेर आफ्नो देश फर्केका छन् । आगामी दिनमा पनि यसरि नै बिद्यार्थीहरु पढ्न अमेरिका आउन र सक्षम बनेर फर्किन अनुरोध गर्दछु ।

 कतिपय कन्सल्टेन्सीले बिद्यार्थीहरुबाट बढी पैसा लिने , छलकपट गर्ने जस्ता हल्ला हामीले बजारमा सुन्दै आएका छौं , यस्ता कुराहरुलाई कसरी रोक्न सकिन्छ होला ?

हामी संधै भन्ने गर्छौ की कुनै पनि बिद्यार्थीहरुले कन्सल्टेन्सीको प्रयोग नगरोस , राजदुत आफैले पनि नेपाली मिडियाहरु मार्फत कन्सल्टेन्सीको प्रयोग नगर्न जानकारी गराउनुभएको छ । कन्सल्टेन्सीले पैसा लिएर दिने सूचना तपाईहरुले सित्तैमा पाउनसक्नुहुन्छ र कन्सल्टेन्सीहरुले तपाइको इच्छापनि बुझेका हुँदैनन् । त्यहाँ जाँदा तपाईहरुले गुणस्तरीय सूचना पाउने पनि पक्का हुँदैन । हामी संधै एडुकेसन यु एस ए मार्फत सही सूचना दिने प्रयास गर्छौ र साथसाथै बिद्यार्थीहरुलाई सहि बाटो देखाउने कोशिस पनि गर्छौ । बिद्यार्थीहरुले यहाँ भन्दा पक्का सूचना अन्य पाउनसक्दैनन् ।

पहिलेको तुलनामा हाल धेरै एजुकेसन फेयरहरु हुने गर्छन यस्ता फेयरले बिद्यार्थीलाई सहि बिषय र बिश्वबिद्यालय चयन गर्न कतिको सहयोग पुर्याउछ ?

हामी युनिभर्सिटीहरुले भनेको खण्डमा मात्र यस्ता शैक्षिक मेलाहरु आयोजना गर्ने गर्छौ । मैले सुनेको अनुसार पहिले निकै कम बिश्वबिद्यालयहरुको मात्र यस्तो शैक्षिक मेलामा सहभागिता हुनेगर्थ्यो रे तर अहिले २० वटा बिश्वबिद्यालयहरुको सहभागिता छ । त्यस्तै फेब्रुअरीमा हुनगईरहेको शैक्षिक मेलामा ५० देखि ६० बिश्वबिद्यालय र शैक्षिक संस्थाहरुको सहभागिता रहने छ । नेपाली बिद्यार्थीहरुले अमेरिकन उच्चशिक्षाका लागी देखाएको इच्छा बढ्दो छ । नेपाली बिद्यार्थी भित्र्याउनको लागी अमेरिकाका शैक्षिक संस्थाहरुले अनुकुल वातारण बनाउन ध्यान दिदै आएका छन् । पहिले कुनै शैक्षिक संस्थामा एउटा पनि बिद्यार्थी पुगेका थिएनन् भने अहिले बिद्यार्थीको जाने क्रम बढ्दो छ । यो दुवै पक्षको लागी निकै राम्रो कुरा हो त्यसैले यस्ता शैक्षिक् मेला फाइदाजनक साबित हुन्छन जस्तो लाग्छ ।

तपाई पहिलोपटक नेपाल आउनुभएको छ , नेपालको बसाई कस्तो भईरहेको छ ?

म पहिलो पटक नेपाल आएकी हुँ, र यो धेरै राम्रो ठाउँ हो । मलाई एकदमै खुशी लागिरहेको छ नेपालमा आउन र बस्न पाउँदा । यहाँको मानीसहरुले दिनुभएको आदर सम्मान र बिद्यार्थीहरुको जोशजाँगर देखेर मलाई धेरै नै रमाइलो लागिरहेको छ ।

 

 

 

 

 

post image

बिनिता सिवाकोटी भदौ २९,काठमाडौँ । असिम शाह लामोसमयसम्म बिभिन्न संचारमाध्यममा कार्य गरेका एक संचारकर्मी हुन् । उनी जी टु वान प्रोडक्सनका निर्देशक हुन् भने  आफै पत्रकारमा स्नातकोत्तर समेत हुन् । हाल उनले निर्देशन गरेको डार्क कमेडी जानराको फिल्म ‘दुई रुपैयाँले राम्रो प्रदर्शन गरिरहेको छ । चलचित्र २ रुपैयाँले दर्शकहरुको राम्रो साथ र प्रतिकृया पाईरहेको छ । यहि खुशीको मौकामा फिल्म ‘दुई रुपैयाँ’ युनिटले दर्शकका लागि  आज अर्थात् भदौ २९ गते कमलपोखरीस्थित कुमारी हलमा २ रुपैयाँको नोटमा चलचित्र हेर्न पाउने अफर राखेको थियो  । सोहीक्रममा अनलाईनसमयले चलचित्र २ रुपैयाँका निर्देशक असिम शाह संग गरेको कुराकानी :

 

नमस्ते ! सर्वप्रथम यहाँलाई स्वागत छ ।

चलचित्र २ रुपैयाँबाट दर्शकहरुबाट कस्तो प्रतिकृया पाउनुभएको छ ?

दर्शकहरुको एकदमै राम्रो साथ पाएको छु । सबैले मन पराइदिनुभएको छ , चलचित्र राम्रो बनेको छ भन्ने प्रतिकृया दिनुभएको छ ।धेरै दर्शकहरुले चलचित्रलाई ३ पटक ५ पटक १० पटकसम्म दोहोर्याएर हेरिदिनुभएको छ ,अझ एकजना दर्शकले त २० पटकसम्म हेर्नुभएको पनि मैले भेटेको छु । नभएको पनि दर्शकहरुले ३ पटक सम्म चलचित्रलाई हेरिदिएर हामीलाई साथ दिईरहनुभएको छ ।

कस्तो खालको चलचित्र हो दुई रुपैयाँ केहि बताईदिनुन चलचित्र को बारेमा ?

मैले पहिलेदेखि नै भन्दै आइरहेको छु यसले समाज परिवर्तन गर्ने खालको केहि दिदैन तर मनोरन्जन भने भरपुर दिने छ , २ घण्टाको समयमा हलमा सबै पिडा लाई बिर्सेर माइन्डलाई फ्रेस बनाऊछ , हाँसेर निस्किनुहुन्छ । म संधै यही भन्ने गर्थे र अहिले दर्शकहरु पनि हलबाट हाँसेर बाहिर निस्किनुहुन्छ । तपाइको चलचित्र हेरेर एकदमै मजा लाग्यो, खुशी लाग्यो , एकदमै रमाइलो लाग्यो भन्नुहुन्छ ।यस चलचित्रले दुई युवाको संघर्ष, हराएको दुई रुपैयाँको खोजि गर्दा आएका समस्याहरुलाई रोमान्चक तरिकाले देखाइएको छ । जसलाई दर्शकले रुचाउनुभएको छ यहि नै हाम्रो उपलब्धी हो जस्तो लाग्छ मलाई ।

 चलचित्रको गित “कुटुमा कुटु ” धेरै नै चर्चित बन्यो , गितले चलचित्रलाई कस्तो प्रकारको सहयोग गर्छ ?

वास्तबमा “कुटुमा कुटु” अत्यन्तै राम्रो लोकभाकामा सजिएको गित हो । यस गित कै कारणले पनि धेरै दर्शकहरु हलसम्म आउनुभएको हामीले देख्यौं । संगीतकार राजनराज सिवाकोटीको शब्दसङ्गीतले भरिएको साथै स्वस्तिमाको नित्यले सुनमा सुगन्ध थपेको छ । मेरो विचारमा गितले चलचित्रलाई ठुलो प्रचार प्रसार र दर्शकलाई हलसम्म ल्याउन मद्दत गर्दछ ।

तपाई र निश्चल जी ले सहकार्यमा यस चलचित्रमा काम गर्नुभएको छ , वहाँसंगको कस्तो अनुभव रहयो ?

यसमा मैले निर्देशन गरे ,आसृफ र निश्चलले नायकको रुपमा पार्टनरको भूमिका निर्वाह गरे । काम गर्दा पनि हाम्रो ३ जनाको गठबन्धन जस्तो भयो ,सबैजना निर्देशकहरु नै पर्नुभयो जसले गर्दा काम गर्न धेरै सजिलो भयो । वहाँहरुले सबै कुरा बुझीसक्नुभएको थियो र हामीले सुरु को प्रोजेक्टदेखि नै कथा बनाउने समय देखी नै इन्भल्भ भएको हुँदा एक अर्काको सबै कुरा बुझीसकेको हुँदा सजिलो भयो ।

 

चलचित्रको कथा छोटो छ यसलाई जवर्जस्ती तन्काईयो भन्ने टिकाटिप्पणी पनि भइरहेका छन् नी, यसमा तपाई के भन्नुहुन्छ ?

यो त मलाई नबुझेर भनेको जस्तो लाग्छ किनभने यो त अझै लामो थियो यसलाई त मैले घटाएको हुँ । म संधै फिल्म बनाउदा के कुरामा ध्यान दिन्छु भने यदि म अडियन्स थिए भने कस्तो चलचित्र हेर्न रुचाउछु, कति लामो समयको चलचित्रले मलाई बोर गराउंदैन । त्यसैले यो कथा लाई तन्काइएको हैन घटाइएको चाही हो । यसबाट हामीले धेरै सिनहरुलाई काटेका छौं ।

चलचित्र छायांकनको लागी पुर्वका ठाउँहरुलाई रोज्नुभएको छ , पुर्बी क्षेत्रको लोकेशन कस्तो लाग्यो तपाइलाई आगामी चलचित्रको रोजाइमा पर्छ की पर्दैन होला ?

यो कथाको डिमाण्ड नै बोर्डर साइड थियो । सुरुमा हामीले चलचित्र पश्चिममा सुटीङ्ग गर्ने तयारी गरेका थियौ , पछी फेरी निश्चलले पुर्व क्षेत्रमा पनि गएर हेर्दा हुन्छ नी दाइ भन्ने सल्लाह दिए । त्यसपछी  सुटीङ्ग सुरु हुनुभन्दा १० दिन अगाडी पुर्वमा गएर लोकेशन हेरेपछी पश्चिम भन्दा पुर्व नै ठिक लागेर फाइनल गरेको हुँ । सबै जना टिम मेम्बरहरु नै सरप्राइज हुनुभयो किनभने पश्चिमको लागी हामीले सबै तयारी गरिसकेका थियौं । चलचित्रको सुटीङ्ग चाही कथाले मागे अनुसार गर्नुपर्ने हुन्छ त्यसैले आगामी दिनहरुमा फेरी यस्ता किशिमका चलचित्र निर्माण गरियो भने हामी अवश्य पुर्व जानेछौं ।

जी टु वान प्रोडक्सनले आगामी दिनहरुमा कस्तो चलचित्रमार्फत दर्शकहरुलाई मनोरन्जन दिने छ ?

हाम्रो प्रोडक्सनको जनरा भनेको डार्क कमेडी हो , यो भन्दा अघिको चलचित्र कर्कश र अहिलेको फिल्म दुई रुपैयाँपनि त्यस्तै नै छ । डार्कमा कस्तो हुन्छ भने पात्रहरुले दुख पाईरहेका हुन्छन , त्यै दुखमा दर्शकहरु हास्नुहुन्छ । आगामी दिनहरुमा पनि हामी यस्तै डार्क कमेडी जनरालाई निरन्तरता दिनेछौं ।

अन्त्यमा के भन्न चाहनुहुन्छ आम दर्शकहरु पाठकहरु र स्रोताहरुलाई ? 

सर्वप्रथम त धन्यवाद तपाइको समय दिनुभएकोमा ,तपाइको मिडियाले मेरो भावना साट्ने मौका दियो।यसरी नै नेपाली चलचित्रलाई माया गरिदिनुहोस , चलचित्र हेरेर प्रतिकृया दिनुहोस र हामी हाम्रा गल्ति र कमजोरीलाई सच्याउदै लग्नेछौं । कलाकारलाई माया गरिदिनुहोस , तपाईहरुको माया र साथ बिना हामी अघि बढ्न सक्दैनौ,सबै  दर्शक र स्रोताहरुलाई म नमन गर्न चाहन्छु र तपाईहरुको साथ र सहयोगको अपेक्षा गर्दछु । धन्यवाद

 

post image

साउन ३१,काठमाडौँ । माओवादी केन्द्र निकट अखिल क्रान्तिकारीको २१ औं राष्ट्रिय सम्मेलन  हुन गईरहेको छ  । ‘राष्ट्रिय एकता र समाजवादी शिक्षाको पक्षमा हाम्रो अभियान, सुदृढ संगठनको लागि एकताको २१ औं राष्ट्रिय सम्मेलन’ भन्ने नाराका साथ सुरु हुने सम्मेलन काठमाडौँमा  आगामी भदौ ७ गतेदेखि ११ गतेसम्म चल्ने छ । यस सम्मेलनमा आयोजक समिति सदस्य र प्रतिनिधि गरेर कुल २ हजार ७६ जना सहभागी हुनेछन् । माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्डले उदघाटन गर्ने राष्ट्रिय सम्मेलनको बन्दसत्रले नयाँ नीति र नेतृत्व टुंगो लगाउने छ ।

माओवादीको इतिहासमै पहिलोपटक अखिल क्रान्तिकारीले निर्वाचनबाट नेतृत्व चयन गर्ने गृहकार्य गरेपछि यस सम्मेलनको विशेष चासो छ । यसै सन्दर्भमा हामीले अखिल क्रान्तिकारीका उपाध्यक्ष एवम् राष्ट्रिय सम्मेलन प्रचार प्रसार समिति संयोजक सुरेन्द्र बस्नेतसँग गरिएको भिडियो  कुराकानी ।

 

post image

साउन ३१,काठमाण्डौ । अमेरिकाको कोलोराडो राज्यको डेनभरमा आयोजना हुन लागेको दोस्रो ‘ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड’को तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ । नेपाली चलचित्र लाई विश्व सामु चिनाउने उद्येश्यले आगामी भदौ ३ गते अर्थात अगष्ट १९ तारिखका दिन ‘ खुम्बू खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड कोलोराडो क्राउन प्लाज़ा होटेलमा हुन लागेको हो ।

समारोहका संयोजक कलाकार तथा नायक नबराज श्रेष्ठका अनुसार समारोहमा उत्कृष्ट चलचित्र ,उत्कृष्ट नायक तथा नायिका, सह नायक तथा नायिका, वर्ष हास्य कलाकार, निर्देशक, जीवनकाल कार्यसिद्धि आदि पुरस्कार समेत गरी २० देखि २२ विधामा पुरस्कार प्रदान गरिने छ । त्यसैगरी कार्यक्रम बेलुकाको ४ बजे देखि ९ बजे सम्म चल्ने छ । उक्त अवार्डको भोलिपल्ट सम्मान तथा फेरवेल कार्यक्रम हुनेछ ।  खुम्बू खोल्स ग्लोबल नेपाली अवार्डको यो दोस्रो संस्करण हो । यसै सिलसिलामा संयोजक कलाकार तथा नायक नबराज श्रेष्ठसंग अनलाइन समयले गरेको कुराकानी :

 

सर्वप्रथम यहाँ लाई स्वागत छ । धन्यबाद!

नेपाल र प्रवास मा बसेर काम गर्दा का भिन्नताहरुका बारेमा स्पष्ट पारिदिनुहोस न ?

म एउटा कलाकार भएको नाताले अमेरिकामा चलचित्र कै क्षेत्र मा अगाडी बढेर काम गर्नुपर्छ भन्ने सोचेको थिए ।म बेलाबेलामा नेपाल फर्कदा मेरो अग्रज कृष्ण मल्लले मलाई सल्लाह दिनुहुन्थ्यो ।फिल्म अवार्ड चाही गरौ भनेर मैले अमेरिकामा रहेका बिभिन्न संघ संस्था, साथी भाई सबैसँग छलफल गरेर अनि म आफै बस्ने ठाऊँ कोलोराडोमा त्यहाँ बि आर टि नेपाल भन्ने फेमस छ ,त्यहाँ पनि सल्लाह गरे र प्रायोजक खोज्यौं । खुम्बु खोल्स शेर्पा प्रहरी ले प्रायोजन गरिदिनु भयो ।उहाँ लाई बिशेष धन्यबाद पनि दिन चाहन्छु ।त्यसपछी हामिले पुराना कलाकार हरुलाई अन्तिम बर्ष अवार्ड बाट सम्मान गर्यौं । सम्मानित हुने हरु मा शिब श्रेष्ठ ,भुवन के सि,सर्मिला मल्ल,कृष्ण मल्ल,सम्भुजित बास्कोटा,बसुन्धारा भुसाल,सुनिल थापा जस्ता ख्याती प्राप्त पुराना कलाकारहरु हुनुहुन्थ्यो । मुख्य कलाकार,निर्देशक,प्रोडूसर र केहि नयाँ बिधामा पनि अवार्डहरु राखेका थियौ ।

 

यस बर्ष को अवार्डमा के के बिधा थप्नु भएको छ ?

यस बर्ष चाहीं हामिले संगीत र टेक्निकल क्षेत्र मा अवार्ड थप्दै छौ । जस्तै नृत्य निर्देशक,गायक,गायिका,क्यामेरा पर्सन,लाईफ एचिभ्मेन्ट्स जस्ता २० देखी २२ वटा बिधा हरु रहने छन ।त्यस्तै २ देखी ४ वटा बिधा चाही भुटानिज ग्लोबल भन्ने छ,यस्मा नेपाली भाषा मा आधारित ग्लोबल भुटानिजहरु रहनेछन ।

ग्लोबल नेपाली अवार्ड ले कसरी नेपाली फिल्म को संरक्षण गर्छ जस्तो लाग्छ ?

हाम्रो दोश्रो अवार्ड पनि खुम्बु खोल्सले नै प्रायोजन गर्ने भएको छ ।सिटौला ब्रदर्सले सह प्रायोजन गर्दै हुनुहुन्छ ।नेपाल बाट पनि प्रभु बैंक,नेपाल पर्यटन बोर्डले पनि सपोर्ट गर्दैछ । मलाई लाग्छ कि नेपालीहरुले बिदेश मा गएर पनि नेपाली चलचित्र एवम् पर्यटन प्रबर्द्दनको लागी ठुलो भूमिका खेल्न सक्छन भन्ने हामीले बिश्वास लिएका छौं ।

 

पछील्लो समय नेपाली चलचित्र निर्माताहरुले बिदेशी च्यारिटी सो बाट र युट्युब बाट आफ्नो लगानी कसरी उठाउने भनेर पुर्व अनुमान गरी लगानी गर्ने परिपाटी बढिरहेको बेला तपाईहरुले प्रदान गर्ने यस्ता अवार्ड हरु उचित हुन्छ्न त ?

हजुर हामी युट्युब बाट चलाईएका र बिदेश मा प्रदर्शन गरिएका चलचित्र हरुलाई अवार्ड को दायरामा ल्याउदैनौ । नेपाल मा चलेको हुनुपर्छ ।२०१६ भित्र रिलिज भैसकेका फिल्महरु मात्र यस बर्षका नोमिनेशनमा पर्नेछन । बिदेशमा हुने नेपाली कलाकर्मीहरुको लागी डाइस पोरा भन्ने अवार्ड राखेका छौ अघिल्लो बर्ष २ वटा पुरुष महिला कलाकार तर्फ मात्र अवार्ड राखेका थियौ यस बर्ष हामिले त्यो संख्यालाई ५ पुर्याएका छौं जहाँ महिला पुरुष कलाकार,निर्देशक,प्रोडुसर आदीलाई समेट्नेछौं । भिलेज टु ग्लोबल भन्ने मुल मन्त्र लिएर सुरु गरिएको यस अवार्ड लाई हामिले बिश्वका बिभिन्न मुलुकमा सन्चालनमा ल्याउने छौं । अव अर्को अवार्ड अष्ट्रेलिया,दुबै,क्यानडा जस्ता मुलुकहरुमा गर्ने निश्चित गरिसकेका छौं ।

नेपाली चलचित्र पछिल्लो समय लगानी होस या टेक्निकल हिसाबबाट होस स्तरिय बन्दै गइरहेको छ,यसरि हेर्दा बिश्व चलचित्र बजार सँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बन्न के –के सुधार अझै आवश्यक रहेको देख्नु हुन्छ ?

हामीसँग बिदेशको चलचित्र संग तुलना गर्न अझै टेक्निकल प्रयोग हरुको कमी रहेको छ ।बिदेश मा कुरा गर्नुहुन्छ भने एक टेक लिनको लागी ४ वटा क्यामेरा कम्तिमा पनि स्टयाड बाइ रहेको हुन्छ हाम्रो मा यस्तो अवस्था अझै छैन ।मुख्य कुरा भनेको दर्शक हो ,दर्शक बढ्नु भनेको स्तरीय सिनेमा निर्माण हुनु हो ।लगानी बढाउन र टेक्निकल स्तर बृद्दी गर्न दर्शक बढ्नु जरुरी हुन्छ ।अहिले आ- आफ्नो क्षेत्र मा अध्ययन गरेर आउनु भएका बिशेषज्ञ हुनुहुन्छ ।त्यसैले केहि समय लाग्ला ।

 पछिल्लो समय फरक धार को चलचित्र निर्माण गरिएको छ ,त्यस्ले राम्रो ब्यापार पनि गर्यो ।यसरि हेर्दा,प्रबिधी र पैसाको अभाव ले मात्र हाम्रो सिनेमा पछाडी परेको हो त ?

कथा बिषय बस्तुको पनि पक्कै कमी कमजोरी हो ।रियालिटी सिनेमा हरुको कमी छ ।हाम्रोमा चाहिं अलिकती सिनेमा भन्ने बितिकै सिनेमा जस्तै हुन्छन एकदमै परिकल्पित यस्ले गर्दा पनि होला, यस्लाई सुधार गर्नु आवश्यक छ ।

खुम्बु खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड को दोश्रो सस्करण चाडै आउँदैछ,के भन्नु हुन्छ यस बिषयमा जो जो यस्मा सहभागी हुन चाहनु हुन्छ या भनौ,नोमिनेसन मा पर्नुहुँदै छ ,उहाँहरु सम्पुर्ण चलचित्र कर्मीहरुलाई के सन्देश दिन चाहनु हुन्छ ?

प्रश्न को लागी धन्यबाद ! देश तथा बिदेशमा रहनु भएका कलाकार, चलचित्र कर्मी एवम् नेपाली चलचित्र लाई माया गर्नु हुने सम्पुर्णलाई म यस अवार्ड मा भाग लिन र यस अवार्ड को महिमा बढाईदिनु हुन सबैमा अनुरोध गर्न चाहन्छु ।चलचित्र कर्मी हरुको लागी यो गौरब को बिषय हो ,हाल म बसेको ठाऊँमा मात्र १०० भन्दा बढी कलाकर्मी हुनुहुन्छ तर उहाँहरु सहभागी हुन सक्नु हुन्न, खुम्बु खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड सब्य भब्य बनाउन उहाँहरुको उपस्थिती रहनु निकै आवश्यक रहन्छ ।भिषा भएका सम्पुर्ण कलाकर्मीहरु पनि उपस्थिती को लागी बिषेश अनुरोध गर्न चाहन्छु ।

खुम्बु खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड को बारेमा धेरै भन्दा धेरै जानकारी दिनु भयो ,यहाँको अमुल्य समय को लागी धेरै धेरै धन्यबाद!

हवस धन्यबाद !

 

post image

असार, २४ काठमाडौँ। प्रमुख निर्वाचन आयुक्त डा. अयोधीप्रसाद यादवले भर्खरै सम्पन्न भएको दुई चरणका स्थानीय तहको निर्वाचनबाट पाठ सिकेर आगामी निर्वाचन प्रक्रियामा निकै सुधार ल्याइने दृढता व्यक्त गर्नुभएको छ ।निर्वाचन प्रक्रियामा सुधार ल्याउन आचारसंहिताको पालनामा राजनीतिक दल र उम्मेदवार पनि त्यतिकै सजग र सचेत रहनुपर्नेमा उहाँले जोड दिनुभएको छ ।

स्थानीय तह निर्वाचन, मतदातामा देखिएको उत्साह, मतगणनामा भएको ढिलाइ, निर्वाचन आचारसंहिता पालनालगायत समसामयिक विषयमा प्रमुख आयुक्त डा यादवसँग राससका समाचारदाता नारायणप्रसाद न्यौपानेले लिएको अन्तर्वार्ता ।

प्रश्न–स्थानीय तहको पहिलो र दोस्रो चरणको निर्वाचन सकिएको छ, समग्रमा निर्वाचन आयोगका मूल्याङ्कन र समीक्षा कस्तो रह्यो ?

आयोगको व्यवस्थापकीय काम सफल रहेको छ, मतदानमा मतदाताको उत्साहपूर्वक सहभागिता रह्यो, राजनीतिक दल र उम्मेदवारबाट पनि उत्तिकै सहयोग भयो । स्वच्छ, स्वतन्त्र र भयरहित निर्वाचनको सफलताको श्रेय चाहिँ मतदातालाई दिन चाहन्छु । अहिलेसम्मकै सबैभन्दा सफल निर्वाचनका रुपमा दोस्रो चरणको निर्वाचन भएको छ । मतदाताको ज्यादै उत्साहजनक सहभागिताले निर्वाचन सफल भएको हो । यो निर्वाचन इतिहासमै स्मरण गर्नयोग्य रहेको हँुदा आयोगले सफल व्यवस्थापनको रुपमा पनि मूल्याङ्कन गरेको छ ।

प्रश्न– निर्वाचनमा सरकारबाट कस्तो सहयोग रह्यो ?

निर्वाचन आयोगले मात्रै निर्वाचन गराउने होइन, यसको लागि सरकारको सहयोग अति आवश्यक छ, सरकारबाट निर्वाचन आयोगले जुन खालको सहयोगको अपेक्षा गरेको थियो त्योभन्दा बढी नै सहयोग प्राप्त गरेका छौँ, माग गरेअनुरुपकै बजेट र जनशक्ति उपलब्ध भयो भने निर्वाचनका लागि राजनीतिक वातावरण बनाउन सरकारले ठूलो भूमिका खेलेको छ । मतदाता, राजनीतिक दल, उम्मेदवार र निर्वाचनमा खटिएका कर्मचारीलाई शान्तिसुरक्षाको पूर्ण प्रत्याभूति सरकारबाट भएको हुनाले समग्रमा निर्वाचन उदाहरणीय र ऐतिहासिक रह्यो ।

निर्वाचनका लागि बनाइएको सुरक्षा रणनीति प्रभावकारी रहेको हुनाले स्वच्छ, स्वतन्त्र र भयरहित निर्वाचन सञ्चालनमा सरकारले ठूलो सहयोग गरेको छ, त्यो ज्यादै सराहनीय छ ।

प्रश्न– वर्षायाममा निर्वाचन गराउनुपर्दा के कस्ता चुनौतीको सामना गर्नुपयो ?

निर्वाचनका लागि आयोगलाई हर क्षेत्रबाट सहयोग प्राप्त भएको छ । आयोगलाई कतिपय अवस्थामा अप्ठेरो त निश्चित रुपमा भएकै हो । वैशाख ३१ मा एकै चरणमा भए प्रकृतिको प्रतिकूलता व्यहोर्नु नपर्ला र सजिलोसँग राम्रो व्यवस्थापन गर्न सकिएला भन्ने अनुमान गरेका थियाँै, राजनीतिक वातावरण मिलाउने सन्दर्भमा जेठ ३१, असार ९, १३ हँुदै १४ गतेका लागि सरेपछि ज्यादै अप्ठेरो परिस्थितिमा परेका थियौँ । मौसमको प्रतिकुलता प¥यो भने अप्ठेरो हुन्छ भन्ने थियो । त्यसपछि पनि राजनीतिक दलबीच निर्वाचनप्रति सहमति, असहमति निरन्तर चलिरह्यो । त्यस संवादबाट एउटा राम्रो सन्देश प्राप्त भयो र सबैको सहयोगबाट मिति सरेर पनि अत्यन्तै शान्तिपूर्ण र स्वच्छ वातावरणमा निर्वाचन सम्पन्न भयो । वर्षायाम सुरु भएपछिको निर्वाचनमा ७४ प्रतिशतको हाराहारीमा मतदान हुनु भनेको इतिहासकै ठूलो उपलब्धि हो, अहिलेसम्म स्थानीय निर्वाचनमा यस्तो भएकै थिएन ।असार १४ गतेको निर्वाचनमा धेरै ठाउँमा पाल टाँगिएको थियो । छाता ओडेर मतदाता आएका थिए । वर्षाका कारण कतिपय ठाउँमा केही घण्टा मतदान स्थगन पनि भएका थिए । स्थानीय तहमा राजनीतिक दल, उम्मेदवार र मतदाताको निर्वाचनप्रतिको चाहनाले धैर्यका साथ ठूलो सहयोग सद्भावका कारण छाता ओढेर, पाल टाँगेर भए पनि मतदान पूर्ण रुपमा सफल भयो, यो ज्यादै महत्वपूर्ण विषय हो ।

निर्वाचनको पटक पटक मिति सार्नुपर्ने एउटा आफ्नै कारण थियो, सरकारले राजनीतिक प्रयासका लागि त्यो गरेको हो । धार्मिक समुदायको पर्वलाई विचार गरेर अर्काे एउटा मिति सार्नुपरेको थियो । त्यसैले अहिलेको लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा सबै समुदायको स्वामित्व सिर्जना गर्नु ज्यादै महत्वपूर्ण कुरा हो, फलस्वरुप मिति सरेर पनि नेपाली जनता र राजनीतिक दलले निर्वाचन सफल पारेका हुन् ।

प्रश्न– निर्वाचनका मुख्य सरोकारवाला राजनीतिक दलको भूमिका कस्तो रहेको पाउनु भयो त ?

विभिन्न खाले सरोकारवालामध्ये निर्वाचनको प्रमुख साझेदार भनेका राजनीतिक दल नै हुन् । निर्वाचनको कार्यक्रम अर्थात् मनोनयन शुरु भइसकेपछि उम्मेदवारको पनि भूमिका हुन्छ, नागरिक समाज, सञ्चारकर्मी, पर्यवेक्षक, बुद्धिजीवी, पूर्वआयुक्त, अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय र सबैबाट सकारात्मक रुपमा राम्रो सहयोग प्राप्त भयो । सबैको सहयोगको फलस्वरुप विश्व समुदायमा नेपालले स्थानीय तहको निर्वाचनमा उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ, यो सबैको सहयोगबाट नै भएको हो ।

प्रश्न ः आचारसंहिताको पालनामा दलहरुको भूमिका र व्यवहारको कस्तो अनुभव गर्नुभयो ?

आचारसंहिताको पालना सबैको लागि हो । निर्वाचनमा यो सबैले पालना गर्नुपर्दछ । दलहरुबाट आचारसंहिता पालना भएकै कारण पहिलो चरणको निर्वाचनमा मतदाता, उम्मेदवार र राजनीतिक दलको उत्साह देखिएको हो । केही स्थानबाहेक आचारसंहिताको परिधिभित्र रहेर नै प्रचारप्रसारको भएको पाइयो तर केही स्थानमा आचारसंहिता उल्लङ्घनका घटना भने नभएका होइनन् । त्यसका लागि आयोगबाट ध्यानाकर्षण गराउने, स्पष्टीकरण सोध्ने र सचेत गराउने काम भएको छ । पहिलो चरणको निर्वाचनमा मन्त्री नै बोलाएर निर्वाचन आचारसंहिता लागू भइसकेको जानकारी गराउँदै जिल्ला सदरमुकामभन्दा अन्यन्त्र नजान भनेका थियौँ । त्यसपछि आचारसंहिता अलि खुकुलो पारेका हौँ । पहिलो चरणको निर्वाचनमा त्यतिकै सफलता प्राप्त भएको होइन, प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई जनताले राखेका वैध हातहतियार जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा सङ्कलन गर्न आदेश दियौँ । फलस्वरुप निर्वाचनमा हातहतियारको प्रयोग हुन पाएन । यो सफलताको एउटा सूचक हो । मदिरा बेचबिखन र प्रयोगमा नियन्त्रण हुनु भनेको पनि सकारात्मक पक्ष नै हो ।

आचारसंहिताको पालना गर्ने गराउनेमा विभिन्न पक्ष र विचारबाट अघि बढेका छौँ । आयोगले कतिपय संवेदनशील स्थानमा उच्चस्तरीय अनुगमन टोली र सूक्ष्म अनुगमनकर्ता खटाइएको थियो । प्रमुख जिल्ला अधिकारी, मुख्य निर्वाचन अधिकृत र निर्वाचन अधिकृतलाई पनि कारबाही गर्ने अधिकार दिएका थियौँ । आचारसंहिता पालना सबैबाट भएको हुँदा निर्वाचन स्वच्छ, स्वतन्त्र र शान्तिपूर्ण भएको हो । मतगणनामा केही ढिलाइ भए पनि आफ्नो ट्रयाकबाट अघि बढ्नु भनेको आचारसंहिताको पालना गर्नु नै हो । यद्यपि आचारसंहिताको पालनाको विषयलाई अझै सुधार गर्न आवश्यक छ ।

प्रश्न ः समाचारमाध्यमले निर्वाचनमा कस्तो भूमिका निर्वाह गरे, यसप्रति आयोगको धारणा केकस्तो रह्यो ?

स्थानीय तहको निर्वाचनको वातावरण बनाउन आमसञ्चारमाध्यमबाट ज्यादै ठूलो सहयोग रह्यो । निर्वाचनसँग सम्बन्धित सबै समाचारलाई उच्च प्राथमिकता दिएर प्रसारण र प्रकाशन भएका छन् । मिडियाबाट प्राप्त सहयोगको आयोगले उच्च मूल्याङ्कन गरेको छ । निर्वाचनको वातावरण बनाउन मिडियाले ज्यादै सकारात्मक भूमिका खेलेको छ । राष्ट्र, जनताप्रतिको जिम्मेवारी बोध गर्दै निर्वाचन गर्ने÷गराउने कामप्रति समग्रमा आमसञ्चारमाध्यमले सकारात्मक रुपमा राम्रो भूमिका निर्वाह गरेको छ ।

प्रश्न ः आमसञ्चारमाध्यमले सामाजिक पक्षलाई कतिको ध्यान दिएको पाउनुभयो, यसमा यहाँको टिप्पणी के छ ?

समाजिक उत्तरदायित्वप्रति मिडियाको ठूलो भूमिका रहेको छ, राजनीतिक दल, उम्मेदवार र कर्मचारी मिडियासँग डराउनु भनेकै सामाजिक दायित्वसँग जोडिएको छ । निर्वाचन भनेको सोसल साइन्सको विषय हो । समाजलाई जागृत तुल्याउने काममा मिडियाको ठूलो भूमिका हुने गर्दछ । निर्वाचनको बेलामा मिडियाकै पनि अनुगमन गर्न प्रेस काउन्सिललाई जिम्मेवारी दिइएको छ । नेपाली जनताको लोकतन्त्र, सङ्घीयता, धर्मनिरपेक्षता र गणतन्त्र कार्यान्वयन गर्ने महान् इच्छालाई सहयोग पु¥याउने ढङ्गबाट पत्रकारले कलम चलाउनुपर्दछ । संविधानले त्यसैका लागि मिडियालाई असीमित अधिकार दिएको छ ।

प्रश्न–स्थानीय तहको पहिलो र दोस्रो निर्वाचनमा सबैभन्दा सकारात्मक र स्मरण गरिरहने विषय केही छन् ?

पहिलो चरणको निर्वाचनमा घरबाट निस्कने बित्तिकै ललितपुरको महेन्द्र आदर्श मतदान केन्द्रमा मतदाताको ठूलो लाइन र उत्साह देखेर साह्रै भावुक भएँ । निर्वाचनको सन्दर्भमा मतदाताको सहभागिता र उत्साह नै ठूलो उपलब्धि हो । निर्वाचनमा मतदाता सहभागी हुन्छ कि हुँदैनन् भन्ने द्विविधा थियो । लोकतन्त्रमा राजनीतिक दल, उम्मेदवार र मतदाता सबैभन्दा ठूला शक्ति हुन् । धैर्य, संयम र उत्साहका साथ आआफ्नो लाइनमा बसेर स्थानीय तहको निर्वाचनमा रेकर्ड कायम गर्ने ढङ्गबाट मतदान भएको छ, जसबाट लोकतन्त्र, सङ्घीयता र गणतन्त्र कार्यान्वयन निकै ठूलो योगदान भएको छ । संविधानले परिकल्पना गरेको समानुपातिक र समावेशी प्रतिनिधित्वको कार्यान्वय पनि सुनिश्चित भएको छ ।

प्रश्न–आयोगले चाहेको तर कार्यान्वयन हुन नसकेका केही विषयवस्तु छन् कि ?

पहिलो चरणको निर्वाचनमा सिकेका कुरा, दोस्रो चरणमा कार्यान्वयनमा ल्याइयो, दोस्रो चरणमा भोगेको अनुभव र सिकाइलाई आगामी निर्वाचनलाई प्रयोग गर्दै जानुपर्दछ । मतगणना छिटो गर्ने, जनशक्तिको प्रयाप्त व्यवस्थापन मिलाउने तथा मतदाता शिक्षामा जोड दिनेजस्ता विषयवस्तु र कार्यक्रमलाई निरन्तर रुपमा सुधार गर्दै लैजानुपर्दछ । रासस

 

post image

असार २०, काठमाडौं । आन्तिरकतर्फको  हवाई इन्धनको मूल्य घटेसंगै नेपाल वायुसेवा सञ्चालक संघले हवाई भाडा घटाएको छ । हवाई इन्धनको मूल्य लिटरका ४ रूपैयाँ घटेपछी देशका विभिन्न भागमा जाने हवाई भाडामा कमी आएको हो।

सिम्रिक एयरका मार्केटिङ म्यानेजर प्रज्वल थापाका अनुसार नयाँ भाडा दर बुधबार देखि कार्यान्वनयमा आउने भएको छ।

हवाई भाडामा लामो दुरीमा २ सय रुपैयाँसम्म घटेको छ । विराटनगर जाने यात्रुले अब ७ हजार १ सय ४ रुपैयाँ मात्रै तिरे हुने भएको छ ।भद्रपुरमा ८ हजार ७ सय रुपैयाँ तिर्दै आएका यात्रुले अब ८ हजार ५ सय ७६ रुपैयाँ तिरे पुग्ने भएको छ ।त्यसैगरी माउन्टेन फ्लाइटमा यसअघि ११हजार तिर्दै आएकोमा अब १० हजार ८ सय ६२ मात्रै तिरे हुने भएको छ ।

 

post image

असार १९, काठमाडौं । हरेक वर्ष फ्रान्समा आयोजना गरिने एक अन्तर्राष्ट्रिय कफी प्रतियोगिताको २०१७ संस्करणमा नेपाली कफी पनि पुरस्कृत भएको छ ।

नेपालको ग्रिनल्याण्ड अर्ग्यानिक फार्मले उत्पादन गरेको ‘हिमालयन अरेबिका’ कफीले ‘इन्टरनेशनल कन्टेस्ट अफ कफीज रोस्टेड इन देर कन्ट्रिज अफ ओरिजिन २०१७’ मा ‘पुइस आमेर’ (कडा कफी)  विधा अन्तरगत उत्कृष्ट ‘गोर्मे’ कफीको उपाधि जितेको हो ।
पेरिसमा गत साता आयोजित एक कार्यक्रममा फ्रान्सका लागि नेपाली राजदूत अम्बिका देवी लुईँटेलले ग्रिनल्याण्डको तर्फबाट पुरस्कार ग्रहण गरेको हिमालयान अरेबिकाका आरके बञ्जाराले जानकारी दिए ।
post image

असार ८, काठमाण्डौं । रामप्रसाद खनाल नेपाली पाठकहरु र दर्शकहरुका लागि कुनै समयको एक चर्चित नाम नै हो ।नेपालको गित संगित र बिशेष गरी लोकगितहरुमा कर्णप्रिय स्वर भर्ने रामप्रसाद खनाल २०६२ सालमा अमेरीका हान्नीएका थिए । हुनत अमेरीकामा बसेर पनि नेपालको गित संगितलाई माया गरीरहेका खनाल त्यस समयमा राजावादी कलाकारको रुपमा समेत परिचित थिए । करीव एक दशकदेखि अमेरीकामा सपरीवार बसदै आईरहेका खनाल अहिले भने नेपाल आएका छन् । त्रिभुवन बिमानस्थलमा परिवारकासाथ जम्बाभेट भएका उनै कलाकार तथा संचारकर्मी रामप्रसाद खनालसँग

अनलाईन समयका लागि सहकर्मी प्रविण बस्नेत र जनकराज पण्डितले गरेको संक्षिप्त कुराकानी ।

नमस्कार रामप्रसाद दाई ?

नमस्कार, नमस्कार ।

सञ्चै हुनुहुन्छ, नेपाल कहिले आउनु भयो ? अनि सुटुक्क कता हिड्न लाग्नु भएको

म नेपाल आएको तिन चार दिन भयो, अहिले पारिवारीक कामले गर्दा भैरहवा जान लागेको । तपाईसँग बिमानस्थलमै भेट्दा खुशी लाग्यो । सुटुक्क होईन सपरिवार नै जान लागेको हो ।

अहिले के मा ब्यस्त हुनुहुन्छ ?

अहिले चाहीं म भर्खरै अमेरिकाबाट नेपाल आएको छु । केहि बर्षको अन्तरालमा आएको छु, धेरै पेनडिंग कामहरु छन् जसलाई पुरा गर्दैछु । यसका साथसाथै गित रेकर्डिङको काम पनि गर्दैछु ।

 

 तपाई अमेरिका गईसकेपछी कलाकार क्षेत्रबाट टाढा बस्नुभयो की ?

म चाही यहाँ जति कला क्षेत्रसंग सम्बद्द थिए नजिक थिए,अमेरिकामा त्यो भन्दा बढी नजिक छु । किनभने हामि अमेरिका पुगेपछि त्यहाँ पनि यहाँ जस्तै लोकगित ,दोहोरि गित कलासंस्कृति आफ्नो नेपालीपनको लागि अमेरिकामा पनि सोहि अभियान चलाएका छौं । र अमेरिकामा मैले अन्तराष्ट्रिय कलाकार मन्च स्थापना गरेर ,देश बिदेशमा रहेका सबै कलाकारहरुलाई समेटेर ,यो संस्था अहिले हामीले संसारभरी करिबकरिब ३२ वटा देशमा पुर्याइसकेका छौं ।त्यसैगरी तीजका बेला तिज महोत्सब ,दशैंको बेला दशैंका कार्यक्रम ,तिहारका बेला देउशी भैलो कार्यक्रम जस्ता बिभिन्न आफ्नो संस्कृति र परम्परा झल्किने काम अमेरिकामा पनि आयोजना गर्ने गरेका छौं । त्यसैले हामि निकट नै छौं टाढा छैनौं ।

नेपाली कलाकारहरु बिदेश भांसिने क्रम पछिल्लो समय अझै बढ्दो रहेको छ, नेपाली कलाकार नेपालमा बाँच्न नसकेर विदेश पलायन हुनु परेको हो या के कारण होला बताइदिनुस न्

सर्वप्रथम त देशको राजनीतिक गतिविधि अथवा भनौ देशको शासन सत्ता सम्हाल्ने व्यक्तिहरुको  गतिविधि राम्रो वा स्थिर भईदिएको भए कलाकार मात्र हैन , पत्रकार मात्र हैन ,कोहि पनि नेपाली विदेश पलायन हुनुपर्ने थिएन । अहिले सम्पूर्ण नेपाली बिदेसिनुको कारण यो भनेको सम्पूर्ण देशको राजनीतिक अस्थिरताकै कारणले गर्दा हो । देशमा काम गर्ने राम्रो वातावरण नभएर पनि बिदेशिनुपर्ने बाध्यता हुन्छ । देशमा शान्ति छाओस ,काम गर्ने राम्रो वातावरण होस् ,रोजगारीको अवसर होस् ,सुरक्षित जीवनयापन गर्ने स्थिति आओस भन्ने सारा नेपालीको इच्छा छ ,यदी यो सबै नेपालमा भयो भने हामि सबै नेपाल फर्कन तयार छौं । आफ्नो देश छाडेर अन्यत्र गएर बस्न कोहि पनि नेपालीले चाहांदैनन चाहे त्यो कलाकार होस् वा अन्य व्यक्ति सबै आफ्नो समस्याले गर्दा बिदेसिएका हुन् ।

 

तपाई लामो समयसम्म यस क्षेत्रमा रहेर काम गर्नुभयो अब नयाँ पिडीलाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?

नेपालमा रहंदा पनि मैले पुर्व मेची देखि पश्चिम महाकाली सम्म देशको ७५ जिल्ला नै घुमेर जुन लोक गितसङ्गीत ,संस्कृति ,नेपाली भाषा ,नेपालि परम्पराका लागी जुन अभियान चलाएको थिए त्यो चाही हामीले अहिले अमेरिकामा पनि चलाउदै छौं ।  म नयाँ पिडीलाई के  भन्न चाहन्छु भने हाल नेपाली लोकसङ्गीत क्षेत्रमा बिकृति फैलिएको छ ,त्यस बिकृति पश्चिमा शैली तर्फ आकर्षण नहुन म सबैलाई आग्रह गर्दछु । सबैलाई आफ्नो संस्कृति ,भेषभूषा, परम्परा,र मौलिकता सबैभन्दा  प्यारो हुनुह्पर्छ । समय अनुसार परिवर्तन सबै कुरामा जरुरि छ तर अनावश्यक छाडापन तथा पश्चिमा संस्कृति भित्रिएर फैलिएको विकृतिलाई नयाँ पिडिले हटाउनुपर्छ र हटाउनेछन् भनेर मलाई बिश्वास छ ।

हाँले नेपाल बस्दा राज संस्था देशका लागी अनिवार्य छ भन्ने अभियान चलाउनुभएको थियो ,अहिले गणतन्त्र आइसकेको छ ,भित्रि रुपमा हेर्ने हो भने चाहे गाउँघरमा होस् या सहरमा अझै पनि धेरै जनता चाहन्छन ६०१ राजा पाल्नु भन्दा एक राजा पाल्नु ठिक आम जनमानसको बीच यो खुल्दुलीको रुपमा आएको छ त्यसको बारेमा तपाई के भन्नुहुन्छ ?

तपाईलाई प्रष्ट भन्नुपर्दा म एक कलाकार पत्रकार,तत्कालिन राजा ज्ञानेंद्रले  मलाई २ वर्ष भित्र देशमा माओवादी हत्या हिंसा रोकेर प्रजतन्त्रलाइ सहि ट्राकमा ल्याउछु तपाईहरुको हामीलाई  सहयोग चाहियो भन्दा त्यो अवस्थामा अरु नेपालीले जस्तै प्रजातन्त्र लाइ सुदृढीकरण  गर्नका लागी ,हत्या हिंसाको राजनीति अन्त्य गर्नको लागि ,माओवादीलाई  पनि राजनीतिको मुलधारमा ल्याउनुको लागि राजाले चाल्ने कदममा हामीले किन सहयोग नगर्ने त भनेर तत्कालिन अवस्थामा साथ् दिएका हौँ । तर म अहिले राजनीति बाट धेरै टाढा छु, राजनीतिबाट सन्यास लिईसकेको छु ,अहिले म केवल एक कलाकार हु एक पत्रकार हुँ ।

 

तपाइले भने जस्तै तपाईलाई तत्कालिन समयमा विभिन्न कारणले नेपालमा बस्न नसक्ने अवस्था पनि सिर्जना भएको थियो त्यसलाई कसरी हेर्नुभएको छ ?

मैले २०६४ साल भदौ २२ गते म अपहरणमा परे त्यो भन्दा अघिसम्म मैले कहिले देश छाडिन । म विदेश गए एकल शो गरे सामुहिक शो गरे कार्यक्रमहरु गरे त्यतिका विदेश गएर कार्यक्रम गर्दा कहिले बिदेशप्रतिको मोह जागेन । बिदेसीएका नेपालीलाई कार्यक्रममार्फत गित गाएर नेपाल फर्किन आग्रह गर्ने गर्थे । २०६४ साल देशमा शान्ति आएपछि नै म अपहरणमा परे ,जव देशमा सुरक्षाकै गेरेंटी छैन भने म के भनौं ।त्यसैले म आफै पनि अमेरिका गए ,बस्न नसकेरै गएको चाही गएको हैन ,मैले कुनै अपराध गरेको थिइन ।

भनेपछि तपाइले देशमा शान्तिको महशुस गर्नसक्नुभएन  ?

सकिन यदि देशमा शान्ति आकोथ्यो भने २०६४ सालमा म कसरि अपहरणमा परे त रु त्यो समयमा नाम मात्रको शान्ति थियो । त्यसपछी पनि कति मान्छे हरु बेपत्ता पारिए कति मान्छेहरु मारिए तपाइहरुलाई थाहा नै छ । त्यसैले यो पुरानो कुरा तिर नजाउँ । म चाहिँ राजनीतिबाट सन्यास लिईसकेको छु

एनआरएनहरुले विश्वभरवाट नेपालको शिक्षा ,स्वास्थ्य , हाईड्रो लगायतका ठुलाठुला बिकासका क्षेत्रमा लगानी गरिरहनु भएको छ,के छ अमेरिकामा तपाइहरुले कला क्षेत्रबाट नेपाललाई कसरि सहयोग गरिरहनु भएको छ ?

हामीले अमेरिकामा बसेर पनि आफ्नो कला संस्कृति साहित्य आफ्नोपनलाई जोगाइ राखेका छौं । त्यसैगरी रेमिटेन्स पठाईराखेका छौं ,अमेरिकाबाट पनि लगानी गरिरहेका छौं । समग्रमा भन्दा लाखौँ नेपालीहरुले पठाएको रेमिटेन्सले बाँचेको देश भन्छु म ,कि त पशुपतिनाथले बचाएका छन् कि त रेमिटेन्सले बचाइराखेको देश हो नेपाल । आशा गरौँ स्वर्ग जस्तो देश नेपाललाई नर्क जस्तो बनाइएको छ ,यो देश स्वर्ग नै होस् हिमाल, पहाड ,तराई, बनजंगल सबै कुराको सुन्दरताले भरिएको देशलाइ नर्क नबनाउन अनुरोध गर्दछु । हामि बिदेशमा भएपनि हामि नेपालि हौँ नेपाललाई माया गर्छौं,र सबै नेपालि दाजुभाई दिदि बहिनीहरुले हामीलाई टाढा नसम्झिन आग्रह गर्दछु ।

 

पछिल्लो समयमा विभिन्न मुलुकहरुमा आयोजना हुने कार्यक्रम नेपाली कलाकारहरुको लागि मुख्य आय आर्जनको रुपमा हेर्ने गरिन्छ यसलाई तपाई के भन्नुहुन्छ ?

हेर्नुस ,लोकगित र लोक संस्कृतिको आयोजना हामीले नै सुरु गरेका हौँ, पोखरामा लेखनाथ महोत्सब मैले नै सुरु गरेको हो ,साथीहरुको आग्रहमा , त्यो समयमा त्यो महोत्सब सुरु गरेको हुनाले अहिले सजिलो भएको छ । भन्ने नै हो भने कलाकारलाइ यस्ता आयोजनाले जीविकोपार्जन गर्न केहि सहयोग मिलेको छ ।बिदेशमा पनि कलाकारहरु जानुहुन्छ र अहिले जाने भाईबहिनीहरुको आयको स्रोत बनेको छ किनभने  देशभित्र म्युजिक ईण्डष्ट्रीले  पाल्न सक्ने क्षमत नै छैन,सिडी बन्द भैसके एल्बम हराइसक्यो ,हाल सामाजिक संजालको विकासले  युटुबमा परिणत भैसक्यो । त्यस्तै रोयल्टी लिन धेरै गारो छ । त्यसैले विभिन्न देशमा वा आफ्नै देशमा गित सङ्गीत कार्यक्रम गरेर, मेला, प्रदर्सनी गरेर आय आर्जन गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।

 

नेपाल आउनुभएको छ थुप्रै नेपालीको मन मष्तिस्कमा बस्न सफल हुनुभएको छ ,यो बसाइमा केहि गर्ने  सोच्नुभएको छ ?

धन्यवाद प्रश्नको लागि ,यसपाली मैले ८ ओटा गित रेकर्ड गर्दै छु त्यसमा तिज गित,पन्चेबाजा ,झ्याउरे गित भजन किर्तन ,दोहोरि ,लोक गित, देउशीभैलो सबै खाल्का भाकहरुलाई समेटेको छु । र यी सबै गीतले आफ्नै इतिहास रचने छन् भन्ने मलाई विश्वास छ । हिजो मात्र हामीले एउटा तिजको गितको क्लिप सार्वजनिक गरेकाथ्यौं जुन भाइरल बनिसकेको छ ।

अन्तिममा के भन्न चाहनुहुन्छ आम दर्शकहरु पाठकहरु र स्रोताहरुलाई

सर्वप्रथम त धन्यवाद तपाइको समय दिनुभएकोमा ,तपाइको मिडियाले मेरो भावना साट्ने मौका दियो।गित संगीतलाई माया गरिदिनुहोस ,कलाकारलाई माया गरिदिनुहोस , तपाईहरुको माया र साथ बिना हामी अघि बढ्न सक्दैनौ,सबै मेरा दर्शक र स्रोताहरुलाई म नमन गर्न चाहन्छु र तपाईहरुको साथ र सहयोगको अपेक्षा गर्दछु । धन्यवाद

 

post image

असार २, काठमाडौं । २ नम्बर प्रदेशमा मात्र चुनाव सारेर हुँदैन। लिम्बुवान, थरुहट र मधेसका सबै ठाउँमा चुनाव मिति सार्नुपर्छ र असोज २ गते चुनाव गर्नुपर्छ। २ नम्बर प्रदेशमा मात्र चुनाव सार्ने निर्णय हामीलाई मान्य छैन। हामी २ नम्बर प्रदेशका लागि मात्र नभई मधेस, थरुहट तथा लिम्बुवानको  अधिकारका लागि लडेका हौं । त्यसैले मधेस, थरुहट तथा लिम्बुवान क्षेत्रमा पनि चुनाव सर्नुपर्छ: राजेन्द्र महतो, अध्यक्ष मण्डलका सदस्य

चारवटै प्रदेशमा असोज २ मा चुनाव गर्नुपर्छ भन्नुभएको हो?

हामी अरू जान्दैनौं। थरुहट, मधेस तथा लिम्बुवान क्षेत्रमा असोज २ मा चुनाव हुनुपर्छ ।

संविधान संशोधन भएन भने असोज २ मा हुने चुनावमा तपार्इंहरू सहभागी हुनुहुन्छ?

संविधान संशोधन हुनुपर्ने, स्थानीय तहको संख्या वृद्धि हुनुपर्ने, तराईमधेसमा भएको आन्दोलनका क्रममा कार्यकर्तामाथि लगाइएको मुद्दा फिर्ता हुनुपर्ने, मृतकलाई सहिद घोषणा हुनुपर्ने लगायतका माग हामीले उठाएका छौं। यी माग पूरा नभएसम्म हामी चुनावमा जाँदैनौं। यसैगरी झापा, मोरङ, सुनसरी, कैलाली, कञ्चपुरको समस्या समाधान हुनुपर्छ।

असोज २ को चुनावमा पनि जाने–नजाने प्रस्ट छैन, होइन?

हाम्रो माग पूरा नभएसम्म हामी चुनावमा जाँदैनौं।

तपार्इंहरूले यसअघि घोषणा गरिएको आन्दोलनका कार्यक्रम फिर्ता लिनुहुन्छ कि हुँदैन?

हामी आन्दोलनका कार्यक्रम फिर्ता लिन्नौं। झनै सशक्त आन्दोलनका कार्यक्रम ल्याउँछौं।

 तपार्इंहरूसँग सल्लाह गरेरै सरकारले चुनाव मिति सार्ने निर्णय गरेको थियो, होइन?

चुनाव मिति सार्नेबारे हामीसँग सल्लाह भएको थिएन। त्यसैले यसमा हाम्रो सहमति छैन। कतै सार्ने कतै नसार्ने निर्णय हामीलाई मान्य छैन।

असार १४ गतेको चुनावमा तपाईंहरूले भाग लिनुहुन्छ कि हुँदैन?

असार १४ गतको चुनावमा किन भाग लिने? भाग नलिने प्रस्ट भनिसकेका छौं।

post image

जेठ २६, काठमाण्डौ । लालबाबु पण्डित मन्त्री हुँदा जनताबाट निकै प्रशंसा पाएका एमाले नेता हुन् । मधेसी मुलका सादगी यी नेता अहिले एमालेको चुनाव अभियान अन्तर्गत तराईका जिल्लामा सक्रिय छन् । तराई मधेसमा एमाले विरुद्ध सबै एक ठाउँमा उभिए पनि त्यहाँका मतदाताले एमालेलाई पहिलो शक्तिका रुपमा चुनेर पठाउने उनको मुल्यांकन रहेछ । एमालेका नेता पण्डितसँग गरिएको कुराकानीको संपादित अंश: 

स्थानीय तहको पहिलो चरणको चुनाव सकिएर दोस्रो चरणको चुनावको तयारीमा छौं हामी । तपाई तराई मधेसमै हुनुहुन्छ यतिबेला कस्तो छ तराईमा चुनावको माहौल ? 
हिजो पहिलो चरणको चुनावमा जस्तो थियो त्यो भन्दा पनि धेरै उत्साह छ तराईमा । चुनाव आयो भनेर जनताहरु त्यो समयमा पर्ने काम सकाउने र त्यो बेला भोट खसाल्न जाने योजना बनाएर काम गर्दैछन् । उम्मेदवारहरु मतदाताको घर घर पुगेका छन् । धेरै पछि आएको चुनावको रौनक होली पर्वजस्तै भएको छ । चोक चोक, टोल टोलमा, वडामा उम्मेदवार र भोट हाल्ने कुराको छलफल चलिरहेको छ । धेरै लामो समयमा चुनाव भएकोले हुनपर्छ साँच्चै हेर्न र सुन्न लायक छ तराईमा अहिले राजनीतिक बहस ।

चुनाव हुन्छ भन्नेमा कत्तिको आशाबादी छन् त्यहाँका जनता ? 
बर्खाको मौसमले असर गर्ने बाहेक अब कुनै हालतमा चुनावमा ढिलाई हुनु हुँदैन । कुनै पनि हालतमा चुनाव हुनुपर्छ । चुनावकै दिन कुरेर बसेका छन् तराईका जनता । तराईमा अहिले गर्मी बढे जसरी नै चुनावको तयारीमा तराई तातेको छ । त्यहाँ खुसियाली छाएको छ । चुनाव प्रतिको उत्साह कतिसम्म छ भने नारेको हलगोरु विसाएर पनि जनता मिटिङमा आउँछन् । तोकेको चुनाव हुँदैन भन्यो भने तराईका जनताले प्रतिकार गर्ने अवस्था छ अहिले तराईमा । हामीले देखे जस्तो होइन यो सूचनाको पहुचले उनीहरु देशको राजनीतिक अवस्थाप्रति सुझबुझ राख्छन् ।

तपाईं त्यसो भन्नुहुन्छ , तराईमा अहिले पनि कति दल त चुनाव नै हुन दिन्नौं भनिरहेका छन् नि ?
तपाईंले देखिहाल्नु भो हिजो मात्र सप्तरीमा कायक्रम गरेर राजपाकै केन्द्रीय स्तरका तीन जना नेता एमालेमा प्रवेश गर्नुभयो । त्यहाँ मात्र होइन तराई भरिनै यहि माहौल छ । केही नेताहरु जो चुनाव लड्दैनन् र चुनाव लडे पनि जित्दैनन् उनीहरु केही आयातित मागलाई आफ्नो माग भन्दै बसेका छन् । तर उनीहरुका पार्टीकै केन्द्रीय,  जिल्ला र गाँउ तहका नेताहरु नै अन्य दलमा गएर मेयर उपमेयर, वडाअध्यक्षमा उठेर भोट माग्दैछन् । कि त उनीहरु स्वतन्त्र उम्मेदवारी घोषणा गरेर चुनाबी मैदानमा आएका छन् । अहिले बहिस्कारको चाहिँ कहिँ कतै केही पनि सुनिंदैन । काठमाडौंमा सुनेजस्तो तराईमा चुनाव नहुने भन्ने कुरा यहाँ सत्य होइन । यहीँ आएर हेरुन् न सबैले यहाँ चुनावप्रति जनता कति उत्साहित छन् ।

तपाईं तराईका जनता चुनावमा भोट हाल्न अतुर छन् भन्नुहुन्छ केही दलका केही नेता एक्लै परे पनि चुनावमा जाँदैनौ भनेर अझै भन्दैछन् त ? 
जनतामै जाँदैनौं भन्नेलाई त म के भनौं र ? जो जाँदैनन् उनीहरु नै जानुस् । उनीहरुको सिद्धान्त नीति, योजना यहाँका जनताका लागि होइन भने उनीहरुले नै भनुन् । हामीले उनीहरुलाई केही भन्नु आवश्यक छैन, जे जे भन्नु जनताले भन्छन् । तराई मधेसका जनताका लागि उनीहरुका एजेण्डा के हुन् ? जनतालाई विश्वास लाग्नेगरी भन्न सक्नु परेन ? जनतालाई त्यति भन्न नसक्ने, जनताको होइन अर्कैको कुरा बोकेर हिंड्नेहरुलाई आपत पर्नु स्वाभाविकै हो ।  यो चुनावमा जनताले को मधेसको पक्षमा छ को मधेसको पक्षमा छैन राम्रोसँग छान्छन् । चुनावपछि हेर्नुहोला यिनीहरु चौलानीमा भुस छानिएर तैरिएजसरी तैरिन्छन् ।

तराई मधेसमा तपाईंको पार्टी एमालेको चाहीँ कस्तो छ त अवस्था ? 
तपाईंले पनि सुन्नु भयो होला, हिजो मात्र सप्तरीमा त्यही आन्दोलनकारी दलका केन्द्रीय तहका तीन जना सहित सयौं नेता तथा कार्यकर्ता एमालेमा प्रवेश गर्नुभयो । अनि उहाँहरु नै एमालेको उम्मेदवार बनेर चुनाव लड्दै हुनुहुन्छ । नगरपालिकाका मेयर, उपमेयर, गाउँपालिकाका अध्यक्ष उपाध्यक्ष र एउटै वडामा चारचार जनासम्म वडाअध्यक्षका दावेदार भएर मिलाउन हामीलाई हम्मे परेको छ । एमालेको लहर नभएको भए यस्तो हुन्थ्यो ?  त्यसमाथि जित्ने पार्टी एमाले नै हो भन्ने भएपछि क्षेत्रीय दलका नेता कार्यकर्ता पनि धमाधम एमालेमा प्रवेश गरिरहनु भएको छ । पहिलो चरणको चुनावमा दोस्रो र तेस्रो स्थानमा आउन पनि कांग्रेस र माओवादी मिल्नु पर्यो । एमालेले घना जनसंख्या भएका अर्वान क्षेत्रहरुमा गठबन्धन गरेर आएका माओवादी कांग्रेसलाई भारी मतान्तरले पराजित गर्यो । जनमतको हिसावले उनीहरु भन्दा भएमाले निधै माथि देखियो । सिटको हिसावले पनि एमाले पहिलो देखियो । अव दोस्रो चरणको चुनावमा त एमालेको जीतको रफ्ता यसको दोब्बर हुन्छ । एमाले विरुद्ध सबै एकै ठाउँमा जम्मा हुनुको कारण पनि यही हो । एमाले कमजोर भएको भए बाँकी सबैलाई गठबन्धन बनाइरहनु जरुरी थियो र ?

एमालेलाई मधेस विरोधी भन्ने गरिन्छ, तराई मधेसमा एमालेले जित्ने आधार चाहिँ के छन् त ? 
तराई मधेसका जनताले एमालेलाई मधेस विरोधी भनेका हुन् र ? तराई मधेसमा एमालेले गरेका कामले अव हामी टिक्न नसक्ने भयौं भनेर आत्तिएकाहरुले एमाले मधेस विरोधी भनेका हुन् । यहाँ एमाले विरुद्ध एक्लाएक्लै चुनावमा आउने हैसियत नभएकाहरुले एमालेलाई मधेस विरोधी भनेर हल्ला चलाएका हुन् । तर, यहाँका जनताले काम गर्ने एमाले, भ्रम बाँडेर हिंसाको खेती गर्ने अरु हुन् भन्ने बुझेका छन् ।

मधेसमा एमालेले मात्र राम्रो काम गर्यो भन्ने पुष्टि गर्न तपाईंसँग आधारहरु के के छन् ? 
लौ सुन्नुस् राम्रोसँग– एमाले मधेस विरोधी भनेर हल्ला चलाउँदै जसले आफूलाई मधेसको मसिहा भनिरहेका छन् उनीहरु अहिले पनि सरकारमा सँगै छन् । उनीहरु दुई पक्षजस्तो देखाउँछन् तर, एउटै पक्ष हो । एउटा पक्ष यहाँका जनतालाई आन्दोलनका नाममा हिंसामा होम्छ, अर्काेपक्षले गोली चलाएर जनतालाई मार्छ । अनि उनीहरुका नाममा राज्यबाट रकम लिएर आफैं खान्छ । अनि एमाले मधेस विरोधी भनेर हल्ला चलाउँछ ।

एमालेले चाहिँ के गर्छ त भन्दा यहाँका गरिव जनतालाई बिपन्न आवासको नाममा २० हजार घर बनाउने बजेट दिन्छ । यहाँको हुलाकी राजमार्ग बनाउन पैसा दिन्छ । यहाँका सदरमुकामका सहरलाई आधुनिकीकरण गर्न दश दश करोडका दरले पैसा दिन्छ । सिंचाईंका लागि बजेट छुट्याउँछ । सडक फराकिलो पार्न पैसा छुट्याउँछ । यो त सबैले देखेकै कुरा हो नि । मधेसी जनताको हितमा उनीहरुले राम्रो काम गरे कि एमालेले ल तपाईं नै छुट्याउनुस् । हामी समृद्ध मधेस बनाउन चाहन्छौं, उनीहरु एउटा एउटा निहुँमा मधेसलाई हिंसामा ईन्गेज गरेर आफ्नो दुनो सोझ्याउने र मधेसी जनतालाई सधैं हिंसाको शिकार र गरिव बनाउन चाहन्छन् ।

होइन, मधेससँग गरेका सम्झौता कार्यान्वयन गर्न एमालेले मानेन पो भन्छन् त ? 
तपाईं पत्रकारहरु पनि अहिलेसम्म यस्तै भ्रमपूर्ण कुरा गरिरहनु भएको छ, मलाई आश्चर्य लाग्छ । मधेसको आन्दोलनका नाममा एमालेले आजसम्म कहिले के सम्झौता गरेको थियो भन्नुस् त ? सबै सम्झौता गर्ने कांग्रेसको सरकार हो र सबै सम्झौता पूरा नगर्ने पनि कांग्रेसकै सरकार हो । त्यही कांग्रेससँग सत्ता गठबन्धन गरेर बसेका क्षेत्रीय दलहरुले सम्झौता पूरा नगर्ने कांग्रेससँग मिलेर सत्तामा बस्ने र सम्झौता कार्यान्वयन नगरेको दोष एमालेमाथि लगाउने गरेका छन् । ल आजसम्म एमालेले के सम्झौता गरेर उल्लंघन गर्यो एउटा उदाहरण तपाईं ल्याउनुस् । सम्झौता गरेर सम्झौतामा धोका दिने त्यही कांग्रेससँग मिलेर सत्तामा बस्नेहरुले लाजै नमानी एमाले मधेस विरोधी भन्ने हल्ला चलाएका मात्रै हुन् ।

तराईमा प्रमुख तीन दलको चुनावी माहोल चाहिँ कस्तो छ ?
तराईमा एमालेसँग एक्लै सामना गर्न न कांग्रेस, न माओबादी, न मधेसकेन्द्रित दल कसैले पनि सक्दैन । त्यसैले अब दोस्रो चरणको चुनावमा कांग्रेस र माओबादीसँग अर्को मधेसकेन्द्रित दल जोडिएर आए पनि एमालेलाई जित्न सक्दैनन् । कतिपय ठाउँमा त तीनवटा मात्र हैन एमाले बाहेकका सबै दल एक ठाउँमा भए पनि एमालेको जीत सुनिश्चित छ । मैले त्यसै बोलेको होइन । हेर्दै जानुस् तराई मधेसमा एमाले सबैभन्दा ठूलो दल बन्नेछ ।

मधेस मधेस भन्ने अरुको नाराले एमालेलाई असर पर्ला कि जस्तो लाग्दैन ? 
उनीहरुले भनेका मात्रै मधेस हुन्, सबै काम आफ्नो स्वार्थ अनुकुल गर्छन् । उनीहरुको नारा यहाँका बस्तीमा होइन काठमाडौंबाट निस्कने अखवारका पानामा मात्रै छ । केहीले विदेशीका भान्सामा भोज खाएर गाएको गानालाई यहाँका जनताको ठान्ने भूल उनीहरुले गरेका छन्, जुन कुरा यहाँका जनताले बुझेका छन् ।

तपाईं पनि विराटनगरको मेयरमा उठ्ने कुरा आएको थियो के साँचो हो ? 
होइन । मेरो त्यस्तो कुनै योजना छैन । पार्टीका साथीहरुले मेरो अपेक्षा गर्नु राम्रो कुरा हो । तर यहाँ एकसेएक पार्टीका युवा साथीहरु हुनुहुन्छ । उहाँहरुले नै त्यो बागडोर सम्हाल्नु हुनेछ । पार्टीलाई जिताउन म मेरो ठाउँबाट लागि पर्नेछु । अहिले पनि हामी यहिँ खटिरहेका छौं ।

post image

जेठ २४,काठमाण्डौ । अमेरिकाको कोलोराडो राज्यको डेनभरमा आयोजना हुन लागेको दोस्रो ‘ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड’को तयारी भईरहेको छ । नेपाली चलचित्र लाई विश्व सामु चिनाउने उद्येश्यले भदौ ३ गते अर्थात अगष्ट १९ तारिखका दिन ‘ खुम्बू खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड कोलोराडो क्राउन प्लाज़ा होटेलमा हुन लागेको हो । कोलोराडो आउँदै गरेका नायक कृष्ण मल्लले ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड महत्त्वपूर्ण अवार्ड भएको र प्रवासमा हुने यस्ता अवार्डले नेपाली कलाकारको दक्षता र पहिचानबारे अन्य मुलुकले पनि जानकारी पाउने बताउँदै आफू ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्डमा सहभागी हुन पाउँदा खुसी लागेको बताएका छन् ।

 

 

 

समारोहका संयोजक कलाकार तथा नायक नबराज श्रेष्ठका अनुसार समारोहमा उत्कृष्ट चलचित्र ,उत्कृष्ट नायक तथा नायिका, सह नायक तथा नायिका, वर्ष हास्य कलाकार, निर्देशक, जीवनकाल कार्यसिद्धि आदि पुरस्कार समेत गरी २० देखि २२ विधामा पुरस्कार प्रदान गरिने छ । त्यसैगरी कार्यक्रम बेलुकाको ४ बजे देखि ९ बजे सम्म चल्ने छ । उक्त अवार्डको भोलिपल्ट सम्मान तथा फेरवेल कार्यक्रम हुनेछ ।  खुम्बू खोल्स ग्लोबल नेपाली अवार्डको यो दोस्रो संस्करण हो । यसै सिलसिलामा संयोजक कलाकार तथा नायक नबराज श्रेष्ठसंग अनलाइन समयले गरेको कुराकानी :

 

 

 

 

सर्वप्रथम यहाँ लाई स्वागत छ । धन्यबाद!

नेपाल र प्रवास मा बसेर काम गर्दा का भिन्नताहरुका बारेमा स्पष्ट पारिदिनुहोस न ?

म एउटा कलाकार भएको नाताले अमेरिकामा चलचित्र कै क्षेत्र मा अगाडी बढेर काम गर्नुपर्छ भन्ने सोचेको थिए ।म बेलाबेलामा नेपाल फर्कदा मेरो अग्रज कृष्ण मल्लले मलाई सल्लाह दिनुहुन्थ्यो ।फिल्म अवार्ड चाही गरौ भनेर मैले अमेरिकामा रहेका बिभिन्न संघ संस्था, साथी भाई सबैसँग छलफल गरेर अनि म आफै बस्ने ठाऊँ कोलोराडोमा त्यहाँ बि आर टि नेपाल भन्ने फेमस छ ,त्यहाँ पनि सल्लाह गरे र प्रायोजक खोज्यौं । खुम्बु खोल्स शेर्पा प्रहरी ले प्रायोजन गरिदिनु भयो ।उहाँ लाई बिशेष धन्यबाद पनि दिन चाहन्छु ।त्यसपछी हामिले पुराना कलाकार हरुलाई अन्तिम बर्ष अवार्ड बाट सम्मान गर्यौं । सम्मानित हुने हरु मा शिब श्रेष्ठ ,भुवन के सि,सर्मिला मल्ल,कृष्ण मल्ल,सम्भुजित बास्कोटा,बसुन्धारा भुसाल,सुनिल थापा जस्ता ख्याती प्राप्त पुराना कलाकारहरु हुनुहुन्थ्यो । मुख्य कलाकार,निर्देशक,प्रोडूसर र केहि नयाँ बिधामा पनि अवार्डहरु राखेका थियौ ।

 

 

 

 

यस बर्ष को अवार्डमा के के बिधा थप्नु भएको छ ?

यस बर्ष चाहीं हामिले संगीत र टेक्निकल क्षेत्र मा अवार्ड थप्दै छौ । जस्तै नृत्य निर्देशक,गायक,गायिका,क्यामेरा पर्सन,लाईफ एचिभ्मेन्ट्स जस्ता २० देखी २२ वटा बिधा हरु रहने छन ।त्यस्तै २ देखी ४ वटा बिधा चाही भुटानिज ग्लोबल भन्ने छ,यस्मा नेपाली भाषा मा आधारित ग्लोबल भुटानिजहरु रहनेछन ।

ग्लोबल नेपाली अवार्ड ले कसरी नेपाली फिल्म को संरक्षण गर्छ जस्तो लाग्छ ?

हाम्रो दोश्रो अवार्ड पनि खुम्बु खोल्सले नै प्रायोजन गर्ने भएको छ ।सिटौला ब्रदर्सले सह प्रायोजन गर्दै हुनुहुन्छ ।नेपाल बाट पनि प्रभु बैंक,नेपाल पर्यटन बोर्डले पनि सपोर्ट गर्दैछ । मलाई लाग्छ कि नेपालीहरुले बिदेश मा गएर पनि नेपाली चलचित्र एवम् पर्यटन प्रबर्द्दनको लागी ठुलो भूमिका खेल्न सक्छन भन्ने हामीले बिश्वास लिएका छौं ।

 

 

 

 

पछील्लो समय नेपाली चलचित्र निर्माताहरुले बिदेशी च्यारिटी सो बाट र युट्युब बाट आफ्नो लगानी कसरी उठाउने भनेर पुर्व अनुमान गरी लगानी गर्ने परिपाटी बढिरहेको बेला तपाईहरुले प्रदान गर्ने यस्ता अवार्ड हरु उचित हुन्छ्न त ?

हजुर हामी युट्युब बाट चलाईएका र बिदेश मा प्रदर्शन गरिएका चलचित्र हरुलाई अवार्ड को दायरामा ल्याउदैनौ । नेपाल मा चलेको हुनुपर्छ ।२०१६ भित्र रिलिज भैसकेका फिल्महरु मात्र यस बर्षका नोमिनेशनमा पर्नेछन । बिदेशमा हुने नेपाली कलाकर्मीहरुको लागी डाइस पोरा भन्ने अवार्ड राखेका छौ अघिल्लो बर्ष २ वटा पुरुष महिला कलाकार तर्फ मात्र अवार्ड राखेका थियौ यस बर्ष हामिले त्यो संख्यालाई ५ पुर्याएका छौं जहाँ महिला पुरुष कलाकार,निर्देशक,प्रोडुसर आदीलाई समेट्नेछौं । भिलेज टु ग्लोबल भन्ने मुल मन्त्र लिएर सुरु गरिएको यस अवार्ड लाई हामिले बिश्वका बिभिन्न मुलुकमा सन्चालनमा ल्याउने छौं । अव अर्को अवार्ड अष्ट्रेलिया,दुबै,क्यानडा जस्ता मुलुकहरुमा गर्ने निश्चित गरिसकेका छौं ।

नेपाली चलचित्र पछिल्लो समय लगानी होस या टेक्निकल हिसाबबाट होस स्तरिय बन्दै गइरहेको छ,यसरि हेर्दा बिश्व चलचित्र बजार सँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बन्न केके सुधार अझै आवश्यक रहेको देख्नु हुन्छ ?

हामीसँग बिदेशको चलचित्र संग तुलना गर्न अझै टेक्निकल प्रयोग हरुको कमी रहेको छ ।बिदेश मा कुरा गर्नुहुन्छ भने एक टेक लिनको लागी ४ वटा क्यामेरा कम्तिमा पनि स्टयाड बाइ रहेको हुन्छ हाम्रो मा यस्तो अवस्था अझै छैन ।मुख्य कुरा भनेको दर्शक हो ,दर्शक बढ्नु भनेको स्तरीय सिनेमा निर्माण हुनु हो ।लगानी बढाउन र टेक्निकल स्तर बृद्दी गर्न दर्शक बढ्नु जरुरी हुन्छ ।अहिले आ- आफ्नो क्षेत्र मा अध्ययन गरेर आउनु भएका बिशेषज्ञ हुनुहुन्छ ।त्यसैले केहि समय लाग्ला ।

 पछिल्लो समय फरक धार को चलचित्र निर्माण गरिएको छ ,त्यस्ले राम्रो ब्यापार पनि गर्यो ।यसरि हेर्दा,प्रबिधी र पैसाको अभाव ले मात्र हाम्रो सिनेमा पछाडी परेको हो त ?

कथा बिषय बस्तुको पनि पक्कै कमी कमजोरी हो ।रियालिटी सिनेमा हरुको कमी छ ।हाम्रोमा चाहिं अलिकती सिनेमा भन्ने बितिकै सिनेमा जस्तै हुन्छन एकदमै परिकल्पित यस्ले गर्दा पनि होला, यस्लाई सुधार गर्नु आवश्यक छ ।

खुम्बु खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड को दोश्रो सस्करण चाडै आउँदैछ,के भन्नु हुन्छ यस बिषयमा जो जो यस्मा सहभागी हुन चाहनु हुन्छ या भनौ,नोमिनेसन मा पर्नुहुँदै छ ,उहाँहरु सम्पुर्ण चलचित्र कर्मीहरुलाई के सन्देश दिन चाहनु हुन्छ ?

प्रश्न को लागी धन्यबाद ! देश तथा बिदेशमा रहनु भएका कलाकार, चलचित्र कर्मी एवम् नेपाली चलचित्र लाई माया गर्नु हुने सम्पुर्णलाई म यस अवार्ड मा भाग लिन र यस अवार्ड को महिमा बढाईदिनु हुन सबैमा अनुरोध गर्न चाहन्छु ।चलचित्र कर्मी हरुको लागी यो गौरब को बिषय हो ,हाल म बसेको ठाऊँमा मात्र १०० भन्दा बढी कलाकर्मी हुनुहुन्छ तर उहाँहरु सहभागी हुन सक्नु हुन्न, खुम्बु खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड सब्य भब्य बनाउन उहाँहरुको उपस्थिती रहनु निकै आवश्यक रहन्छ ।भिषा भएका सम्पुर्ण कलाकर्मीहरु पनि उपस्थिती को लागी बिषेश अनुरोध गर्न चाहन्छु ।

खुम्बु खोल्स ग्लोबल नेपाली फिल्म अवार्ड को बारेमा धेरै भन्दा धेरै जानकारी दिनु भयो ,यहाँको अमुल्य समय को लागी धेरै धेरै धन्यबाद!

हवस धन्यबाद !

 

post image

जेठ १३, अष्ट्रेलिया । अष्ट्रेलियाको मेलवर्नमा अवस्थित मोनाश युनिभर्सिटी बिश्वको टप १ प्रतिशत भित्र पर्ने युनिभर्सिटी हो जहाँ जो कोहीले अध्यायन गर्न पाउने कुरै भएन । तर केही यस्ता नेपालीहरु पनी छन जसले आफ्नै खर्चमा महंगो ‘फि’ तिरेर त्यहाँको डिग्री लिदै छिन । अनलाईनसमय का लागी हामी यो भिडियो प्रस्तुत गर्दै छौ जहाँ एक नेपाली छात्राले युनिभर्सिटी पढ्दाको अनुभवलाई हामिले क्यामरामा कैद गरेका छौ ।

 

post image

जेठ ८,काठमाडौँ । मे २१ र २२ तारिखका दिन होटेल र्याडिसनमा ‘द ग्रेट इन्डिया इजुकेसन फेयर’ आयोजना गरिएको छ । अफेयर्स इक्जिबिसन्स एन्ड मिडिया प्रा. लि. आयोजना गरेको २ दिने भारतिय शैक्षिक मेलामा सयौ बिद्यार्थी तथा अभिभावकहरुको उल्लेख्य उपस्थिती रहेको थियो । बिगत १२ बर्ष देखी शैक्षिक मेला आयोजना गर्दै आएको अफेयर्स ले मेला मार्फत दिन खोजेको संदेशबारे उक्त संस्थाका निर्देशक बिबेक शुक्लाले अनलाईनसमय संग बिषेश कुराकानी गरेका छन । अनलाईनसमयका लागी प्रियंका भन्डारीले लिएको अन्तर्वार्ताको सम्पादित अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

post image

जेठ २, काठमाडौँ । अहिले सबैको चासोको बिषय बनेको छ अमेरिका । प्रश्नहरु धेरै उठेका छन, त्यहाँ जानु ठिक की बेठीक ? भिसा दिन्छ की दिदैन ? त्यहाँ गएर काम पाइन्छ की पाइदैन ? कतै ट्रम्प शासनले ‘डिपोर्ट’ गर्दिने त होईन ? यी र यस्तै जिज्ञासा धेरैले राख्ने गरेका छन । प्राप्त तथ्यांक अनुसार अमेरिका जानको लागी भिसा आबेदन दिने धेरै बिद्यार्थीको भिसा ‘रिजेक्ट’ भएको पाइएको छ । यसले गर्दा बिद्यार्थीहरुको ‘फ्लो’ अष्ट्रेलियातर्फ ‘डाइभर्ट’ भएको छ । यो परिप्रेक्ष्यमा हामिले नेपालस्थित अमेरिकन दुताबासका पब्लिक अफेयर्स अफिसर ट्रीस्त्राम पेरी संग बिषेश कुराकानी गरेका छौ । अनलाईनसमय का लागी इन्फोप्लस कार्यक्रमका निर्माता तथा प्रस्तोता श्याम कडेलले गर्नु भएको कुराकानीको संपादित अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

post image

वैशाख ३१ , काठमाण्डौं ।  बालानन्द पौडेल स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगका अध्यक्ष हुन्। उनै नेतृत्वको आयोगले निर्धारण गरेको स्थानीय तहमा पहिलो पटक वैशाख ३१ गते चुनाव भएको छ ।  चुनाव र स्थानीय तहबीच गाँसिएको सम्बन्धबारे बालानन्द पौडेल के भन्छन् त ? उहासंग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश:

संघीयता भनेको जनताको कुरा जनतालाई भन्न दिने हो। जनस्तरमा अधिकार लैजाने विषय हो तर अहिले जनताबाट अधिकार टाढा टाढा पार्न खोजिएको छ। संविधानको जुन प्रकारको परिकल्पना अनुसार स्थानीय तहमा चुनाव हुँदैछ, अहिलेसम्मको काम हेर्दा तपाईंले कल्पना गरेअनुसार काम भएको छ?

संविधानको परिकल्पनाअनुसार हामीले स्थानीय तह पुनर्संरचना गरेका हौँ। त्यसैले अहिले संविधानले गरेको परिकल्पनाअनुसार छ/छैन भनेर हेर्नुपर्ने हुन्छ। संविधानको परिकल्पनाअनुसार सीमा कायम भएका छन्। त्यसलाई राजनीतिक नेतृत्व दिनका लागि चुनाव हुँदैछ। त्यसैले परिकल्पनाकै बाटोमा गएको मान्नुपर्ने हुन्छ। स्थानीय तहलाई जसरी संविधान निर्माताहरूले एउटा सशक्त विकासको एकाइ बनाउने परिकल्पना गर्नुभएको छ, त्यो अधिकार अघि बढाउनका लागि त्यसैअनुसारको प्रशासनिक र राजनीतिक नेतृत्व पनि आवश्यक छ। अहिले जुनरूपमा उम्मेदवारी दर्ता भएको छ त्यसले सबैलाई उत्साहित बनाएको छ।

अहिले जस्ता व्यक्तिले उम्मेदवारी दिएका छन्, तिनीहरूले चलाउन सक्लान्?

यो संरचना बनाउँदै गर्दा संविधानले गरेको परिकल्पनालाई न्याय हुने गरी बनाउनुपर्छ भन्ने धारणा थियो। काममा समष्टीकरण भएको छ, त्यसैले त्यसलाई टुक्र्‍याइयो  भने त्यसले काम गर्न सक्दैन। स्थानीय तहको संख्यामा धेरैतर्फ गयौं। यो बेठीक हो। प्रतिवेदनमा पनि भनेका छौं। त्यस सयममा पनि भनेका थियौँ र अहिले पनि भनिरहेका छौं। कायम एकाइलाई अब अघि बढाउनुपर्नेछ। अब हामी संवदेनशील हुनैपर्छ किनभने यस्ता एकाइले आफ्नो प्रशासनिक खर्चको जोहो आफैँ गर्नुपर्छ। प्रतिवेदनमा स्थानीय तहलाई प्रशासनिक खर्च वित्तीय हस्तान्तरणमार्फत दिनुहुँदैन भनेर स्पष्टसँग भनेका छौं। उनीहरू आफैँलाई उठाउन प्रोत्साहित गर्नुपर्छ। केही एकाइले सकेनन् भने पनि उनीहरूलाई स्रोत खोजिदिनेतर्फ प्रोत्साहित गर्न लाग्नुपर्छ। त्योअनुसार संघले बजेट विनियोजन गर्दैगर्दा यो अवधारणाबाट हेर्नुपर्छ।

स्थानीय तहबाट निर्वाचित भएर आउने जनप्रतिनिधिले कार्यभार सम्हाल्नका लागि के के व्यवस्था गर्नु आवश्यक होला?

न्यूनतम भौतिक पूर्वाधार बनाउन नेपाल सरकारले केही रकम छुट्याएर बन्दोबस्त गर भनेको छ। चुनिएर आउने प्रतिनिधिलाई बस्न भाडामै भए पनि कार्यालय व्यवस्थापन गर्नुपर्नेछ। उनीहरूलाई सपथ ग्रहण गराउनेदेखि धेरै कुरा उल्लेख भएको विधेयक संसद्मा गएको छ तर पारित भएको छैन। ३१ गते चुनाव भएर १ गतेदेखि जनप्रतिनिधि आए भने कसरी सपथ ग्रहण गराउने भनेर पहिले नै त्यो कानुन पारित गरेर काम गराउनुपर्नेछ। त्यसलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्नुपर्‍योे। कसले गराउने, त्यसको ढाँचा कस्तो हुने जस्ता कुराको न्यूनतम परिभाषित हुनुपर्‍यो। जनप्रतिनिधिलाई कार्यालय सञ्चालनका लागि न्यूनतम कानुन, कार्यर्िवधि आदि चाहिन्छ, त्यो व्यवस्था गरिदिनुपर्छ।

अहिले रहेका कर्मचारीलाई संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा खटाउने भनिएको छ। संविधानले अहिले भइरहेका निजामती कर्मचारीलाई संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा समायोजन गर्न सक्ने भनेको छ। समायोजन नगरिउन्जेल ती कर्मचारी संघका होइनन्। पहिले तिमी संघ वा प्रदेश वा स्थानीय तहमा काम गर भन्नुपर्‍यो। यो ऐन संसद्मा छ, त्यसलाई पनि तत्काल पारित गराउनुपर्छ। यो नआउन्जेल कर्मचारी समायोजन गर्न सकिँदैन।

त्यसबाहेक?

भौतिक साधन हस्तान्तरण गर्ने अनि त्यसको मौज्दात निकाल्ने, विषयगत मन्त्रालयलाई त्यसअनुसार गर्न निर्देशन दिने, हस्तान्तरणका लागि स्थानीय सरकारलाई तयार बनाउने। यसका साथसाथै बजेट बनाउँदै गर्दा संघले आफ्नो ढंगले बजेट बनाएको छ। स्थानीयस्तरको सुन्न पाइएको छैन। उनीहरूका आफ्ना प्राथमिकता होलान्। त्यसैले उनीहरूलाई अनुदानका रूपमा दिनुपर्ने हुन्छ। शिक्षा, स्वास्थ्यमा कति खर्च भएको छ, सडकमा कति गएको रहेछ। ती सबै तथ्यांक हेरेर, अनुदानका रूपमा विनियोजन एउटा पाटो भयो। प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग बनाएर त्यसले निर्धारण गर्ने आधार र मापदण्ड कायम गर्नुपर्छ। अन्तरसरकार वित्तीय हस्तान्तरणको काम गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यो भावनामा अहिले काम भएको छैन। संघमा रहेको राजनीतिक र कर्मचारी नेतृत्वले यस विषयमा छलफल गरिरेहका छन्। अर्को किनारामा रहेको स्थानीय सरकारको कुरा आएको छैन। जेठ १५ मा बजेट आउने भएकाले शायद त्यो आउने समयसम्म ढिलो हुन्छ होला। स्थानीय सरकारसँग छलफल गरेर रकमान्तर गर्ने गरी एकमुष्ट रकम राख्दा राम्रो हुन्छ। प्रतिवेदन बुझाउँदा ७ सय १९ तह निर्धारण गर्नुभएको थियो तर अहिले त्यो बढेर ७ सय ४४ पुगेको छ। फेरि पनि बढाउने विषय आएको छ। यसलाई कसरी हेरिरहनुभएको छ?

संख्या बढाउने वा घटाउने राजनीतिक निर्णय पनि हो तर राजनीतिक निर्णयमात्रै पनि होइन। प्राविधिक विषय पनि हो। संविधान निर्माताले आयोगको परिकल्पना राजनीतिक विषयमा मात्रै नभएर प्राविधिक विषयसमेत भएकाले गरेका हुन्। प्राविधिक विषयलाई समेत विश्लेषण गरेर स्थानीय तह निर्धारण गरिनुपर्छ भनेर भएको हो। अहिले विशुद्ध राजनीतिकरूपमा मात्रै चर्चा भएको छ। त्यसलाई न्यायोचित ठहर्‍याउने प्राविधिक विषय केही पनि आएको छैन। प्राविधिकरूपमा पनि यो के हो भनेर बाहिर आउनुपर्छ। जनताले पनि जान्न पाउनुपर्छ। आयोगले आधार र मापदण्ड निर्धारण गरेपछि सार्वजनिक छलफलमा ल्याएको थियो। पत्रिकाहरूले सम्प्रेषण मात्रै होइन, टिप्पणीसमेत गरेका थिए। अहिले के आधारमा एकाइ थप्न वा घटाउन गइरहेका छौँ?

अर्को संवैधानिक र कानुनी हिसाबले पनि हेर्नुपर्ने हुन्छ। संवैधानिक हिसावले भन्दा आयोगले निर्धारण गरिसकेपछि अरु गर्ने आधार देखिँदैन र दिँदैन। स्थानीय तह चलाउँदा त्यसको कानुनी आधार खोज्नुपर्ने हुन्छ। त्यो कानुनी आधार पनि बनेको देखिँदैन। त्यसको कानुनी र संवैधानिक आधार के हो भनेर भोलि प्रश्न उठ्छ। यो अवधारणाबाट पनि यसलाई हेर्न बाँकी छ।

राजनीतिक हिसावले सहमति भएपछि अरु आधार किन चाहिन्छ र?

राजनीतिक समझदारीका लागि यो विषयमा प्रवेश गर्न चाहनुभएको होला। राजनीतिक निर्णय आफ्नो ठाउँमा छ तर सबै विषय राजनीतिकरूपमा मात्रै निर्णय हुँदैन। त्यसको प्राविधिक, कानुनी र संवैधानिक पाटो पनि हुन्छ। यी सबै विषयलाई सँगसँगै राखेर हेर्नुपर्ने हुन्छ।

आयोगको अध्यक्षका रूपमा भन्दा हाम्रा लागि ७ सय १९ तह नै धेरै हो। ५ सय ६५ बनाउँदै गर्दा त्यो नै धेरै हो भन्ने थियो। स्थानीय तह बनाउँदा यति धेरैलाई एकत्रित गरेका छौँ कि यसलाई विखण्डन गर्नु भनेको यी एकाइलाई काम गर्न नसक्ने बनाउनु हो। कतै यी एकाइलाई काम गर्न नसक्ने बनाएर, यिनले काम गर्न सकेनन् भन्ने नाममा अधिकार केन्›ीकृत हुने त होइन? मैले अहिले उठाएको यो प्रश्न भोलि आमजनमानसमा आउला। केन्›ीकरणका केही लक्षण देखिन थालिसकेका पनि छन्। निर्वाचनमण्डलबाट स्थानीय तहको अधिकार खोस्ने, प्रदेशलाई आफ्नो क्षेत्रबारे भन्न पाउने आवाज रोक्न खोज्ने काम भएका छन्। यो संघीयताको मर्मभन्दा टाढा देखिन्छ। संघीयता भनेको जनताको कुरा जनतालाई भन्न दिने हो। जनस्तरमा अधिकार लैजाने विषय हो तर अहिले जनताबाट अधिकार टाढा टाढा पार्न खोजिएको छ।

स्थानीय तहलाई प्रदेश मातहत ल्याउने विषय पनि जोडसँग उठेको छ नि?

संसारमा हेर्दा स्थानीय तह प्रदेशको मातहत भएकोसमेत देखिन्छ। कतै छुट्टै राज्य शक्तिका रूपमा समेत देखिन्छ। नेपालको संविधानले तीन तहको सरकारको परिकल्पना गरेको छ। मूल संरचनाको तीन तहमध्ये एउटा स्थानीय तह भनेको छ। प्रदेशलाई संघ र स्थानीयलाई प्रदेशको मातहत राख्ने। हिजोकै केन्›ीकृत शासन हुन्छ। पहिले दुई तहको हो कि तीन तहको भन्नेबारे स्पष्ट हुनुपर्छ। तीन तहको संघीयताबारे सर्वसम्मत निर्णय भएको देखिन्छ। मातहत ल्याउने भनेको दुई तहको संघीयतामा जाने बाटो हो। कोठाभित्र बसेर निर्णय गर्नेभन्दा पनि यस विषयमा बहस गर्नुपर्छ। संविधानसभाले संविधान बनायो। अब निर्वाचन गरेर नयाँ सरकारलाई जिम्मा लगाउनका लागि रूपान्तरित संसद् हो। संविधान संशोधन भोलि निर्वाचित भएर र ताजा जनादेश लिएर आउने संसद्बाट गरियो भने बढी वैज्ञानिक हुन्छ। यो विषयलाई जनतामा लगेर जनादेश लिएर आउने काम हुनुपर्छ।

हाम्रो देशमा राजश्वमा ९५ प्रतिशतभन्दा बढी योगदान १४–१५ जिल्लाको छ। यस्तो अवस्थामा वित्तीय हस्तान्तरण आयोग गठन गर्न ढिलो भइसकेन र?

हाम्रो जस्तो विकासोन्मुख देशमा परोक्ष करको माध्यमबाट राजश्व उठाइन्छ। जुन देशमा अप्रत्यक्ष राजश्व उठाइन्छ त्यस देशमा राजश्व उठाउने अधिकार केन्› सरकारकै हुन्छ। जुन नेपालमा पनि छ। जस्तो– म काठमाडौंमा बस्छु, मैले लगाउने सर्ट वीरगन्ज भन्सारबाट आयो, यसको भन्सार वीरगन्जमा तिरिएको हुन्छ। तर उपभोग गर्ने उपभोक्ता काठमाडौं वा हुम्ला वा ताप्लेजुङमा होलान्। परोक्ष कर उठाउने मुलुकमा संघले कर उठाएर, वित्तीय हस्तान्तरणमार्फत प्रदेश र स्थानीय तहलाई दिन्छ। सबैको राजश्व उठाउने हैसियत एउटै पनि छैन। यो असमानतालाई समान्यीकरण गर्नका लागि सबै राजश्व उठाएर वित्तीय हस्तान्तरणमार्फत जानुपर्ने हुन्छ।

यो संविधानले चारप्रकारको अनुदानमार्फत वित्तीय हस्तान्तरण गर्ने भनेको छ। तर चार प्रकारको वित्तीय हस्तान्तरण कसरी गर्ने भन्ने विषयको सैद्धान्तिक छिनोफानोचाहिँ भएको छैन। त्यो छिनोफानोका लागि संविधानले भनेको छ– एउटा निष्पक्ष र व्यावसायिक संवैधानिक आयोग गठन गर्ने। त्यही संविधानले दिएको सिद्धान्त र आधारमा बसेर उसले वित्तीय हस्तान्तरण गर्नुपर्छ। स्थानीय सरकार गठन गर्न गइरहेको छ तर आधार के हुने भनी अहिलेसम्म निर्धारण गर्न सकेको छैन। संघमा काम गरिरहेका कर्मचारी र राजनीतिक नेतृत्व यस विषयमा छलफल गरिरहेका छन्। यसैले यसले संविधानको जुन मर्म छ त्यो अघि बढाउन सक्दैन। आयोगले प्रतिवेदन बुझाउँदा पनि अविलम्ब प्राकृतिक स्रोत र वित्त आयोग गठन हुनुपर्ने भनेको छ।

स्थानीय तह चुनावको उम्मेदवारी परिसक्दा भएका गतिविधि र उम्मेदवारी स्थानीय तहसम्बन्धी संविधानको भावनाअनुसार भएको देख्नुहुन्छ?

हामीले केही ‘प्रोभोक’ पनि गर्न खोजेका थियौँ यसलाई शीर्ष नेतृत्वले जिम्मा लेओस् भनेर। जिम्मेवारीको हिसाबले पनि निकै गहन छ। कतिसम्म भनेको थिएँ भने केन्›को प्रधानमन्त्रीभन्दा स्थानीय तहको प्रमुखको भूमिका महत्वपूर्ण छ। किन महत्वपूर्ण र जिम्मेवारपूर्ण छ भने निर्वाचित हुने व्यक्तिलाई अविश्वासको प्रस्ताव, विघटन, निलम्बन र प्रत्याह्वान केही पनि गर्न सकिँदैन। उसले कार्यकारिणी विधायन र न्यायिक सबै कुराको नेतृत्व गर्छ। क्षेत्र, गाउँ वा नगरपालिकाभित्र होला तर जिम्मेवारी अझै महत्वपूर्ण छ। त्यसले गर्दा जिम्मेवारपूर्ण नेतृत्व जानुपर्छ। विभिन्न राजनीतिक दलले दिएका उम्मेदवार त्यति चिन्दिन तर युवा पुस्ताबाट पनि कोसिस भएको देखिन्छ। त्यसैले काम नगरिकन कसरी भनौँ?

अहिलेको अवस्था हेर्दा दलहरूले स्थानीय आवश्यकताभन्दा पनि आफ्नै सोचअनुसार गठबन्धन तोकिदिने गरेका छन्। केन्द्रको राजनीतिले स्थानीय तह थिचेजस्तो लाग्दैन?

दुईवटा विषयले बढी चिन्तित बनाएको छ। जनताले जुन वास्तविक नेतृत्व चाहेका थिए त्यो उम्मेदवारीका रूपमा प्रस्तुत भए कि भएनन्? स्थानीय तहमा भिजेर काम गर्न सक्ने आए कि आएनन्? पार्टीहरूले नेतृत्व चयन गर्दा त्यसलाई कत्तिको ध्यान दिए भन्ने एउटा गम्भीर प्रश्न छ। अर्को चिन्ताको विषय उम्मेदवारको विषयमा जानकारी पाएको नौ दस दिनमै भोट हाल्न जानुपर्ने भयो। यति थोरै समयमा मतदाता र नेताबीच संवाद कसरी हुन्छ? किनभने निर्वाचन क्षेत्र ठूलो छ। त्यसैले दिएको समय अलिकति कम भयो भन्ने छ। नेता र मतदाताबीच उनीहरूका योजना के छन्, कसरी अघि बढाउन चाहन्छ?, जनताले त्यो थाहा पाउनुपर्‍यो। यो पाटोमा समयले धोका दिन्छ कि भन्ने हो। किन समय सारेर यतिको ढिलो गरियो र यसपछिको कारणबारे थाहा भएन। मतदाता शिक्षा पनि पर्याप्तरूपमा दिइएन। अहिलेको भोटिङ अलि जटिल छ। सांसदको चुनाव जस्तो एउटा वा दुइटामा भोट हालेजस्तो होइन। ७–७ जना छान्नुपर्नेछ, त्यसमा पनि विभिन्न दलका छन्। त्यसैले मतदाता शिक्षा पनि कम भएको जस्तो लाग्छ।

मतदाताको भूमिकाचाहिँ कस्तो हुनुपर्छ?

मतदाताले आफ्नो नेतृत्व छान्दै गर्दा पाँच वर्षका लागि जिम्मा दिँदैछु भन्ने बुझ्नुपर्छ। त्यसैले कस्तो उम्मेदवार छान्ने हो भन्ने पहिले नै स्पष्ट हुनुपर्छ। पाँच वर्षभन्दा अघि कुनै पनि प्रकारले ब्याक गर्ने अधिकार छैन। पाँच वर्षसम्म आफ्नो शासक छान्ने विषयमा विचार गर्नुपर्‍यो। राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा संघ र प्रदेशले केही गर्ला तर स्थानीय विषयलाई उम्मेदवारले कसरी उठाएको छ, त्यसमा ध्यान दिनुपर्छ। संविधानले दिएको क्षेत्राधिकारभित्र बसेर आफ्नो गाउँपालिका वा नगरपालिकालाई कहाँ पुर्‍याउने, त्यसको गन्तव्य कहाँ हो? त्यसबारे सोध्नुपर्‍यो। अनि पुर्‍याउने आधार पनि थाहा पाउनुपर्‍यो। विश्वासिलो आधार प्रस्तुत गर्नेलाई मात्रै जिम्मेवारी दिने विषयमा सोच्नुपर्छ।

 

 

post image

वैशाख २४, काठमाडौं । केही साता अघी अष्ट्रेलियन सरकारले अन्तराष्ट्रीय बिद्यार्थीहरुका लागी नियमहरु परिवर्तन गरेको छ । यसले बिद्यार्थीहरुलाई के असार गर्छ भन्ने चासो समेत बढेको छ । सम्पुर्ण ‘क’ बर्गका बैंकहरुलाई मान्यता दिने र ४५७ भिसा खारेज गर्ने नियममा परिवर्तन संगै कन्सल्टेन्सीहरुलाई बर्गिकरण गर्ने निर्णय पनि अष्ट्रेलियन सरकारले गरिसकेको छ । यसैलाई ध्यानमा राखी अनलाईनसमय ले लुवाना ह्यान्कक सग बिशेष कुराकानी गरेको छ । कुराकानीको सम्पादीत अंश यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

post image

बैशाख २३, काठमाडौं । चुनावको माहौलले देशै धपक्क बलेको छ । अब मतदान गर्ने दिन आउन केबल १ हप्ता मात्र बाकी छ । प्रधानन्यायधिशलाई लगाइएको महाअभियोग, गृहमन्त्रीको राजिनामा र पुन दुबै जनाको पद बहाली त्यसले सिर्जना गरेको राजनितिक तिक्तताका कारण चुनाव नहुने हो की भन्ने पनी छ । तर अब चुनाव हुनेमा शंका छैन र यसको सुनिश्चितता बढ्दै गएको छ । शनिबार बिहान चर्चीत पत्रकार ऋषी धमला ले अनलाईनसमय का लागी बिषेश कुराकानी गरेका छन । पछिल्लो समसामयिक परिस्थिती र निर्वाचन आयोगको चुनावको तयारीका सम्बन्धमा गरिएको कुराकानी यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।  (भिडियो सहित)

post image

बैशाख १९, काठमाण्डौं । अष्ट्रेलिया अध्ययनका लागी नेपाल राष्ट्र बैंकबाट मान्यता पाएको “क “बर्गको २८ वटा बैंकबाट डकुमेन्ट गर्न स्विकृत भएको छ । अनलाईनसमय सँग कुरा गर्दै ब्लु स्काइ एजुकेसन एण्ड स्टुडेन्ट कन्सल्टेन्सी सर्भिसेसकी कार्यकारी निर्देशक सलोना श्रेष्ठ ले एस.एस.भि.एफ. को नयाँ अपडेट अनुसार नेपाल ‘रिस्क लेभल २’ मै कायम रहेको र पहिले बैंक डकुमेन्ट बनाउदा नेपाल एस.बि.आइ. बैंक र नबिल बैंकबाट मात्रै बनाउन मिल्ने प्रावधानलाई थप सुबिधायुक्त बनाउदै नेपाल रास्ट्र बैंकबाट मान्यता प्राप्त “क” बर्गको २८ वटा बैंकबाट डकुमेन्ट बनाउन मिल्ने प्रावधान बनाइएको जानकारी गराउनु भयो । हामिले अष्ट्रेलिया अध्ययन, जिवनशैलि, पढाई शुल्क एवं अष्ट्रेलिया जानु पुर्वका तयारी र गए पश्चातका अवस्था लगाएतका विविध बिषयमा केन्द्रीत रही ब्लु स्काइ एजुकेसन एण्ड स्टुडेन्ट कन्सल्टेन्सी सर्भिसेसकी कार्यकारी निर्देशक सलोना श्रेष्ठसँग अनलाईनसमयकर्मी सरोज बजगाईले गर्नुभएको कुराकानी ।

ब्लु स्काइ एजुकेसन एण्ड स्टुडेन्ट कन्सल्टेन्सी सर्भिसेस कस्तो संस्था हो, यस्को बारेमा जानकारी गराइदिनुहोस न ?

हामी बिशेषगरी विद्यार्थीहरुको उज्वल भबिष्य निर्माणका लागी र शैक्षिक क्षेत्रमा उन्नतीका लागी काम गर्छै । यसै क्षेत्रमा हामिले एक दशक लामो अनुभव बटुली सकेका छौ । हामी अष्ट्रेलियाका लागी परिचित र एक्सपर्ट संस्था हौ । हरेक बर्ष १००० जना भन्दा बढी विद्यार्थी अध्यानार्थ पठाउदै आइरहेका छौ,त्यसको लागी हामिले भारत, पाकिस्तान, बङ्गलादेश, सिङ्गापुर र नेपालमा गरी पाँच मुलुकबाट सेवा प्रदान गरिरहेका छौ र विद्यार्थीहरुले हामिलाई बिस्वास गर्ने राम्रो आधार हामी अष्ट्रेलियाको प्रतक्ष्य प्रतीनिधी पनि हौ ।अष्ट्रेलियाका प्रसिद्द बिश्वबिद्यालयहरुसँग सम्बन्धित छौ । त्यसैले हामिले स्नातक देखी पि.एच.डि. सम्मको अध्ययनका लागी विद्यार्थीहरुलाई परामर्श प्रदान गर्ने, तयारी कक्षाहरु सन्चालन गर्ने, तथा डकुमेन्टेसनका लागी सहयोग गर्ने जस्ता विविध सेवाहरु प्रदान गरिरहेका छौ ।
यस संस्थाले देश भरी छरिएर रहेका विद्यार्थी हरुलाई कसरी सेवा प्रदान गरिरहेको छ ।
हामिले कुन विद्यार्थी कस्तो अवस्थाको छ भन्ने पहिल्याउदै, उनिहरुको योग्यता र क्षमता अनुरुपका अध्ययन बिषयहरु छनोट गर्न परामर्श प्रदान गर्ने, तयारी कक्षाहरु सन्चालन गर्ने तथा हामीले व्यक्तिगत बिकाशको कक्षा समेत सन्चालन गरी सेवा पुर्याउदै आइरहेका छौ । व्यक्तिगत बिकाशको कक्षाले बिदेश पुगेपछीको अभ्यासकाबारे ज्ञान प्रदान गर्दछ । यसबाट हामिले बिदेशमा स्वदेशको अनुभव सिर्जना हुने बिस्वास लिएका छौ ।

विद्यार्थीहरुको रोजाइमा अष्ट्रेलिया पर्नुका कारणहरुको बारेमा बताइदिनुहोस न ?

विद्यार्थीको रोजाइमा अष्ट्रेलिया पर्नुका कारणहरु लाई ५ वटा बिशेष तथ्यबाट उल्लेख गर्न सकिन्छ ।पहिलो त अष्ट्रेलियाले बिश्वब्यापी शिक्षा प्रदान गर्दछ,यहाँको शिक्षा बिश्वको जुन सुकै स्थानमा पनि मान्यता प्राप्त शिक्षा हो । दोश्रो भनेको सास्कृतिक विविधता हो ।यहाँ बिश्वका बिभिन्न स्थान बाट बसोबास गर्ने मानिसहरु छन जस्ले गर्दा विद्यार्थीहरुलाई परिवारबाट टाढा भएको महशुस हुन पाउदैन ।नेपाली विद्यार्थीको हकमा नेपाली सामानहरुको सुलभता र एन. आर. एन. हरुले आयोजना गर्ने विविध कार्यक्रमहरुले पनि परिवारबाट टाढा भएको महशुस हुन पाउदैन । तेश्रो कारण त्यहाँको सुन्दरता हो ।विद्यार्थीहरुले छुट्टीको समयमा घुम्ने र रमाउने अवशर प्राप्त गर्न सक्दछ्न । चौथो भनेको काम गर्न पाउने अवशर हो, विद्यार्थीले एक हप्तामा ४० घन्टा काम गर्न पाउने सुबिधा छ । त्यस्तै पाचौ भनेको पढाई सकिएपछी काम गर्न पाउने अवसर र स्थायी बासिन्दा हुन पाउने अवसर हो ।

अष्ट्रेलिया अध्ययनका लागी भिसाका चुनौतीहरु के-कस्ता छन ?
हामी एस.एस.भि.एफ. मा ध्यान पुर्याउछौ, यसमा जि.टि.इ पनि पर्छ । अष्ट्रेलियाले हरेक देशलाई रिस्क लेभलमा राखेको छ जस अनुसार हामी लेभल २ मा पर्छौ । त्यस्तै त्यहाँको बिश्वबिद्यालयलाई पनि लेभल तोकेको छ जस अनुरुप हामिले इमेल खाता बनाउनु पर्छ । पहिलेत भि. एफ. एस. मा डकुमेन्ट हाल्नुपर्थ्यो, अहिले चाही इमेल मार्फत गरिन्छ ।  मुख्य ध्यान पुर्याउनुपर्ने भनेकै बैंक डकुमेन्ट र शैक्षिक डकुमेन्टमा हो ।६०५ भन्दा बढी स्कोर, आइ.एल.टि.एस.,बिवाहित ,यस्मा १२ सकिएको विद्यार्थी बिवाहित भएको हुनु नहुने तथा पढाई अन्तर जस्ता विविध तथ्यमा ध्यान पुर्याउनु पर्ने हुन्छ ।

ब्लु स्काइ एजुकेसन एण्ड स्टुडेन्ट कन्सल्टेन्सी सर्भिसेसले कसरी अभिभावक तथा विद्यार्थीहरुलाई सत्य, तथ्य सुचना प्रदान गरिरहेको छ ?
अष्ट्रेलिया शैक्षिक प्रणालीको बारेमा अभिभावक तथा विद्यार्थीलाई जानकारी प्रदान गर्ने र आर्थीक अवस्था कस्तो छ हेरेर परामर्श प्रदान गर्ने जस्ता सेवा प्रदान गरिरहेका छौ । अष्ट्रेलियाले अहिले भर्खर नेपाल राष्ट्र बैंकबाट मान्यता पाएको क बर्गको २८ वटा बैंकबाट डकुमेन्ट गर्न मिल्ने प्रावधान बनाएको छ । यस अघी नेपाल एस.बि.आइ. बैंक र नबिल बैंकबाट मात्र मिल्थ्यो । विद्यार्थीको अधिकार, कर्तब्य देखी लिएर सम्पुर्ण अष्ट्रेलिया शैक्षिक प्रणालीका बारेमा जानकारी प्रदान गर्छौ ।

विद्यार्थीहरुलाई कुन बिषय अध्ययन गर्दा राम्रो भनेर कसरी बिषय छनौटका लागी उत्प्रेरणा दिन चाहनुहुन्छ ?
बिशेषगरी विद्यार्थीलेनै आफु कुन बिषयमा अध्ययन गर्न जाने हो भनेर एक प्रकारको निर्णय गरिसकेको हुन्छ । उस्को शैक्षिक स्कोर देखी हरेक कुरालाई हेरेर परामर्श प्रदान गर्ने मात्र हो । के-कस्ता बिषयहरु उत्कृष्ठ छन भनेर जानकारी दिने गर्छौ । बिशेषगरी विद्यार्थीलेनै आफु कुन बिषयमा अध्ययन गर्न जाने हो भनेर एक प्रकारको निर्णय गरिसकेको हुन्छ । उस्को शैक्षिक स्कोरदेखी हरेक कुरालाई हेरेर परामर्श प्रदान गर्ने मात्र हो । यस्को मतलब जुन बिषय छनोट गरेको हो त्यही उत्कृष्ठ हुन्छ भन्ने हुँदैन । के-कस्ता बिषयहरु उत्कृष्ठ छन र शुल्क के-कती लाग्छ भनेर जानकारी दिने गर्छौ ।

विद्यार्थीहरुले भिसा प्राप्त गरिसकेपछी ब्लु स्काइ एजुकेसन एण्ड स्टुडेन्ट कन्सल्टेन्सी सर्भिसेसले के-कस्ता सेवा प्रदान गर्दछ ?
विद्यार्थीहरुले भिसा प्राप्त गरिसकेपछी सबैभन्दा पहिले ओरिन्टेसन कार्यक्रम राख्छौ जसबाट विद्यार्थीहरुलाई अष्ट्रेलिया र त्यहाँको जिवनशैलीको बारेमा अझ बढी जानकारी प्रदान गर्छौ । परिचयपत्र बनाउने, यात्रापत्र बनाउने जानकारी दिनेदेखी एअरपोर्ट पिकअप सम्मको सेवा प्रदान गर्छौ । त्यस्तै निकट भबिष्यमा हामीले सामजिक अनलाईनको ब्यबस्था गर्दैछौ त्यहाँ विद्यार्थीहरुले आफ्नो समस्या राख्न सक्नेछन र त्यसको समाधानका लागी हामी निरन्तर कार्य कुशलता प्रस्तुत गर्नेछौ ।

अघिल्लो बर्षहरुमा जस्तै यसबर्ष केहि बिषेश योजना हरु बनाउनु भएको छ । ब्लु स्काइ एजुकेसन एण्ड स्टुडेन्ट कन्सल्टेन्सी सर्भिसेसको बर्ष २०१७का योजनाहरु के-के छन ?

अघिल्लो बर्षहरुमा हामिले अध्यानार्थ पठाएका विद्यार्थीहरु सन्तुष्ट हुनुहुन्छ, उहाहरुको केहि गुनासो पाइएको छैन । हामी विद्यार्थीको समस्या लाई समाधान गर्नेतर्फ सदैब अगाडी बढीरहेका छौ ।यस बर्ष हामिले अष्ट्रेलियाको प्रसिद्ध बिश्वबिद्यालय तथा शैक्षिक संस्थाहरुलाई समेटेर शैक्षिक मेलाको पनि आयोजना गरेका थियौ ।

जुन मेलाबाट हामिले विद्यार्थी तथा अभिभावकहरुलाई सेवा पुर्याउन सफल भयौ । हामी नेपाल सरकार तथा बिभिन्न संस्थाबाट मान्यता प्राप्त संस्था हौ । हामी सहित उक्त शैक्षिक मेलामा सहभागि बिश्वबिद्यालयहरुले परामर्श प्रदान गरेका थिए ।

हजुर धन्यबाद !

post image

वैशाख १८,काठमाण्डौ । निलम्बित प्रधानन्यायधिश सुशिला कार्कीको निष्ठा र इमान्दारिताप्रती कसैको शंका रहेन यध्यपी डिआइजी नवराज सिलवाललाई प्रहरी प्रमुख बनाउने कुरामा सर्वोच्च अदालतले ‘बायस’ भूमिका खेल्यो भन्ने कांग्रेसको ठम्याइ हो । नवराज सिलवाललाई १९ गतेको पुर्ण इजलासले आइजिपी बनाउने देखिएपछी कार्कीलाई महाअभियोग लाउने निश्कर्षमा कांग्रेश र माओबादी पुगेका हुन । बिभिन्न सन्चार माध्यमलाई निलम्बनमा परेपछी सुशिला कार्कीले दिएको अन्तर्वार्तालाई साभार गरी हामिले यहाँ प्रस्तुत गरेका छौ ।

तपाईंमाथि लागेको महाभियोगलाई कसरी लिनुभएको छ ?

मलाई त केही ‘फिल’ नै भएको छैन । ममाथि महाभियोग लाग्दैछ भन्ने मलाई थाहा थियो । केही दिनयता माओवादी सांसद (रामनारायण) बिडारीले मलाई पटकपटक फोन गरी कांग्रेसको दबाब आइरहेको छ,  एकपटक भेट्नुपर्यो  भनिरहनुभएको थियो । तर, मैलै भेट्न मानिनँ । बिडारीलाई मैले ‘महाभियोग लगाउनुहोस्’ भनेकी थिएँ । आनन्दमोहन (भट्टराई¬) लाई गरेजस्तै मलाई पनि गरेका हुन् ।

प्रधानमन्त्रीले आजै बिहान पनि दूत बनाएर वर्षमान पुनलाई मेरो निवासमा पठाउनुभएको रहेछ तर मैले भेटिनँ । मेरो श्रीमान्सँग भेटेर उहाँ फर्किनुभयो । उहाँहरुले मलाई जे आरोप लगाएर महाभियोग दर्ता गर्नुभएको छ, त्यो त उहाँहरुले पुष्टि गर्नुपर्छ । तर, मैले न्यायप्रतिको निष्ठा र इमान्दारीमा कहिल्यै सम्झौता गरेकी छैन । त्यसैले म यसबाट डराएकी छैन । म यो प्रस्तावको सामना गर्छु ।

भनेपछि महाभियोग लाग्ने कुराको संकेत पाउनुभएको थियो ?

तीनचार दिनअघि देखि नै थाहा थियो । प्रचण्डजीका दूत आएका थिए । उनीहरुले जे भन्यो त्यही गरिदिनुपर्ने ? त्यस्तो पनि न्यायालय हुन्छ ? मैले धेरै मुद्दामा दबाब सहिनँ । भ्रष्टाचारका मुद्दामा त्यत्तिकै दबाब आएका थिए । महान्यायाधिवक्ताले सारा सरकारी वकिललाई चुनावमा पठाएर बहसमा नआउने बनाए। सरकारी वकिलको पनि भूमिका छ नि । महान्यायाधिवक्ता सरकारको सल्लाहकार हो । उनी सबैजसो भ्रष्टाचारका ठूल्ठूला मुद्दामा विपक्षको तर्फबाट वकिल छन् । आजै सर्वोच्चबाट फैसला भएको सुडान घोटाला काण्डमा पनि उनी विपक्षीको तर्फबाट वकिल छन् ।

तपाईंमाथि कार्यकारीको अधिकारमाथि हस्तक्षेप गरेको आरोप छ नि ?

तपाईंहरुले पनि मूल्यांकन गर्नुस् । भ्रष्टाचारका मुद्दा हेर्नुस् । मैले कति फस्र्योट गरिसकें । तपाईंहरु मैले गरेको कामको मूल्यांकन गर्नुस् । मैले राम्रो काम गरेकी छु कि छैन । मैले भन्ने कुरा होइन । मैले जे देखें त्यही गरें ।

अब कसरी अघि बढ्नुहुन्छ ?

ममाथि महाभियोग लगाएपछि अब उनीहरुले के गर्दै जान्छन्, हेरौं । अब अघि बढाउने उनीहरुले नै हो, मैले त केही गर्नु नै पर्दैन । अब मैले के गर्नु ! जेजे गर्छन उनीहरुले नै गर्लान् नि ।

तपाईंलाई कुनै राजनीतिक दबाब आएको थियो ?

त्यो त कति कति ! एकदमै राजनीतिक दबाब आउँथ्यो । अहिलेको राजनीतिक वातावरणमा दसथरी सत्तामा जाने अनि सत्ताधारीले बातबातमा कुरा फेर्छन् । उनीहरुलाई मन नपरे सरकारी कर्मचारीलाई पनि निकाल्छन् । अनि अदालतले चाहिं उनीहरुले गरेको काम सबै राम्रो भनिदिनुपर्ने, उनीहरुको समर्थन गरिदिनुपर्ने । यस्तो पनि न्यायालय हुन्छ ?

भनेपछि राजनीतिक दबाब निकै आयो ?

उहाँहरुले भनेजस्तो हत्याहिंसाका मुद्दामा पनि कसैलाई दोषी देखाउनै नहुने अवस्था आयो । सबैलाई सफाइ दिनुपर्ने रे । थर्काएर मात्र होइन, फकाएर पनि दबाब नै आयो । जस्तो कि तपाईं महान् व्यक्तित्व हुनुहुन्छ, तपाईंले गरेपछि सबै काम हुन्छ भन्नु पनि दबाब हो । कुनै प्रधान न्यायाधीशले राजनीतिक दलले रुलिङ गरेको कामलाई सदर गर्छ भने त्यो प्रधान न्यायाधीश नै हुन सक्दैन । निष्पक्ष निर्णय लिएकै कारण प्रधानमन्त्रीसँग झगडा हुने गर्छ । मैले नटेरेकै हो । नटेरेकै कारण महाभियोग लगाइएको हो। स्वतन्त्र न्यायापालिका हो । उनीहरुले दबाब दिए भन्दैमा मैले कानुनविपरीत काम गर्न मिल्छ र ! प्रचण्डजीले महाभियोगको दबाब दिएर मलाई भेट्नुस् भनेका थिए । मैले राजनीतिक दलका नेतालाई भेट्दिनँ, मलाई भेट्ने समय पनि छैन भनिदिएँ ।

न्यायालयलाई पनि यति दबाब आउँदो रैछ ?

कुरै छोड्नुस् । दबाब, प्रभाव, सबै कुरा न्यायालयमाथि छ । कतिपय न्यायाधीशलाई उचालेर मेरै विरुद्धमा पनि लगाइएको छ । महाभियोग लगाएर मैले गरेको काममा केही बाधा पुग्दैन ।

स्रोत: राष्ट्रीय दैनिक पत्रीकाहरु

post image

बैशाख ३, काठमाण्डौं । नेपालको राजनिती, समाजसेवा र खेलकुदको क्षेत्रमा आफ्ना बावु गजराज जोशीले जस्तै नाम कमाउन सफल व्यक्ती हुन् मनिष जोशी । नेपाली कांग्रेसको १२औँ महाधिवेसन देखि जिल्ला सदस्यको रुपमा कार्यरत जोशी टोखालाई विपी कोइराला तथा विर गणेशमान सिहंको समाजवादी भुमी बनाउन आफ्ना अग्रजहरुले खेलेको भूमिकालाई निरन्तरता दिदैँ आफुपनि नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा कांग्रेसको निती र मार्ग निर्देशनमा रहेर निरन्तर लागिरहेका छन् । उनले विक्रम सम्वत् २०४६ सालको ऐतिहासिक आन्दोलनमा सक्रिय रहेर टोखालाई कांग्रेसको उर्वर भुमि बनाउन खोज्दा उनले शारिरिक यातना समेत पाएका थिए । उनले सामाजिक क्षेत्रमा थुप्रै कामहरु गरेका छन् । वि सं २०७४ सालको स्थानिय तहको निर्वाचनमा मेयरको प्रत्यासीका रुपमा उनी टोखा नगरपालिकाबाट उठ्दै छन् । सहकर्मी रजनी घिमिरेले यिनै विषयवस्तुमा रहेर मनिष जोशीसँग गरेको कुराकानी ।

सर्वप्रथम यहाँलाई स्वागत छ ?
धन्यवाद् ।

सर्वप्रथम हाम्रा आम पाठकलार्ई तपाँइको बारेमा बताइदिनुस् न ?
म नेपालको प्रथम धावक गजराज जोशीको छोरो । म एतिहासिक टोखा नगरीमा जन्मेको हुँ र म चाहीँ पार्टिमा विक्रम संवत् २०३६ बहुदलको चुनाब प्रचार गर्दै गणेशमानको औँला समात्दै हिडेको हुँ र त्यसपछि २०४६ सालमा जनआन्दोलन सफल भएपछि हामिले कांग्रेसलाई चुनाब जिताउन धेरै मेहेनत गर्यौ । चुनाब हामीले सफल पनि पार्यौ । र त्यसछि लगैतै चुनावको माहोलमा हाम्रो क्षेत्र बाट नरहरी आर्चायलाई ज्यू लाई दुई दुई पटक जितायौ । हामीले पर्टिमा गरेको संगठन मजबुत छ । हाम्रो संगठनको लागि हामीले धेरै मेहेनत गरेका पनि छौँ । टोखा यस्तो एउटा ठाउँ हो जुन सुकै कार्यक्रम, जहाँ पार्टिले खटाएको छ भाग लिने क्रममा हामीले अग्रीम भुमिका खेलेका छौँ । हाम्रो पहिचान सहित आन्दोलन होस् या कार्यक्रम सबैमा भाग लिने गरेका छौँ ।

तपाईको उम्मेद्वारी के–का लागि ?
टोखालाई एउटा सुन्दर स्वस्छ नगरपालिका बनाउनको लागि मैले उम्मेद्वारी दिएको हँ ।

कांग्रेसले तपाईलाई नै मेयरको उम्मेद्वार किन बनाउने त ?
म एक त युवा हो, एक स्वच्छ छवी भएको युवा । कांग्रेसले युवा खोज्नु पर्छ र युवालाई नै उम्मेद्वार बनाउनु पर्दछ भन्ने धारणाका कारण मलाई उम्मेद्वार बनाएको हो ।

तपाई टोखाको मेयर भएपछि टोखा नगरपालिकामा कस्तो परिवर्तन ल्याउनु हुन्छ ?
म भइहालेको खण्डमा टोखा नगरलाई एउटा सुन्दर नगर, एतिहासीक नगर र विश्व सम्पदा सुचीमा राख्नु पर्दछ भन्ने भावनाले म बन्न लागेको हुँ ।

काग्रेस भित्र अहिले ३  खेमा स्पष्ट रुपमा देखिएका छन् । तपाई चाहीँ कांग्रेसको एक ढिक्का उम्मेद्वार वा एक खेमाको उम्मेद्वार ?
खेमा उहाँहरुको विचारमा होला , त्यसबारे मलाई थहा पनि छैन र त्यसको पक्षमा पनि म छैन । चार तारे र रुखको बारेमा मात्र मलाई थाहा छ । त्यसको लागि मात्र मैले उम्मेद्वारी दिएको हँु । र हामी एक ढिक्का भएर मात्रै जानु पर्दछ ।

एक ढिक्का भएर नै जानु पर्ने कारण र यसको फाइदा चाहीँ के छ ?
एक ढिक्का त नभइ हुदैँन । एक ढिक्का भएको खण्डमा मात्र का्रग्रेसले जित्छ । जबसम्म कांग्रेसले जित्दैन तबसम्म टोखा नगरपालिकामा विकास हुदैँन । त्यसको लागि हामी एक ढिक्का भएर नै जानु पर्दछ ।

अहिले पनि मेयरका लागि कांग्रेसबाट थुप्रै उम्मेद्वार रहेका छन् । उनीहरुलाई कसरी मनाउनु हुन्छ ?
कांग्रेस एउटा ठुलो पार्टी हो । आकांक्षा सबैको हुन्छ र गर्छन् पनि । सानो पार्टि भए देखि पो खोजी खोजी ल्याउन पर्ने हुन्छ । यो समुद्रमा सबैले आकांक्षा त गर्दछन् तर चुनीन भने एक जना मात्र चुनिन्छ ।

खेलकुद र राजनितिक जिवनलाई सगँसगैँ लैजानु भएको छ । यहाँको राजनितिक जिवनले कतै खेलकुुद पनि राजनितिकरण त हुने होइन ?
यो अवश्य नै हुदैँन । हामी एउटा खेलकुद जिवन बिताइरहेको भएर तथा खेलकुदको जिन भएको भएर खेलकुदलाई पनि स्वस्छ बनाउनु पर्छ भन्ने भावना रहेको छ । तर हामि राजनितिक जिवन भन्दा पनि राजनितिक जिवन बाट आएको हुनाले खेलकुदको मर्म बुझेका छौ र यो ठाउँमा जानको लागि पनि राजनिती बाट नै जानु पर्दछ भन्ने भावनाले राजनितीमा लागेका हौँ । स्वछ खेलकुद मैत्री वातावरण बाट राजनीतिमा गयो भने र एउटा राम्रो व्यक्ती खेलकुदमा जान आवश्यक रहेको छ ।

खेलकुदमा राजनिती हुनु हुदैँन भन्ने कुरा लाई के यहाँले ग्यारेन्टी दिन सक्नु हुन्छ ?
अहिले सम्म जुन प्रविधि देखिएको छ त्यो चाहीँ खेलकुदमा नभएकै मानिसहरुले आर्शिवाद पाएका छन् । तर हामी खेलकुदमा नै लागेको मानिसहरु छौँ । खेलकुदमा लागेको मानिसहरु राष्ट्रपति समेत भएका छन् । देशलाई समृद्धी पनि गरेका छन् । हामीले खेलकुदमा किन राजनिती गर्नु हुदैँन भने र राजनितिक मान्छे किन खेलकुदमा जानु पर्दछ भने स्वस्छ राजनितिक भावना भएका व्यक्तीहरु खेलकुदमा जानु पर्दछ र खेलकुदमा गैसके पछि यसको विकासको लागि राजतिनिमा जानु पर्दछ । कसैले बनाएको आदेश मन्नु हुदैन ।

मेयर भइसकेपछि खेलकुदलाई कस्तो रुपमा विकास गर्नु हुन्छ ?
खेलकुदले आफुलाई एउटा अनुशासनमा राख्दछ । खेलकुदले यो पर्टि त्यो पार्टी नभनीकन एउटा देश भक्ती भावनाको विकास गर्दछ । यदी त्यो स्थानमा पुगियो भने युवाहरुलाई खेलकुदमा ग्रासरुट लेभलबाट नै लेराउन सक्यो भने हामीले मेडलहरु जित्न सक्छौ । भोट माग्नको लागि नेपालका नेताहरुले यो त्यो गर्छु भनेर जनतालाई आश्वाशन त दिने गर्दछन् तर नेपालमा भुकम्प गएको दुई वर्ष भइसक्यो राजनितिक दलहरुबाट जनताका लागि केही सहयोग भएन ।

भूकम्पले टोखाका थुप्रै संरचना भत्काएको छ, यसको पुर्ननिर्माणका लागि तपाईको भूमिका के रहन्छ ?
हो दुई वर्ष अगाडीको महाभुकम्पमा नेपालमा धेरै क्षतीपुगेको छ । हाम्रो एतिहासिक धरहरा पनि भत्कियो । र हाम्रो टोखामा पनि एतिहासिक सम्पदाहरु भत्कीया । हाम्रो यस्तो एतिहासिक नगर टोखा होकी हामी दावाका साथ भन्न सक्छौ लिछ्छविकालीन अशुंवर्मा शवंतमा छ की यो पुरानो एतिहासिक नगर हो । भुकम्पले हाम्रो टोखा मात्र होइन हाम्रो धरहरा समेत रहेन । तर हाम्रोे सरकारमा बसेका नेताहरु लचिलो भएका छैनन् र यो कुरामा ध्यान पुराउन सकेका छैनन् । हाम्रो सम्पत्ती भनेको धरहरा देखाएर आन्तरिक पर्यटक तथा वैदेशिक पर्यटक भित्राएर हामीले आम्दानी गरिरहेका छौ । यो नै हामीले बनाउन सकेका छैनौ भने हाम्रो कमजोरी रहेको छ । हाम्रो अहिले सम्म पनि चिसोमा सुतीरहेका दाजुभाईहरु हुनुहुन्छ । त्यो वर्गलाई पनि हामीले लक्षित गर्न सकेका छैनौ । हाम्रो सरकार चलाइरहेका नेताहरुले यो कुरामा ध्यान दिन सकेका छैनन् । तर हामीले टोखा नगरपालिकामा भुकम्प जादाँ धेरै सहयोग गरेका थियौँ । मठ मन्दीर बनाउनको लागि आफै जोस जागर बोकेर लागि परेका थियौँ ।

भनिन्छ मनिष जोशीले आफ्नो बुवाको नाममा राजनिती गर्न खोजीरहेको छ , के यो सही हो ?
मैले यसमा राजनिती गर्न खोजेको होइन । मेरो बुवा नेपालको पहिलो धावक र उहाँले देखाएको बाटोमा हिड्न खोजेको हो । मेरो बुवाको कुरा गर्न पर्दा उहाँ पहिलो व्यक्ती हो जसले नेपालको प्रतिनिधि गर्दै झन्डा बोकेर हिड्नु भयो । टोखामा बुवाले गरेको विकास निर्माण हेर्ने हो भने सामान ओसार पसार गर्न बाटो घाटो निमार्ण गर्नु भयो , र टोखा एउटा किसानी ठाउँ भएको भएर कुलोको निमार्ण गर्नु भयो । शिक्षा नभई विकास हुदैँन भनेर पहिलो स्कुल निर्माण गर्नु भयो । अन्धकार भएको ठाउँमा बत्ती लैजानु भयो । धेरै यस्ता काम गर्नुृभयो । बुवाले इन्डीयमा सीकेर आउनु भयो खेलकुद र यहाँ आएर युवाहरुलाई सीकाउनु भयो । त्यो अनुसार पनि म बुवाको बाटोमा जान खोजेको हो । मलाई एउटा कुरा मन पर्छ बुवाको बिहान विहान धर्म कर्म गर्नु नेताहरुको चाकडी नगर्नु भन्नु हुन्थ्यो । त्यो अनुसार नै म हिडीराखेको छु र कतै कतै म पछाडी परेको जस्तो लाग्छ मलाई । बुवाको नाममा राजनिती भने गर्न खोजेको होइन । बुवाले दिएको सन्देश अनुसार अझै धेरै काम गन बाकीँ छ त्यही अनुसार हिड्न खोजेको हो । भिन्नता त अवश्य हुन्छ बुवा छोरा को । तर बुवाले गरेको अलिकती मात्र गर्न सक्यो भने पनि सफल भएको सम्झन्छु । मैले दावा साथ भन्छु मेरो बुवा प्रधान पन्च हुनु भयो २५ वर्ष तर एक रुपैया कसैको घुस खानु भएन । कसैलाई अन्याय अत्याचार गर्नु भएन । उहाँको छवी अनुसार मैले मेरो तुलना गर्न सक्दीन । बुवाले देखाएको बाटोमा हिडिरहेको छु र त्यसमा ने जान सकु ।

उसो भए तपाईले टोखा नगरपालिकाका लागि के गर्नु भयो त ?
टोखा नगरपलिकाको लागि मैलै काम गरेको ३० वर्ष अगाडी प्रजातन्त्र आइसकेपछि हो । त्यो वेला मैले घरै पिच्छे प्लान इन्टरनेशनल मार्फत मैले सेवा गर्ने मौका पाए । त्यसमा मैले घरै पिच्छे पढाउने मौका दिए । अहिले पनि उहाँहरुलाई पैसा आइरहेको छ । लोटस बाल आश्रमले गर्दा मैले १० जना बच्चाहरुलाई पढाउने मौका पाए ।उनीहले अहिले व्याचलर पढेर आ आफ्नो डिउटी गरीरहेका छन् । कती मानिसले मैले बच्चा बेचेर खाए पनि भने । त्यसपछि खेलकुदमा मैले गरिब जेहेन्दार बच्चा बच्चीले पढ्न पाओस भनेर बुवाले बनाएको स्कुलमा अक्षय कोस समेत राखे । त्सपछि पनि मैले समाजमा राम्रो काम गर्नुपर्छ ,युवाहरुलाई अगाडी सार्नु पर्छ भनेर मैले लिडर सीपको ट्रेनिङ दिने, ठाउँ ठाउँमा ट्रेनर समेत पठाए । खेलकुदमा उत्तर क्लबलाई राष्ट्रीय र अन्तराष्ट्रीय रुपमा चिनाउनु पर्छ भनेर मेरै नेतृत्वमा डि बाट सी मा डिभिजनमा लग्यौ । देश विदेशमा चिनाउने तेक्वान्दो पनि होे भनेर मैले तेक्वान्दोको पनि स्थापना गरे ।
हवस्, त धन्यवाद ।

post image

चैत्र ३, काठमाण्डौं । एनसेलबाट उठाउनु पर्ने पूँजीगत लाभकर नेपाल छाडिसकेको टेलिया कम्पनीबाट उठाउने निर्णय भएको बाहिर आएपछि बिहीबार लेखा समितिले अर्थमन्त्रीसहित अर्थ मन्त्रालय र कर प्रशासनका उच्च अधिकारीलाई बोलाएको थियो । बैठकमा समितिलाई जवाफ दिने क्रममा अर्थमन्त्री महराले एनसेलले करका विषयमा आवश्यक निर्णय गरिदिन प्रधानमन्त्री कार्यालयमा निवेदन दिएको जानकारी दिए । बैठकमा समितिलाई जवाफ दिने क्रममा अर्थमन्त्री महराले एनसेलले करका विषयमा आवश्यक निर्णय गरिदिन प्रधानमन्त्री कार्यालयमा निवेदन दिएको जानकारी दिए । बैठकमा महराले भने, ‘अस्तिको मन्त्रीपरिषद् बैठकको छलफल प्रधानमन्त्रीबाटै निवेदनका विषयमा कुरा उठ्यो, त्यसबारे छलफल पनि भएको हो, तर निर्णय भने भएको छैन ।’ महराले मन्त्रीपरिषद् बैठकमा प्रधानमन्त्रीले एनसेलको कर सम्बन्धी विषय ल्याएको जानकारी गराएपछि सांसदहरुले यस बारे यथार्थ बुझ्न प्रधानमन्त्रीलाई नै बोलाउनु पर्ने माग राखेका थिए । यही बिषयमा केन्द्रित रही नेपाल टेलिभिजनका लागि सौजन्य मिडियाको प्रस्तुती कार्यक्रम आर्थिक बहसका लागि पत्रकार ॠषि धमलाले अर्थमन्त्री कृष्ण बहादुर महरासँग गरेको कुराकानी ।

एनसेलले कर किन दिएन ?
मेरो प्रष्ट धारणा कर असुली गर्नु पर्छ भन्ने हो । कर छल्ने वा करबाट उन्मुक्ती दिने कुरा म अर्थमन्त्रीको हैसीयतले प्रोत्साहन दिन सक्दीन । कोही पनि व्यक्ती होस् ,कर सबैले तिर्नु पछर्, एक पैसा पनि नछोडीकन । तर कर असुल गर्दा न्याय संगत हुनु पर्दछ । त्यो कुराको ध्यान पुराउने मन्त्री र सरकारले होइन तर कर असुल्ने कर अधिकृतहरुले हो कर दाताहरुले हो ।

तर क्यावीनेटमा प्रस्ताब लिएर त जानु भयोे नी तपाईले एनसेलको लाभकरको कुरा गर्दा ?
म तपाईलाई स्पष्ट पार्न चाहन्छु । हामीले अर्थ मन्त्रालय मार्फत क्याबिनेटमा लिएर गएको होईन यो । एनसेलले एउटा निबेदन संसदको अर्थ समिति, सार्वजनिक लेखा समिति,बिकास समिति तथा प्रधानमन्त्री कार्यालयमा आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाई पाउँ भनी निबेदन पेश भएको थियो सो निबेदन प्रधानमन्त्री कार्यालय मार्फत क्याबिनेटमा छलफलका लागि गएको हो ।

एनसेलको बिवाद चाँही खासमा के हो त स्पष्ट पारीदिनुस् न ?
एनसेलमा बिवाद भनेको कर तिर्दीन भन्नेमा उहाँहरु कोही पनि बिवादीत हुनुहुन्न । तर कर चाँही क्रेता र बिक्रेताले कुन पक्षले कति तिर्ने भन्नेमा उहाँहरु बिचमा बिवाद छ । त्यो बिवादमा क्रेताले पैसा तिरेर कम्पनी किनिसकेपछि बिक्रेतालाई पैसा दिने हो । किनकी पैसा त बिक्रेतासँग हुन्छ नी । यही बिषयमा कर क्रेता वा बिक्रेता कसले कति तिर्ने भन्नेमै उहाँहरु बिचकै यो बिवाद हो । प्रधानमन्त्री कार्यालयमा आएको एनसेलको निबेदनका उपर क्याबिनेटमा कुरा भएको हो । मैले त्यहाँ पनि स्पष्ट रुपमा भनेको छु, कानूनसंगत ढंगले कर तिर्नु पर्छ , कर तिर्नवाट कसैले उन्मुक्ति पाउँदैन र कर जसलाई लाग्ने हो लाग्नु पर्यो । क्रेता वा बिक्रेता पेश गरेको थियो ।

तर एनसेलको करका बिषयमा ठूलो आर्थिक चलखेल भयो भन्ने पनि सुनिन्छ नि ?
कसैका लागि यो खेल हुन सक्छ, यसका पछाडी पर्दा पछाडी कसैले खेली पनि रहेका होलान् । म तपाईलाई के बिश्वास दिलाउन चाहन्छु भने, म कसैवाट निर्देशित हुदैन । नेपाल सरकारको अर्थमन्त्रीको हैसियतले एनसेललाई जति कर तिर्नुपर्ने हो सो को निक्रयौल गर्नुस् भनेर मैले आजै पनि सार्वजनिक लेखा समितिको बैठकमा कर कार्यालय, आन्तरीक राजश्वका डिजी लगायतलाई एनसेललाई तिर्नुपर्ने करको निक्रयौल गर्नुस् भनेको छु, मैले ठूला करदाता कार्यालयका प्रमुखहरुलाई पनि एनसेलको यो बिषय एक महिना होईन एक हप्ताभित्रै टुङ्ग्याउनुस् भनेर भनेको छु । उहाँहरुले यसका लागि परामर्श समितिको बिज्ञ टिम नै बनाएर अध्ययन अनुसन्धान गरीरहनु भएको छ । तर मैले उहाँहरुलाई कर एनसेलले तिर्नैपर्छ कति तिर्नु पर्छ भन्ने तत्काल निक्रयौल गर्नुस् भनेर भनेको छु ।

उसो भए तपाई एनसेलले लाभकर तिर्नु पर्छ भन्ने पक्षमा हुनुहुन्छ ?
पक्षमा होईन एनसेलले कर तिर्नैपर्छ । कर नतिर्ने भन्ने कुरा हुदै हुदैन । एनसेलले कर तिर्नैपर्छ । एनसेलले तिर्नु पर्ने करमा एक रुपैंया पनि छुट नदिई उठाउनु पर्छ भन्ने पक्षमा म छु । कर नतिर्नेलाई नेपालको कानून बमोजिम कारवाही हुन्छ ।

तर एनसेलका केही ब्यक्तिहरुले कर नतिर्ने कुरा गरीरहेका छन् नि ?
कर नतिरे कारवाही हुन्छ । तिर्नु पर्ने दायित्ववाट कोही पनि उम्कन मिल्दैन । कर नतिर्ने कुरा गर्यो भने हामी कारवाही सम्मको प्रक्रियामा जान्छौं । यसमा तपाई ढुक्क हुनुहोस् । कर तिर्नैपर्छ हामी तिराएरै छाड्छौं ।
उसो भए एनसेलले कर तिर्छ होईन त ?
तिर्छ नतिर्ने कुरै हुदैन । यस बिषयलाई धेरै ठूलो ईस्सु बनाईएको छ । म अर्थमन्त्री भएपछि त मैले यसलाई छिट्टै टुङ्ग्याउनु पर्छ भनेर भन्दै आईरहेको छु र म भनी पनि रहने छु । यो बिषयलाई छिटो टुङ्गोमा पुर्याउनु पर्छ र हाम्रो ऐन कानून अनुरुप नै कानूनी दायरामा ल्याएर न्यायोचित रुपमा कर तिराउनु पर्छ । मैले त सधै भन्दै आईरहेको छु कर अधिकृतहरुलाई र सम्बन्धित पक्षलाई कर क्रेताले तिर्ने हो या बिक्रेताले जसले तिर पनि छिटो गर्नु पर्यो भनेर । तर म अर्थमन्त्री हुनुभन्दा पहिलेको सरकारले यस बिषयलाई ठूलो ईस्सु बनायो तर किन कर उठाईएन ? म पूर्ववर्ती सरकारलाई यो प्रश्न् उठाउन चाहन्छु ।
त्यती खेर त एनसेललाई कर छुट दिने कुरा पनि त उठेको थियो नि त ?
किन छुट दिने एनसेललाई । कर कसैलाई पनि छुट हुदैन । कर नतिर्नेलाई कारवाही हुन्छ, मैले त एकहप्ताभित्र एनसेलले तिर्नुपर्ने करको रकम निर्धारण गरेर प्रक्रिया अगाडी बढाउनुस् भनेको छु । एनसेलको हकमा कर नतिरी उन्मुक्ति क्रेताले पनि पाउँदैन , बिक्रेताले पनि पाउँदैन । जसलाई कर लाग्नु पर्ने हो उसले कर तिर्नैपर्छ ।
तर एनसेलको लाभकरका बिषयमा त क्याबिनेटमै मत मतान्तर भयो भन्ने छ नि ?
हेनुस् मैले अघि पनि भने, यो प्रधानमन्त्री कार्यालय मार्फत क्याबिनेटमा छलफलका लागि आएको हो । क्याबिनेटमा धेरै बिषयको छलफल हुन्छ, एनसेलको पनि भएको हो । तर क्याबिनेटले अहिलेसम्म निर्णय त गरेको छैन नी ? क्याबिनेटमा त छिटो कर उठाउनु पर्यो भनेर छलफल गरीएको हो । त्यती मात्रै होईन अर्थमन्त्रालय, संसदीय समितिले पनि सम्वन्धित कार्यालयलाई निर्देशन दिने हो कर उठाउनका लागि । प्रधानमन्त्री कार्यालयले पनि त्यही गर्ने हो, त्यसमा पनि हालको आयकर ऐनले र अधिकृतलाई ठूलो अधिकार दिएको छ । उहाँहरु पनि यसमा लागि रहनु भएको छ । हामीले त छिटो कार्यान्वयन गर्नुस् भनेर निर्देशन दिने हो । हाल यसमा बिद्याधर मल्लिकको अध्यक्षतामा परामर्श समितिको एउटा बिज्ञ टिमले परामर्श गरीरहेको छ । यो बिषय छिट्टै टुङ्गिन्छ । एनसेलले कर तिर्छ तिर्छ, म त्यसमा बिश्वस्त छु ।
यदी एनसेलले कर तिरेन भने ?
म बिश्वस्थ छु, एनसेलले कर तिर्छ, यदी एनसेलले कर तिरेन भने एनसेल नै नेपालमा रहँदैन किनकि कर तिर्नु सबैको दायित्व हो । त्यसमा हामी सचेत छौं ।

post image

फागुन २४, काठमाडौँ । प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद् सीटीइभिटी तथा श्रम मन्त्रालयको सम्वन्धन प्राप्त संस्था हो तालिम तथा रोजगार व्यवसायी महासघं । महासघंले छोटो तथा लामो अवधिको तालिम प्रदान गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा मात्र नभइ विश्वको जुनसुकै मुलुकमा गएका नेपालीलाई तालिम तथा सिपयुक्त दक्ष जनशक्ती बनाएर मात्रै पठाउनु पर्छ भन्ने मान्यतामा अडिग रहेको छ महासघं । देशको तालिम तथा रोजगारको अवस्था र महासघंले गरिरहेका विभिन्न क्रियाकलापमा केन्द्रीत रही अनलाइन सहकर्मी रेवीका क्षेत्रीरजनी घिमिरेले गर्नु भएको समसामायिक कुराकानी ।
सर्वप्रथम यहाँलाई स्वागत छ ।
धन्यवाद् ।
तालिम तथा रोजगार व्यवसायी महासघं के हो र यसले के कस्तो कामहरु गरिरहेको छ ?
यो तालिम तथा रोजगार व्यवसायी महासंघ भनेको तालीम व्यवसायीको एक मात्र छाता संगठन हो । यसमा १४ वटा तालिम व्यवसायी संघ र ५००० व्यवसायीहरु आवद्ध रहेका छन् र यसले नेपालको तालिमलाई गुणस्तरीय बनाउनको लागि काम गर्दछ ।
कुन उद्देश्यले महासंघ स्थापना भएको हो ?
नेपालमा तालिमको लागि भनेर धेरै फण्ड आउछ र अर्को कुरा नेपालका धेरै युवाहर पलायन भइसकेका छन् । वैदेशिक रोजगारको प्रवन्ध बोर्डको तत्थायाङकले अहिले ४० लाख युवाहरु विदेशमा बस्छन् । ७५प्रशेन्ट अदक्ष जनशक्ती छन् २३ प्रशेन्ट अर्धदक्ष जनशक्ती छ र २ प्रशेन्ट मात्र दक्ष जनशक्ति विदेशमा गएका छन् । अनस्कील लेवरहरु विदेशमा गएका छन् । हामी भन्छौ देश रेमिटेन्सको आधारमा चलिरहेको छ र २ प्रसेन्ट दक्ष जनशक्तिले मात्र देश कसरी रेमिटेन्सको आधारमा चल्छ ? यदी हामिले ५० प्रसेन्ट मात्र दक्ष जनशक्ति विदेशमा पठाउन सकेको भए त्यो पैसा कहाँ लगानी गर्ने भनेर धान्नै सक्दैनथ्यो पर्दथ्यो । तर यसले के देखाउँछ भने हामी त रगत मात्र बेचिरहेका रहेछौ । त्यसो हुनाले हामी चाहान्छौ गुणस्तरीय सीप र तालिम । नेपालमा पनि गुणस्तरीय तालिम र सीप भएको भए नेपालमा नै सुन फलाउन सकिन्थ्यो की भन्ने हाम्रो मान्यता हो । त्सलाई एउटा निश्चीत बिन्दुमा पुराउन हाम्रो महासघंको स्थापना भएको हो ।
हजुर बाहिरवाट यसको लागि फण्ड आउँछ भन्नुभयो यो फण्डहरु के सही रुपमो मोबीलाइज भएको छ जस्तो लाग्छ ?
यो फण्ड नेपाल सरकारले मात्र वार्षिक १६ अर्ब रकम वार्षिक खर्च गर्दछ । एउटा सीपमुलक तालिमको लागि मात्र भनेर र वैदेशिक फण्डमा २०,२५ अर्व वार्षिक खर्च हुन्छ । तर हामीले भन्यौ तिन करोड जनसङख्या नपुगेको देशमा ्चालिस लाख मानिसहरु विदेशमा जानु त्यो पनि चानचुन ९८प्रसेन्ट अदक्ष जनशक्ती विदेशमा जानु । यस्तो किसीमको परिस्थीती भएकाले कसरी यो देशको प्रगती हुन्छ ? कसरी हाम्रो देशको जनशक्तको बिकास हुन्छ ?विदेश बाबट पैसा किन आउँछ ंभने यो देशको मानिसहरु गरिब छनबेरोजगार छन् , अनस्कील्ड छन् , यो देशका मानिसहर सीप सीकाउन पर्दछ भनेर नाम आउँछ तर यहाँ त्यस्तो हुदैँन । यहाँ के हुन्छ भने काठमाडौँमा बस्ने साथिहरुले आफ्नो किसीमको परियोजना बनाउँदछन् । आफ्नो किसीमको सोच बनाउँदछन् र पैसा खर्च गर्दछन् । त्यसैले न देशको युवाहरुको हित हुन्छ न देशको नै हुन्छ ।
अहिले देशको अवस्था हेर्दा देशका धेरै मानिसहरु बेरोजगार भएका छन् भुकम्प पछि , उहाँहरुलाई स्वदेशमानै रोजगार पाउने कस्तो प्रवन्ध गनुृ भएको छ ?
भुकम्प गएको दुइ वर्ष चानचुन भइसकेको छ । नेपालमा विदेशीहरुले दिएको फण्ड मात्र ६ खर्ब थियो तर त्यो फण्ड हामिले खर्च गर्न सकेनौ । विदेशीदाताले इमरजेसीको लागि भनेर धेरै पैसा दिए । हामीले पुर्ननिमार्ण प्राधिकरण गठन गर्यौ तर त्यो निर्जिव बस्तुको रुपमा बस्यो । उसको काम भुकम्प पिडितलाई सहयोग गर्ने नभइ नियम कानुन बनाउने अड्डा मात्र भयो । अहिले पनि ३ खरव रुपैया त्यतीकै,े अडिएको छ कती पैसा दाताहरुले फिर्ता लगे । सत्यता के हो भने ६ खरव रुपैया खर्च भएको भए ६ खरब रुपैया दाताहरुले अझ थप्दथे । तर उनीहरुले यही पैसा पनि खर्च गर्न सकेनन् । म त के भन्छु भने प्राधिकरणमा जो साथिहरु बस्नु भएको छ तिनीहरु अपराधी हुन् , अपराध गरे उनीहरुले । किन भने भुकम्प पीडीत पालमा छन् ,उनीहरु रुदैँ छन्, उनीहरुको विजोग छ , कती मानिसहरु वितेका छन् । यस्तो अवस्थामा कानुन बनेन, कानुनको बाधा छ भनेर त्यो पैसा आफ्नो जस्तै गरेर बैंकमा थन्काएर राखेका छन् । यस्तो दयनीय अवस्था रहेको छ ।
प्राधिकरणसँग महासघंले कसरी समन्वय गरी राखेको छ ?
यो भन्दा अघिको सीइओ सगँ पनि हामिले धेरै चोटी कुरा गर्यौ । हामीले भन्यौ की यो तालिम यो तत्काल हामी हुमन रीर्सस डेभलोप गरौ । घर बनाउने कुरा थियो , घर भत्केको छ , घर छैन पालमा बसेका छन् । हामी भन्यौ तत्काल घर बनाउने तालिम दिउ । हामिले हामि नै परिचालित हुन्छौ पनि भन्यौ । उनीहरुले सुरुमा कानुन नै बनेको छैन भने । ल ठिक छ कानुन बनाउ भन्यौ हामिले त्यसपछि कानुन बन्यो उनीहरुले कानुन कस्तो बनाइदिए भने काम नगर्ने कानुन बनाइदिए । खोइ कानुन कस्तो बनाए थाहा छैन तर उनीहरु भन्छन् कानुनले काम गर्न दिदैन भनेर । मैले अस्ती भर्खर पुननिर्माण प्राधिकरणका सचिव डा सान्जय कुमार शर्मा सगँ कुरा गरे तापाईहरुले यो पैसा किन खर्च गर्नु भएन भनेर सोधे । उहाँले कानुन बाधक छ भन्नु भयो । तपाई त यो कानुन चेन्ज गर्नु न त , चेन्ज गर्नको लागि हो तपाई भने । मैले भने बाधक कानुन देखाउनुस् भनेर । कानुन खासमा बाधक छैन उनीहरुको मानसीकतामा बाधा छ । उहाँले पछि सहसचिबलाई देखाउनु भयो , सहसचिवले मान्नु हुन्न , तल्लो लेभलकोहरुले मान्नुहुन्न भन्नु भयो । मैले तपाई मान्नुस् न त ,तपाईलाई अधिकार छ नी चेन्ज गर्ने भनेको तर उहाँहरुको व्युरीयोक्रेटमा बस्नेहरुको यस्तो मनस्थीति छ की काम नै नगर्ने । त्यस्तो दयनीय अवस्था छ ।

स्थानीय स्तरमा यहाँहरु कसरी गईरहनु भएको छ ?

हाम्रा व्यवसाइ साथीहरु नेपाल भरी छरीएर बसेका छन् । उहाँहरु स्थानीय लेभलमा नै काम गर्नु हुन्छ । स्थानिय स्तरका युवाहरुलाई तालिम दिनु हुन्छ , सोरोजगार बनाउनु हुन्छ । तर राज्यको हामि प्रती हेर्ने हेराइ गलत छ , निती नियम गलत छ । हामी राज्यलाई व्यवसाइ बनाउने नाममा कर तिर्छौ । तर राज्यले हामिलाई गर्छु भन्दा रोकी राखेको छ । काम गर्न दिदैँन , अप्ठेरो स्थीती रहेको छ । कसरी रोकिराखेको छ भने , तपाईले पुनःनिमार्णकै कुरा गर्नु भयो सहरी विकासमा ७२ कारोड ८० लाख रुपैया तत्काल तालिम गराउनु पर्छ भनेर हाम्रै पहलमा आयो ,सहरी विकासमा आएर अड्कीयो । ्अनी स्थानीय विकासका मानिसहरु भन्दछन् उनीहरुलाई आय आर्जन गर्न सीकाउनु पर्छ नत्र पलायन हुन्छन् भनेर आफै भन्छन् । तर पुनः निमार्ण बाट स्थानीय विकासमा जान्छ अनी त्यही गएर रोकिन्छ । हामीले काम गर्ने भनेको नेपाल सरकारको वैदेशिक डोनहरुको एजेन्सीहरुको , अनी हामी आफै पनि व्यवसाय गरिराखेका छौँ । तर कुरा के बाझिन थाल्यो भने हामी आफैले व्यसाय गर्दा गर्दा वैदेशिक रोजगारको निःशुल्क तालिम भनेर आउछ । तर जनतनहरु कन्फुयुज्ड हुन्छन् । निःशुल्क दिने ठाउँमा यीनीहरुले पैसा लिएर किन गरे भन्ने कुरा आउछ । यस्ले गर्दा कन्फुयुज्ड छ र अर्को कुरा हामिलाई राइट छैन । उनीहरु काम गर्न दिन चाहादैनन् ।

भनेपछि सरकार सगँ कसरी समन्वय गरी राख्नु भएको छ ?
हामीले यस्को लागि प्रधान मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ । हामीले सहरी विकास मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ , प्रधान मन्त्री , अर्थ मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ । हामीले भन्यो पुनः निमार्ण प्रधिकरण र सीटिइभिटी सगँ एफिलिएसन गरीदिनुस ,सहकार्य गर्ने वातवरण बनाइदीनुस् भन्यौ । तर शिक्षा मन्त्रीले पनि हुन्छ भन्नु भयो टाउको हल्लाउनु भयो तर त्यहाँ भन्दा उता गएन प्रोसेस । लेखेर दिनुस भन्नु भयो हामिले लेखेर दियौँ , गीरीराज मणी पोखरेल ज्युलाई पनि हामिले लेखेर दियौँ । हामीले सदस्य सचिब ज्यू लाई पनि गएर भेट्यौँ । उहाँले आउनुस् म तपाईको संथा सगँ तुरुन्त सहकार्य गरेर जाँन्छु भन्नु भयो । तपाई जस्तो निजी क्षेत्र बाट आएको संथा सगँ त गर्नै पर्छ भन्नु भयो तर व्यवाहारमा लागु गर्नु भएन ।
पुनःनिमार्ण प्राधिकरण र प्रधान मन्त्रीले लेखेर नै दिनुभयो । ल यो पुनः नीमार्ण प्राधिकरणमा रोजगार व्यवसाइ महासघंको अध्यक्ष , त्यसको विकास समितीको सदस्य भनेर लेखेरै दिनुभयो , अहिले सम्म कार्यानयन भएको छैन । जसमा मन्त्री ज्यूको अधिकार भित्र रहेको कुरा पनि व्युरीयाक्रेसीले पालना गरेन । यस्तो अवस्था छ ।
नेपालको टोल टोलमा अनी गल्ली गल्लीमा कलेजहरु छन् यसले उत्पादन गरेको छ बेरोजगार । हाम्रो कलेजहरुले कस्तो शिक्षा प्रणाली अपनाउनु पर्दछ ?
हामिले अन्त।राष्ट्रीय नजिर पनि हेर्नु पर्ने हुन्छ । भारतमा , बगंलादेशमा र अन्य धेरै देशमा मैले पढेको छु । त्यहाँ के छ भने स्वतन्त्र व्यक्ती एवम् संथाको.नेतृत्वमा एउटा तालीम सम्वधी विशेष किसीमका संथाहरु स्थापना भएका छन् , आयोगहरु स्थापना भएका छन् ।अधिकार सम्पन्न एउटा समिती छ त्यहाँ । र हाम्रो यहाँ के छ भने सरकारले त्यस्तो गर्न दिदैँन । सरकारले जहाँ पनि आफ्नै अन्डरमा राखेको हुन्छ । सरकार र हामी प्रतिस्पर्धामा गयौ भने अनी कसले राम्रो गर्छ भन्ने हुन्छ । यसले राम्रो गर्यो मेरो किन राम्रो भएन भन्ने हुन्छ र त्यसपछि अगाडी बढ्छ । अनी तपाईले भने जस्तै एउटा कलेजको विद्र्यार्थीले ओभरसीयरको सर्टीफिकेट लिएछ तर उसलाई बत्ती जोड्न आउदैन । सीभिल ओभरसीयर छ उसलाई गारो लगाउृनै आउदैन । यस्तो लेवरहरु विदेशमा कसरी बिक्री हून्छ ? हामी त विदेशमा अनस्कील्ड लेवर लैजान्छौ । त्यसले गर्दा देशलाई कती असर गरेको छ भन्नु हुन्छ भने त्यो अदक्ष जनशक्तीले हाम्रो देशमा काम गर्दा पनि त्यही अनुुसार काम गर्दछ उसले । तरकारी खेती गर्यो भने तरकारी खेतीको बारेमा उसलाई ज्ञान हुदैन , घर बनाउदाँ त्यो दक्षता हुदैन , सडक बनाउदाँ त्यो दक्षता हुदैँन । त्यसैले मलाई के लाग्छ भने एउटा स्वतन्त्र समीती , आयोग अथावा केही तालिमको लागि केही खाचो छ नेपालमा । त्यसको लागी हामी पनि केहि पहल गर्दैछौ । सरकारका हरेक निकायलाई घचघचाउने क्रममा छो हामी । हामी पनि नयाँ छौ यसमा लागि रहेका छौ । अहिले त सबले तालिम गर्ने श्रम मन्त्रालय , स्थानीय विकास मन्त्रालयले , शिक्षा मन्त्रालयले, शहरी विकासले पनि तालिम गर्ने , कस्को कहाँ के क्षेत्र हो भन्ने थाहै छैन ।
तर सीटिइभिटी पनि छ राज्यको ?
यो सीटिइभिटीको सवालमा पनि मानिसहरुमा धेरै साथिहरुलाई भ्रम छ । मैले राज्यको उच्च निकायमा बसेका सचिवहरु सगँ पनि यसको बारेमा धेरै बहस गरे । सीटिइभिटी भनेको तालिम दिने निकाय हाइन । हामी यही नेर भ्रममा छौ । सीटिइभिटी भनेको त करीकुलम बनाउने हो । तपाई अघि भने जस्तो त्यसले राम्रो करीकुलम बनाउनु पर्यो । आज बनाएको करीकुलम पछिल्लो वर्ष काम नलाग्न सक्छ , पछिल्लो महिना काम नलाग्न सक्छ । एक्काइसौ शताब्दीको टेक्नोलोजीको जवाना कहाँ पुगीसक्यो । हिजो हलोले जोत्थ्यौ तर आज ट्याक्टरले जोत्छौ हामी । त्यसैले सीटिइभिटीले करीकुलम डेभलोप गर्ने आवश्यका अनुरुपको , मनीटरीङ गर्ने ,संथा एफीलिएसन गर्ने, खारेज गर्ने , अनुगमन गर्ने , उसको काम त्यो हो । तर दुर्भाग्य बस हाम्रो देशमा के भइराखेको छ भने सीटिइभिटीले त्यो काम गरिराखेको छैन । सीटिभिटीले ५ वर्ष देखि एफिलिएसन पाउ भनी राखेको संथाहरु थन्काएर राखिरहेको छ । कती खारेज गर्नु पर्ने संथाहरु खारेज नगरी त्यत्तीकै राखेको छ । आफुले मनिटरीङ गरेको छैन तर तालीमको पछि लागिरहेको छ । उसले पनि डोका बनाउने , डोला बनाउने , तरकारी बनाउने तालीम दिने , सबै जनशक्ती त्यतै परिचालन भइरहेको छ । उसले राम्रो वा नराम्रो गर्यो त्यो हेर्ने निकाय कुन हो त ?उसको आफ्नो जीम्मेवारी के हो थाहा छैन । मैले घासँ काट्नु पर्ने म चाउचाउ उत्पादन गरिराखेको छु , उत्पादन गरौला तर गुणस्तर पनि हुनु पर्यो त्यसैले नेपालको तालीम व्यवस्था राम्रो भइराखेको छैन । सरकारी निकायमा बस्ने व्यक्तीहरुले पनि यि कुरा राम्रो सगँ बुझ्न सकेको छैन । अनी उहाँहरु हामीलाई पनि अन्योलमा धकेल्न चाहानु हुन्छ ।
यहाँले भन्नु भयो रेमिटेँसबाट अरबौ भित्रीएको छ बार्षिक रुपमा ती जनशक्तीलाई नेपालमा नै राख्न सके त नेपालको समृद्धी हुन्थ्यो होला नी ?
नेपालमा राखे त समृद्धी हुन्थ्यो नै । विदेशमा गएका जनशक्तीलाई अझै दक्ष बनाएर पठायो भने एकजना दक्ष जनशक्तीले २० जना बराबरको अदक्ष जनशक्तीको बराबर कमाउछ । कती पैसा नेपालमा भित्रिन्थ्यो र हामीलाई के अप्ठेरो पर्दथ्यो भने ओहो यो पैसा कहाँ लगाउने भनेर । यती पैसा हुन्थ्यो की नेपालमा थाम्नै गाह्रो हुन्थ्यो । दुर्भाग्य बस हामी युरोपियन देशहरुमा ग्रीनकार्ड पाउनको निम्ती भोकभोकै मरीराखेका छौ भनिराखेका छौँ । अहिले भर्खर युरोप गएको साथी आयो उसले के भन्दै थियो भने युरोपको मानिसले तेरो देशको मान्छेलाई विहान साझ खान पुग्छ भन्यो रे । स्वभावीक रुपमा यहाँको देशको मानिसले प्रपोजल हाल्दा भन्छ की मेरो देशका मानिसहरुले खानै पाएको छैन । हामी वेरोजगार छौँ, हामी सगँ सिप नै छैन भन्छ । तर आफ्नो सीप युटीलाइज गर्न, जती पैसा आएको छ त्यसलाई व्यवसाइक रुपमा परिणत गर्न यस्तो अवस्था छैन । यसको लागि पनि हाम्रो लडाई हो । यो लडाई सुरुवातको क्रममा छ, हामीले धेरेै अप्ठेरोको सामना गरेका छौ तर हाम्रो लडाई जारी रहन्छ । एक दिन नेपालमा हामीले भनेको जस्तो दक्ष जनशक्ती उत्पादन हुन्छ । जब दक्ष जनशक्ती उत्पादन हुन्छन् नेपालमा नै कल कारखानाहरु चल्दछन् । नेपालमा स्कुल कलेजहरु राम्रा राम्रा हुन्छन्, नेपालमा नै उद्योग धन्दाहरु फस्टाउछन् । नेपालमा नै प्राकितिक श्रोतहरु परीचालीत भएका हुन्छन् । यो महासघं पनि यसकै उपयोगको लागि दर्ता भएको हो ।
यहाँहरुको राज्यका के कस्ता पक्ष सगँ समन्वय छ ?
हामीले यो दर्ता गर्दा श्रम मन्त्रालय र शिक्षा मन्त्रालयको स्वीकृतीमा दर्ता गरेको हो । हामिले श्रम मन्त्रालय सगँ नै निवेदन लिएका छौ एउटा । तालिम तथा रोजगारको सम्बन्धमा हामी सगँ समन्वय राख्दीनुुस् भनेका छौ हामिले । शिक्षा मन्त्रालयलाई पनि हामिले लिखित निवेद नै दिएका छौ । पुनः निमार्ण प्राधिकरणमा त हामी दर्ता भए देखि लागि रहेका छौ । पुनः निमार्णको अवधि ५ वर्षको हो २ वर्ष त भइसक्यो काम केही पनि भएको छैन। हामी उहाँहरुलाई भनीरहेका छौ तपाई हरु सुरुवात गर्ने कहिले ? ५ वर्ष पछाडी गरेर त भएन । तर उहाँहरु हास्नु हुन्छ , कानुन देखाउनु हुन्छ , नियम देखाउनु हुन्छ यस्तो अवस्था छ । समन्वय हामी राज्यका हरेक निकाय सगँ गरिराखेका छौ ।प्रधान मन्त्री सगँ त हामिले समन्वय गर्यौ , अर्थ मन्त्री सगँ पनि गर्यौ । समन्वयमा मात्र सीमित छ ।
महासघंको भावी कार्य योजना के छ ?
महासघंले भविष्यमा नेपालमा एउटा अधिकार सम्पन्न एउटा समिती अथवा आयोग गठनको लागि अवस्था सृजना गर्नेछ । नेपालका जती ४० लाख मान्छेहरु विदेशिएका छन् ती अनस्कील्ड लेवरलाई पनि नेपालमा आएर एउटा तालिम सीकाएर नेपालमा नै काम गर्ने स्थीतिको सृजना गर्नु पर्छ भनेर लागि रहेका छौ । नेपालमा भएका साधन श्रोत परिचालन गर्नको निम्ती पनि नेपालकै लेबर युज गर्नु पर्छ । धेरै क्षेत्र जस्तै हाइड्रो पावर, कृषी, पर्यटन जस्ता धेरै क्षेृत्रमा काम गर्न बाकीँ छ । यहाँ धेरै लेवरहरुको आवश्यकता छ । धेरै जनशक्तीको आवश्यकता छ । तर हामी भन्छौ काम पाएनौ, मेरो छोरालाई काम लगाइदेउ हामी सडकमा हिड्छौ । यो अवस्थाको अन्त्य गर्न महासघं लडाइ लडिरहेका छौँ । र नेपालमा तालिम व्यवसायपनि १४ १५ वटा मन्त्रालय किन तालिम गर्नु पर्यो ?एउटा मन्त्रालयको तालिमका लागि अलग्गै मन्त्रालय बनोस भन्ने हाम्रो माग हो । एउटा रोजगार मन्त्रालय छ तर नाम मात्रको मन्त्रालय भएर भएन । या त त्यसलाई अधिकार सम्पन्न बनाउनु पर्यो या त युवाहरुको रोजगारका लागि अलग्गै मन्त्रालय बनाउनु पर्छ भनेर हामी त्यो माग गरिरहेका छौँ । या त अधिकार सम्पन्न आयोग बन्नु पर्छ या त एउटा मन्त्रालय बन्नु पर्छ ।

अन्त्यमा आम नेपालीलाई के सन्देश दिनु हुन्छ ?
सबै नेपाली दाजुभाई दिदि बहिनीहरुले ,नेपालको राज्यको उच्च निकायमा बस्ने साथीहरुलाई वा मन्त्री ज्यूहरुलाई , आधिकारिक व्यक्तीहरुलाई म भन्न के चाहान्छु भने निजी क्षेत्र सगँ प्रतिस्र्पधात्मक रुपमा जान तपाई नडराउनुहोस् । यो पनि राज्यको एउटा अङ हो । हामी पनि राज्यमा नै बस्ने व्यवसाई साथीहरु हौँ । हामी राज्यकै दर्ता हुने निकायमा दर्ता भएका छौँ । र सर्वसाधारण साथीहरुलाई के भन्न चाहान्छु भने नेपालमा नै धेरै साधन श्रोतहरु छन्, धेरै अवसरहरु छन् , विदेशमा नै जाने साथिहरुले पनि प्रमाण पत्र मात्र होइन केही सीप सिकेर जानुहोस् । र नेपालमा काम गर्दा पनि सीप युक्त भएर काम गर्नुहोस् । सीप युक्त भएर काम गर्नु भएन भने तपाईले धोका पाउनु हुन्छ । जहाँ काम गरे पनि सीप सिकेर काम गनुहोस् भन्न चाहान्छु ।

जहाँ बसे पनि सीपयुक्त भएर काम गर्नुहोस् ः चन्द्र साउँद , अध्यक्ष, तालीम तथा रोजगार व्यवसायी महासघं
फागुन २४, काठमाडौँ । प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद् सीटीइभिटी तथा श्रम मन्त्रालयको सम्वन्धन प्राप्त संस्था हो तालिम तथा रोजगार व्यवसायी महासघं । महासघंले छोटो तथा लामो अवधिको तालिम प्रदान गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा मात्र नभइ विश्वको जुनसुकै मुलुकमा गएका नेपालीलाई तालिम तथा सिपयुक्त दक्ष जनशक्ती बनाएर मात्रै पठाउनु पर्छ भन्ने मान्यतामा अडिग रहेको छ महासघं । देशको तालिम तथा रोजगारको अवस्था र महासघंले गरिरहेका विभिन्न क्रियाकलापमा केन्द्रीत रही अनलाइन सहकर्मी रेवीका क्षेत्री र रजनी घिमिरेले गर्नु भएको समसामायिक कुराकानी ।
सर्वप्रथम यहाँलाई स्वागत छ ।
धन्यवाद् ।
तालिम तथा रोजगार महासघं के हो र यसले के कस्तो कामहरु गरिरहेको छ ?
यो तालिम तथा रोजगार व्यवसायी महासंघ भनेको तालीम व्यवसायीको एक मात्र छाता संगठन हो । यसमा १४ वटा तालिम व्यवसायी संघ र ५००० व्यवसायीहरु आवद्ध रहेका छन् र यसले नेपालको तालिमलाई गुणस्तरीय बनाउनको लागि काम गर्दछ ।
कुन उद्देश्यले महासंघ स्थापना भएको हो ?
नेपालमा तालिमको लागि भनेर धेरै फण्ड आउछ र अर्को कुरा नेपालका धेरै युवाहर पलायन भइसकेका छन् । वैदेशिक रोजगारको प्रवन्ध बोर्डको तत्थायाङकले अहिले ४० लाख युवाहरु विदेशमा बस्छन् । ७५प्रशेन्ट अदक्ष जनशक्ती छन् २३ प्रशेन्ट अर्धदक्ष जनशक्ती छ र २ प्रशेन्ट मात्र दक्ष जनशक्ति विदेशमा गएका छन् । अनस्कील लेवरहरु विदेशमा गएका छन् । हामी भन्छौ देश रेमिटेन्सको आधारमा चलिरहेको छ र २ प्रसेन्ट दक्ष जनशक्तिले मात्र देश कसरी रेमिटेन्सको आधारमा चल्छ ? यदी हामिले ५० प्रसेन्ट मात्र दक्ष जनशक्ति विदेशमा पठाउन सकेको भए त्यो पैसा कहाँ लगानी गर्ने भनेर धान्नै सक्दैनथ्यो पर्दथ्यो । तर यसले के देखाउँछ भने हामी त रगत मात्र बेचिरहेका रहेछौ । त्यसो हुनाले हामी चाहान्छौ गुणस्तरीय सीप र तालिम । नेपालमा पनि गुणस्तरीय तालिम र सीप भएको भए नेपालमा नै सुन फलाउन सकिन्थ्यो की भन्ने हाम्रो मान्यता हो । त्सलाई एउटा निश्चीत बिन्दुमा पुराउन हाम्रो महासघंको स्थापना भएको हो ।
हजुर बाहिरवाट यसको लागि फण्ड आउँछ भन्नुभयो यो फण्डहरु के सही रुपमो मोबीलाइज भएको छ जस्तो लाग्छ ?
यो फण्ड नेपाल सरकारले मात्र वार्षिक १६ अर्ब रकम वार्षिक खर्च गर्दछ । एउटा सीपमुलक तालिमको लागि मात्र भनेर र वैदेशिक फण्डमा २०,२५ अर्व वार्षिक खर्च हुन्छ । तर हामीले भन्यौ तिन करोड जनसङख्या नपुगेको देशमा ्चालिस लाख मानिसहरु विदेशमा जानु त्यो पनि चानचुन ९८प्रसेन्ट अदक्ष जनशक्ती विदेशमा जानु । यस्तो किसीमको परिस्थीती भएकाले कसरी यो देशको प्रगती हुन्छ ? कसरी हाम्रो देशको जनशक्तको बिकास हुन्छ ?विदेश बाबट पैसा किन आउँछ ंभने यो देशको मानिसहरु गरिब छनबेरोजगार छन् , अनस्कील्ड छन् , यो देशका मानिसहर सीप सीकाउन पर्दछ भनेर नाम आउँछ तर यहाँ त्यस्तो हुदैँन । यहाँ के हुन्छ भने काठमाडौँमा बस्ने साथिहरुले आफ्नो किसीमको परियोजना बनाउँदछन् । आफ्नो किसीमको सोच बनाउँदछन् र पैसा खर्च गर्दछन् । त्यसैले न देशको युवाहरुको हित हुन्छ न देशको नै हुन्छ ।
अहिले देशको अवस्था हेर्दा देशका धेरै मानिसहरु बेरोजगार भएका छन् भुकम्प पछि , उहाँहरुलाई स्वदेशमानै रोजगार पाउने कस्तो प्रवन्ध गनुृ भएको छ ?
भुकम्प गएको दुइ वर्ष चानचुन भइसकेको छ । नेपालमा विदेशीहरुले दिएको फण्ड मात्र ६ खर्ब थियो तर त्यो फण्ड हामिले खर्च गर्न सकेनौ । विदेशीदाताले इमरजेसीको लागि भनेर धेरै पैसा दिए । हामीले पुर्ननिमार्ण प्राधिकरण गठन गर्यौ तर त्यो निर्जिव बस्तुको रुपमा बस्यो । उसको काम भुकम्प पिडितलाई सहयोग गर्ने नभइ नियम कानुन बनाउने अड्डा मात्र भयो । अहिले पनि ३ खरव रुपैया त्यतीकै,े अडिएको छ कती पैसा दाताहरुले फिर्ता लगे । सत्यता के हो भने ६ खरव रुपैया खर्च भएको भए ६ खरब रुपैया दाताहरुले अझ थप्दथे । तर उनीहरुले यही पैसा पनि खर्च गर्न सकेनन् । म त के भन्छु भने प्राधिकरणमा जो साथिहरु बस्नु भएको छ तिनीहरु अपराधी हुन् , अपराध गरे उनीहरुले । किन भने भुकम्प पीडीत पालमा छन् ,उनीहरु रुदैँ छन्, उनीहरुको विजोग छ , कती मानिसहरु वितेका छन् । यस्तो अवस्थामा कानुन बनेन, कानुनको बाधा छ भनेर त्यो पैसा आफ्नो जस्तै गरेर बैंकमा थन्काएर राखेका छन् । यस्तो दयनीय अवस्था रहेको छ ।
प्राधिकरणसँग महासघंले कसरी समन्वय गरी राखेको छ ?
यो भन्दा अघिको सीइओ सगँ पनि हामिले धेरै चोटी कुरा गर्यौ । हामीले भन्यौ की यो तालिम यो तत्काल हामी हुमन रीर्सस डेभलोप गरौ । घर बनाउने कुरा थियो , घर भत्केको छ , घर छैन पालमा बसेका छन् । हामी भन्यौ तत्काल घर बनाउने तालिम दिउ । हामिले हामि नै परिचालित हुन्छौ पनि भन्यौ । उनीहरुले सुरुमा कानुन नै बनेको छैन भने । ल ठिक छ कानुन बनाउ भन्यौ हामिले त्यसपछि कानुन बन्यो उनीहरुले कानुन कस्तो बनाइदिए भने काम नगर्ने कानुन बनाइदिए । खोइ कानुन कस्तो बनाए थाहा छैन तर उनीहरु भन्छन् कानुनले काम गर्न दिदैन भनेर । मैले अस्ती भर्खर पुननिर्माण प्राधिकरणका सचिव डा सान्जय कुमार शर्मा सगँ कुरा गरे तापाईहरुले यो पैसा किन खर्च गर्नु भएन भनेर सोधे । उहाँले कानुन बाधक छ भन्नु भयो । तपाई त यो कानुन चेन्ज गर्नु न त , चेन्ज गर्नको लागि हो तपाई भने । मैले भने बाधक कानुन देखाउनुस् भनेर । कानुन खासमा बाधक छैन उनीहरुको मानसीकतामा बाधा छ । उहाँले पछि सहसचिबलाई देखाउनु भयो , सहसचिवले मान्नु हुन्न , तल्लो लेभलकोहरुले मान्नुहुन्न भन्नु भयो । मैले तपाई मान्नुस् न त ,तपाईलाई अधिकार छ नी चेन्ज गर्ने भनेको तर उहाँहरुको व्युरीयोक्रेटमा बस्नेहरुको यस्तो मनस्थीति छ की काम नै नगर्ने । त्यस्तो दयनीय अवस्था छ ।

स्थानीय स्तरमा यहाँहरु कसरी गईरहनु भएको छ ?
हाम्रा व्यवसाइ साथीहरु नेपाल भरी छरीएर बसेका छन् । उहाँहरु स्थानीय लेभलमा नै काम गर्नु हुन्छ । स्थानिय स्तरका युवाहरुलाई तालिम दिनु हुन्छ , सोरोजगार बनाउनु हुन्छ । तर राज्यको हामि प्रती हेर्ने हेराइ गलत छ , निती नियम गलत छ । हामी राज्यलाई व्यवसाइ बनाउने नाममा कर तिर्छौ । तर राज्यले हामिलाई गर्छु भन्दा रोकी राखेको छ । काम गर्न दिदैँन , अप्ठेरो स्थीती रहेको छ । कसरी रोकिराखेको छ भने , तपाईले पुनःनिमार्णकै कुरा गर्नु भयो सहरी विकासमा ७२ कारोड ८० लाख रुपैया तत्काल तालिम गराउनु पर्छ भनेर हाम्रै पहलमा आयो ,सहरी विकासमा आएर अड्कीयो । ्अनी स्थानीय विकासका मानिसहरु भन्दछन् उनीहरुलाई आय आर्जन गर्न सीकाउनु पर्छ नत्र पलायन हुन्छन् भनेर आफै भन्छन् । तर पुनः निमार्ण बाट स्थानीय विकासमा जान्छ अनी त्यही गएर रोकिन्छ । हामीले काम गर्ने भनेको नेपाल सरकारको वैदेशिक डोनहरुको एजेन्सीहरुको , अनी हामी आफै पनि व्यवसाय गरिराखेका छौँ । तर कुरा के बाझिन थाल्यो भने हामी आफैले व्यसाय गर्दा गर्दा वैदेशिक रोजगारको निःशुल्क तालिम भनेर आउछ । तर जनतनहरु कन्फुयुज्ड हुन्छन् । निःशुल्क दिने ठाउँमा यीनीहरुले पैसा लिएर किन गरे भन्ने कुरा आउछ । यस्ले गर्दा कन्फुयुज्ड छ र अर्को कुरा हामिलाई राइट छैन । उनीहरु काम गर्न दिन चाहादैनन् ।

भनेपछि सरकार सगँ कसरी समन्वय गरी राख्नु भएको छ ?
हामीले यस्को लागि प्रधान मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ । हामीले सहरी विकास मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ , प्रधान मन्त्री , अर्थ मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ । हामीले भन्यो पुनः निमार्ण प्रधिकरण र सीटिइभिटी सगँ एफिलिएसन गरीदिनुस ,सहकार्य गर्ने वातवरण बनाइदीनुस् भन्यौ । तर शिक्षा मन्त्रीले पनि हुन्छ भन्नु भयो टाउको हल्लाउनु भयो तर त्यहाँ भन्दा उता गएन प्रोसेस । लेखेर दिनुस भन्नु भयो हामिले लेखेर दियौँ , गीरीराज मणी पोखरेल ज्युलाई पनि हामिले लेखेर दियौँ । हामीले सदस्य सचिब ज्यू लाई पनि गएर भेट्यौँ । उहाँले आउनुस् म तपाईको संथा सगँ तुरुन्त सहकार्य गरेर जाँन्छु भन्नु भयो । तपाई जस्तो निजी क्षेत्र बाट आएको संथा सगँ त गर्नै पर्छ भन्नु भयो तर व्यवाहारमा लागु गर्नु भएन ।
पुनःनिमार्ण प्राधिकरण र प्रधान मन्त्रीले लेखेर नै दिनुभयो । ल यो पुनः नीमार्ण प्राधिकरणमा रोजगार व्यवसाइ महासघंको अध्यक्ष , त्यसको विकास समितीको सदस्य भनेर लेखेरै दिनुभयो , अहिले सम्म कार्यानयन भएको छैन । जसमा मन्त्री ज्यूको अधिकार भित्र रहेको कुरा पनि व्युरीयाक्रेसीले पालना गरेन । यस्तो अवस्था छ ।
नेपालको टोल टोलमा अनी गल्ली गल्लीमा कलेजहरु छन् यसले उत्पादन गरेको छ बेरोजगार । हाम्रो कलेजहरुले कस्तो शिक्षा प्रणाली अपनाउनु पर्दछ ?
हामिले अन्त।राष्ट्रीय नजिर पनि हेर्नु पर्ने हुन्छ । भारतमा , बगंलादेशमा र अन्य धेरै देशमा मैले पढेको छु । त्यहाँ के छ भने स्वतन्त्र व्यक्ती एवम् संथाको.नेतृत्वमा एउटा तालीम सम्वधी विशेष किसीमका संथाहरु स्थापना भएका छन् , आयोगहरु स्थापना भएका छन् ।अधिकार सम्पन्न एउटा समिती छ त्यहाँ । र हाम्रो यहाँ के छ भने सरकारले त्यस्तो गर्न दिदैँन । सरकारले जहाँ पनि आफ्नै अन्डरमा राखेको हुन्छ । सरकार र हामी प्रतिस्पर्धामा गयौ भने अनी कसले राम्रो गर्छ भन्ने हुन्छ । यसले राम्रो गर्यो मेरो किन राम्रो भएन भन्ने हुन्छ र त्यसपछि अगाडी बढ्छ । अनी तपाईले भने जस्तै एउटा कलेजको विद्र्यार्थीले ओभरसीयरको सर्टीफिकेट लिएछ तर उसलाई बत्ती जोड्न आउदैन । सीभिल ओभरसीयर छ उसलाई गारो लगाउृनै आउदैन । यस्तो लेवरहरु विदेशमा कसरी बिक्री हून्छ ? हामी त विदेशमा अनस्कील्ड लेवर लैजान्छौ । त्यसले गर्दा देशलाई कती असर गरेको छ भन्नु हुन्छ भने त्यो अदक्ष जनशक्तीले हाम्रो देशमा काम गर्दा पनि त्यही अनुुसार काम गर्दछ उसले । तरकारी खेती गर्यो भने तरकारी खेतीको बारेमा उसलाई ज्ञान हुदैन , घर बनाउदाँ त्यो दक्षता हुदैन , सडक बनाउदाँ त्यो दक्षता हुदैँन । त्यसैले मलाई के लाग्छ भने एउटा स्वतन्त्र समीती , आयोग अथावा केही तालिमको लागि केही खाचो छ नेपालमा । त्यसको लागी हामी पनि केहि पहल गर्दैछौ । सरकारका हरेक निकायलाई घचघचाउने क्रममा छो हामी । हामी पनि नयाँ छौ यसमा लागि रहेका छौ । अहिले त सबले तालिम गर्ने श्रम मन्त्रालय , स्थानीय विकास मन्त्रालयले , शिक्षा मन्त्रालयले, शहरी विकासले पनि तालिम गर्ने , कस्को कहाँ के क्षेत्र हो भन्ने थाहै छैन ।
तर सीटिइभिटी पनि छ राज्यको ?
यो सीटिइभिटीको सवालमा पनि मानिसहरुमा धेरै साथिहरुलाई भ्रम छ । मैले राज्यको उच्च निकायमा बसेका सचिवहरु सगँ पनि यसको बारेमा धेरै बहस गरे । सीटिइभिटी भनेको तालिम दिने निकाय हाइन । हामी यही नेर भ्रममा छौ । सीटिइभिटी भनेको त करीकुलम बनाउने हो । तपाई अघि भने जस्तो त्यसले राम्रो करीकुलम बनाउनु पर्यो । आज बनाएको करीकुलम पछिल्लो वर्ष काम नलाग्न सक्छ , पछिल्लो महिना काम नलाग्न सक्छ । एक्काइसौ शताब्दीको टेक्नोलोजीको जवाना कहाँ पुगीसक्यो । हिजो हलोले जोत्थ्यौ तर आज ट्याक्टरले जोत्छौ हामी । त्यसैले सीटिइभिटीले करीकुलम डेभलोप गर्ने आवश्यका अनुरुपको , मनीटरीङ गर्ने ,संथा एफीलिएसन गर्ने, खारेज गर्ने , अनुगमन गर्ने , उसको काम त्यो हो । तर दुर्भाग्य बस हाम्रो देशमा के भइराखेको छ भने सीटिइभिटीले त्यो काम गरिराखेको छैन । सीटिभिटीले ५ वर्ष देखि एफिलिएसन पाउ भनी राखेको संथाहरु थन्काएर राखिरहेको छ । कती खारेज गर्नु पर्ने संथाहरु खारेज नगरी त्यत्तीकै राखेको छ । आफुले मनिटरीङ गरेको छैन तर तालीमको पछि लागिरहेको छ । उसले पनि डोका बनाउने , डोला बनाउने , तरकारी बनाउने तालीम दिने , सबै जनशक्ती त्यतै परिचालन भइरहेको छ । उसले राम्रो वा नराम्रो गर्यो त्यो हेर्ने निकाय कुन हो त ?उसको आफ्नो जीम्मेवारी के हो थाहा छैन । मैले घासँ काट्नु पर्ने म चाउचाउ उत्पादन गरिराखेको छु , उत्पादन गरौला तर गुणस्तर पनि हुनु पर्यो त्यसैले नेपालको तालीम व्यवस्था राम्रो भइराखेको छैन । सरकारी निकायमा बस्ने व्यक्तीहरुले पनि यि कुरा राम्रो सगँ बुझ्न सकेको छैन । अनी उहाँहरु हामीलाई पनि अन्योलमा धकेल्न चाहानु हुन्छ ।
यहाँले भन्नु भयो रेमिटेँसबाट अरबौ भित्रीएको छ बार्षिक रुपमा ती जनशक्तीलाई नेपालमा नै राख्न सके त नेपालको समृद्धी हुन्थ्यो होला नी ?
नेपालमा राखे त समृद्धी हुन्थ्यो नै । विदेशमा गएका जनशक्तीलाई अझै दक्ष बनाएर पठायो भने एकजना दक्ष जनशक्तीले २० जना बराबरको अदक्ष जनशक्तीको बराबर कमाउछ । कती पैसा नेपालमा भित्रिन्थ्यो र हामीलाई के अप्ठेरो पर्दथ्यो भने ओहो यो पैसा कहाँ लगाउने भनेर । यती पैसा हुन्थ्यो की नेपालमा थाम्नै गाह्रो हुन्थ्यो । दुर्भाग्य बस हामी युरोपियन देशहरुमा ग्रीनकार्ड पाउनको निम्ती भोकभोकै मरीराखेका छौ भनिराखेका छौँ । अहिले भर्खर युरोप गएको साथी आयो उसले के भन्दै थियो भने युरोपको मानिसले तेरो देशको मान्छेलाई विहान साझ खान पुग्छ भन्यो रे । स्वभावीक रुपमा यहाँको देशको मानिसले प्रपोजल हाल्दा भन्छ की मेरो देशका मानिसहरुले खानै पाएको छैन । हामी वेरोजगार छौँ, हामी सगँ सिप नै छैन भन्छ । तर आफ्नो सीप युटीलाइज गर्न, जती पैसा आएको छ त्यसलाई व्यवसाइक रुपमा परिणत गर्न यस्तो अवस्था छैन । यसको लागि पनि हाम्रो लडाई हो । यो लडाई सुरुवातको क्रममा छ, हामीले धेरेै अप्ठेरोको सामना गरेका छौ तर हाम्रो लडाई जारी रहन्छ । एक दिन नेपालमा हामीले भनेको जस्तो दक्ष जनशक्ती उत्पादन हुन्छ । जब दक्ष जनशक्ती उत्पादन हुन्छन् नेपालमा नै कल कारखानाहरु चल्दछन् । नेपालमा स्कुल कलेजहरु राम्रा राम्रा हुन्छन्, नेपालमा नै उद्योग धन्दाहरु फस्टाउछन् । नेपालमा नै प्राकितिक श्रोतहरु परीचालीत भएका हुन्छन् । यो महासघं पनि यसकै उपयोगको लागि दर्ता भएको हो ।
यहाँहरुको राज्यका के कस्ता पक्ष सगँ समन्वय छ ?
हामीले यो दर्ता गर्दा श्रम मन्त्रालय र शिक्षा मन्त्रालयको स्वीकृतीमा दर्ता गरेको हो । हामिले श्रम मन्त्रालय सगँ नै निवेदन लिएका छौ एउटा । तालिम तथा रोजगारको सम्बन्धमा हामी सगँ समन्वय राख्दीनुुस् भनेका छौ हामिले । शिक्षा मन्त्रालयलाई पनि हामिले लिखित निवेद नै दिएका छौ । पुनः निमार्ण प्राधिकरणमा त हामी दर्ता भए देखि लागि रहेका छौ । पुनः निमार्णको अवधि ५ वर्षको हो २ वर्ष त भइसक्यो काम केही पनि भएको छैन। हामी उहाँहरुलाई भनीरहेका छौ तपाई हरु सुरुवात गर्ने कहिले ? ५ वर्ष पछाडी गरेर त भएन । तर उहाँहरु हास्नु हुन्छ , कानुन देखाउनु हुन्छ , नियम देखाउनु हुन्छ यस्तो अवस्था छ । समन्वय हामी राज्यका हरेक निकाय सगँ गरिराखेका छौ ।प्रधान मन्त्री सगँ त हामिले समन्वय गर्यौ , अर्थ मन्त्री सगँ पनि गर्यौ । समन्वयमा मात्र सीमित छ ।
महासघंको भावी कार्य योजना के छ ?
महासघंले भविष्यमा नेपालमा एउटा अधिकार सम्पन्न एउटा समिती अथवा आयोग गठनको लागि अवस्था सृजना गर्नेछ । नेपालका जती ४० लाख मान्छेहरु विदेशिएका छन् ती अनस्कील्ड लेवरलाई पनि नेपालमा आएर एउटा तालिम सीकाएर नेपालमा नै काम गर्ने स्थीतिको सृजना गर्नु पर्छ भनेर लागि रहेका छौ । नेपालमा भएका साधन श्रोत परिचालन गर्नको निम्ती पनि नेपालकै लेबर युज गर्नु पर्छ । धेरै क्षेत्र जस्तै हाइड्रो पावर, कृषी, पर्यटन जस्ता धेरै क्षेृत्रमा काम गर्न बाकीँ छ । यहाँ धेरै लेवरहरुको आवश्यकता छ । धेरै जनशक्तीको आवश्यकता छ । तर हामी भन्छौ काम पाएनौ, मेरो छोरालाई काम लगाइदेउ हामी सडकमा हिड्छौ । यो अवस्थाको अन्त्य गर्न महासघं लडाइ लडिरहेका छौँ । र नेपालमा तालिम व्यवसायपनि १४ १५ वटा मन्त्रालय किन तालिम गर्नु पर्यो ?एउटा मन्त्रालयको तालिमका लागि अलग्गै मन्त्रालय बनोस भन्ने हाम्रो माग हो । एउटा रोजगार मन्त्रालय छ तर नाम मात्रको मन्त्रालय भएर भएन । या त त्यसलाई अधिकार सम्पन्न बनाउनु पर्यो या त युवाहरुको रोजगारका लागि अलग्गै मन्त्रालय बनाउनु पर्छ भनेर हामी त्यो माग गरिरहेका छौँ । या त अधिकार सम्पन्न आयोग बन्नु पर्छ या त एउटा मन्त्रालय बन्नु पर्छ ।

अन्त्यमा आम नेपालीलाई के सन्देश दिनु हुन्छ ?
सबै नेपाली दाजुभाई दिदि बहिनीहरुले ,नेपालको राज्यको उच्च निकायमा बस्ने साथीहरुलाई वा मन्त्री ज्यूहरुलाई , आधिकारिक व्यक्तीहरुलाई म भन्न के चाहान्छु भने निजी क्षेत्र सगँ प्रतिस्र्पधात्मक रुपमा जान तपाई नडराउनुहोस् । यो पनि राज्यको एउटा अङ हो । हामी पनि राज्यमा नै बस्ने व्यवसाई साथीहरु हौँ । हामी राज्यकै दर्ता हुने निकायमा दर्ता भएका छौँ । र सर्वसाधारण साथीहरुलाई के भन्न चाहान्छु भने नेपालमा नै धेरै साधन श्रोतहरु छन्, धेरै अवसरहरु छन् , विदेशमा नै जाने साथिहरुले पनि प्रमाण पत्र मात्र होइन केही सीप सिकेर जानुहोस् । र नेपालमा काम गर्दा पनि सीप युक्त भएर काम गर्नुहोस् । सीप युक्त भएर काम गर्नु भएन भने तपाईले धोका पाउनु हुन्छ । जहाँ काम गरे पनि सीप सिकेर काम गनुहोस् भन्न चाहान्छु ।

जहाँ बसे पनि सीपयुक्त भएर काम गर्नुहोस् ः चन्द्र साउँद , अध्यक्ष, तालीम तथा रोजगार व्यवसायी महासघं
फागुन २४, काठमाडौँ । प्राविधिक शिक्षा तथा व्यवसायिक तालिम परिषद् सीटीइभिटी तथा श्रम मन्त्रालयको सम्वन्धन प्राप्त संस्था हो तालिम तथा रोजगार व्यवसायी महासघं । महासघंले छोटो तथा लामो अवधिको तालिम प्रदान गर्दै आइरहेको छ । नेपालमा मात्र नभइ विश्वको जुनसुकै मुलुकमा गएका नेपालीलाई तालिम तथा सिपयुक्त दक्ष जनशक्ती बनाएर मात्रै पठाउनु पर्छ भन्ने मान्यतामा अडिग रहेको छ महासघं । देशको तालिम तथा रोजगारको अवस्था र महासघंले गरिरहेका विभिन्न क्रियाकलापमा केन्द्रीत रही अनलाइन सहकर्मी रेवीका क्षेत्रीरजनी घिमिरेले गर्नु भएको समसामायिक कुराकानी ।
सर्वप्रथम यहाँलाई स्वागत छ ।
धन्यवाद् ।
तालिम तथा रोजगार महासघं के हो र यसले के कस्तो कामहरु गरिरहेको छ ?
यो तालिम तथा रोजगार व्यवसायी महासंघ भनेको तालीम व्यवसायीको एक मात्र छाता संगठन हो । यसमा १४ वटा तालिम व्यवसायी संघ र ५००० व्यवसायीहरु आवद्ध रहेका छन् र यसले नेपालको तालिमलाई गुणस्तरीय बनाउनको लागि काम गर्दछ ।
कुन उद्देश्यले महासंघ स्थापना भएको हो ?
नेपालमा तालिमको लागि भनेर धेरै फण्ड आउछ र अर्को कुरा नेपालका धेरै युवाहर पलायन भइसकेका छन् । वैदेशिक रोजगारको प्रवन्ध बोर्डको तत्थायाङकले अहिले ४० लाख युवाहरु विदेशमा बस्छन् । ७५प्रशेन्ट अदक्ष जनशक्ती छन् २३ प्रशेन्ट अर्धदक्ष जनशक्ती छ र २ प्रशेन्ट मात्र दक्ष जनशक्ति विदेशमा गएका छन् । अनस्कील लेवरहरु विदेशमा गएका छन् । हामी भन्छौ देश रेमिटेन्सको आधारमा चलिरहेको छ र २ प्रसेन्ट दक्ष जनशक्तिले मात्र देश कसरी रेमिटेन्सको आधारमा चल्छ ? यदी हामिले ५० प्रसेन्ट मात्र दक्ष जनशक्ति विदेशमा पठाउन सकेको भए त्यो पैसा कहाँ लगानी गर्ने भनेर धान्नै सक्दैनथ्यो पर्दथ्यो । तर यसले के देखाउँछ भने हामी त रगत मात्र बेचिरहेका रहेछौ । त्यसो हुनाले हामी चाहान्छौ गुणस्तरीय सीप र तालिम । नेपालमा पनि गुणस्तरीय तालिम र सीप भएको भए नेपालमा नै सुन फलाउन सकिन्थ्यो की भन्ने हाम्रो मान्यता हो । त्सलाई एउटा निश्चीत बिन्दुमा पुराउन हाम्रो महासघंको स्थापना भएको हो ।
हजुर बाहिरवाट यसको लागि फण्ड आउँछ भन्नुभयो यो फण्डहरु के सही रुपमो मोबीलाइज भएको छ जस्तो लाग्छ ?
यो फण्ड नेपाल सरकारले मात्र वार्षिक १६ अर्ब रकम वार्षिक खर्च गर्दछ । एउटा सीपमुलक तालिमको लागि मात्र भनेर र वैदेशिक फण्डमा २०,२५ अर्व वार्षिक खर्च हुन्छ । तर हामीले भन्यौ तिन करोड जनसङख्या नपुगेको देशमा ्चालिस लाख मानिसहरु विदेशमा जानु त्यो पनि चानचुन ९८प्रसेन्ट अदक्ष जनशक्ती विदेशमा जानु । यस्तो किसीमको परिस्थीती भएकाले कसरी यो देशको प्रगती हुन्छ ? कसरी हाम्रो देशको जनशक्तको बिकास हुन्छ ?विदेश बाबट पैसा किन आउँछ ंभने यो देशको मानिसहरु गरिब छनबेरोजगार छन् , अनस्कील्ड छन् , यो देशका मानिसहर सीप सीकाउन पर्दछ भनेर नाम आउँछ तर यहाँ त्यस्तो हुदैँन । यहाँ के हुन्छ भने काठमाडौँमा बस्ने साथिहरुले आफ्नो किसीमको परियोजना बनाउँदछन् । आफ्नो किसीमको सोच बनाउँदछन् र पैसा खर्च गर्दछन् । त्यसैले न देशको युवाहरुको हित हुन्छ न देशको नै हुन्छ ।
अहिले देशको अवस्था हेर्दा देशका धेरै मानिसहरु बेरोजगार भएका छन् भुकम्प पछि , उहाँहरुलाई स्वदेशमानै रोजगार पाउने कस्तो प्रवन्ध गनुृ भएको छ ?
भुकम्प गएको दुइ वर्ष चानचुन भइसकेको छ । नेपालमा विदेशीहरुले दिएको फण्ड मात्र ६ खर्ब थियो तर त्यो फण्ड हामिले खर्च गर्न सकेनौ । विदेशीदाताले इमरजेसीको लागि भनेर धेरै पैसा दिए । हामीले पुर्ननिमार्ण प्राधिकरण गठन गर्यौ तर त्यो निर्जिव बस्तुको रुपमा बस्यो । उसको काम भुकम्प पिडितलाई सहयोग गर्ने नभइ नियम कानुन बनाउने अड्डा मात्र भयो । अहिले पनि ३ खरव रुपैया त्यतीकै,े अडिएको छ कती पैसा दाताहरुले फिर्ता लगे । सत्यता के हो भने ६ खरव रुपैया खर्च भएको भए ६ खरब रुपैया दाताहरुले अझ थप्दथे । तर उनीहरुले यही पैसा पनि खर्च गर्न सकेनन् । म त के भन्छु भने प्राधिकरणमा जो साथिहरु बस्नु भएको छ तिनीहरु अपराधी हुन् , अपराध गरे उनीहरुले । किन भने भुकम्प पीडीत पालमा छन् ,उनीहरु रुदैँ छन्, उनीहरुको विजोग छ , कती मानिसहरु वितेका छन् । यस्तो अवस्थामा कानुन बनेन, कानुनको बाधा छ भनेर त्यो पैसा आफ्नो जस्तै गरेर बैंकमा थन्काएर राखेका छन् । यस्तो दयनीय अवस्था रहेको छ ।
प्राधिकरणसँग महासघंले कसरी समन्वय गरी राखेको छ ?
यो भन्दा अघिको सीइओ सगँ पनि हामिले धेरै चोटी कुरा गर्यौ । हामीले भन्यौ की यो तालिम यो तत्काल हामी हुमन रीर्सस डेभलोप गरौ । घर बनाउने कुरा थियो , घर भत्केको छ , घर छैन पालमा बसेका छन् । हामी भन्यौ तत्काल घर बनाउने तालिम दिउ । हामिले हामि नै परिचालित हुन्छौ पनि भन्यौ । उनीहरुले सुरुमा कानुन नै बनेको छैन भने । ल ठिक छ कानुन बनाउ भन्यौ हामिले त्यसपछि कानुन बन्यो उनीहरुले कानुन कस्तो बनाइदिए भने काम नगर्ने कानुन बनाइदिए । खोइ कानुन कस्तो बनाए थाहा छैन तर उनीहरु भन्छन् कानुनले काम गर्न दिदैन भनेर । मैले अस्ती भर्खर पुननिर्माण प्राधिकरणका सचिव डा सान्जय कुमार शर्मा सगँ कुरा गरे तापाईहरुले यो पैसा किन खर्च गर्नु भएन भनेर सोधे । उहाँले कानुन बाधक छ भन्नु भयो । तपाई त यो कानुन चेन्ज गर्नु न त , चेन्ज गर्नको लागि हो तपाई भने । मैले भने बाधक कानुन देखाउनुस् भनेर । कानुन खासमा बाधक छैन उनीहरुको मानसीकतामा बाधा छ । उहाँले पछि सहसचिबलाई देखाउनु भयो , सहसचिवले मान्नु हुन्न , तल्लो लेभलकोहरुले मान्नुहुन्न भन्नु भयो । मैले तपाई मान्नुस् न त ,तपाईलाई अधिकार छ नी चेन्ज गर्ने भनेको तर उहाँहरुको व्युरीयोक्रेटमा बस्नेहरुको यस्तो मनस्थीति छ की काम नै नगर्ने । त्यस्तो दयनीय अवस्था छ ।

स्थानीय स्तरमा यहाँहरु कसरी गईरहनु भएको छ ?
हाम्रा व्यवसाइ साथीहरु नेपाल भरी छरीएर बसेका छन् । उहाँहरु स्थानीय लेभलमा नै काम गर्नु हुन्छ । स्थानिय स्तरका युवाहरुलाई तालिम दिनु हुन्छ , सोरोजगार बनाउनु हुन्छ । तर राज्यको हामि प्रती हेर्ने हेराइ गलत छ , निती नियम गलत छ । हामी राज्यलाई व्यवसाइ बनाउने नाममा कर तिर्छौ । तर राज्यले हामिलाई गर्छु भन्दा रोकी राखेको छ । काम गर्न दिदैँन , अप्ठेरो स्थीती रहेको छ । कसरी रोकिराखेको छ भने , तपाईले पुनःनिमार्णकै कुरा गर्नु भयो सहरी विकासमा ७२ कारोड ८० लाख रुपैया तत्काल तालिम गराउनु पर्छ भनेर हाम्रै पहलमा आयो ,सहरी विकासमा आएर अड्कीयो । ्अनी स्थानीय विकासका मानिसहरु भन्दछन् उनीहरुलाई आय आर्जन गर्न सीकाउनु पर्छ नत्र पलायन हुन्छन् भनेर आफै भन्छन् । तर पुनः निमार्ण बाट स्थानीय विकासमा जान्छ अनी त्यही गएर रोकिन्छ । हामीले काम गर्ने भनेको नेपाल सरकारको वैदेशिक डोनहरुको एजेन्सीहरुको , अनी हामी आफै पनि व्यवसाय गरिराखेका छौँ । तर कुरा के बाझिन थाल्यो भने हामी आफैले व्यसाय गर्दा गर्दा वैदेशिक रोजगारको निःशुल्क तालिम भनेर आउछ । तर जनतनहरु कन्फुयुज्ड हुन्छन् । निःशुल्क दिने ठाउँमा यीनीहरुले पैसा लिएर किन गरे भन्ने कुरा आउछ । यस्ले गर्दा कन्फुयुज्ड छ र अर्को कुरा हामिलाई राइट छैन । उनीहरु काम गर्न दिन चाहादैनन् ।

भनेपछि सरकार सगँ कसरी समन्वय गरी राख्नु भएको छ ?
हामीले यस्को लागि प्रधान मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ । हामीले सहरी विकास मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ , प्रधान मन्त्री , अर्थ मन्त्री सगँ पनि कुराकानी गर्यौ । हामीले भन्यो पुनः निमार्ण प्रधिकरण र सीटिइभिटी सगँ एफिलिएसन गरीदिनुस ,सहकार्य गर्ने वातवरण बनाइदीनुस् भन्यौ । तर शिक्षा मन्त्रीले पनि हुन्छ भन्नु भयो टाउको हल्लाउनु भयो तर त्यहाँ भन्दा उता गएन प्रोसेस । लेखेर दिनुस भन्नु भयो हामिले लेखेर दियौँ , गीरीराज मणी पोखरेल ज्युलाई पनि हामिले लेखेर दियौँ । हामीले सदस्य सचिब ज्यू लाई पनि गएर भेट्यौँ । उहाँले आउनुस् म तपाईको संथा सगँ तुरुन्त सहकार्य गरेर जाँन्छु भन्नु भयो । तपाई जस्तो निजी क्षेत्र बाट आएको संथा सगँ त गर्नै पर्छ भन्नु भयो तर व्यवाहारमा लागु गर्नु भएन ।
पुनःनिमार्ण प्राधिकरण र प्रधान मन्त्रीले लेखेर नै दिनुभयो । ल यो पुनः नीमार्ण प्राधिकरणमा रोजगार व्यवसाइ महासघंको अध्यक्ष , त्यसको विकास समितीको सदस्य भनेर लेखेरै दिनुभयो , अहिले सम्म कार्यानयन भएको छैन । जसमा मन्त्री ज्यूको अधिकार भित्र रहेको कुरा पनि व्युरीयाक्रेसीले पालना गरेन । यस्तो अवस्था छ ।
नेपालको टोल टोलमा अनी गल्ली गल्लीमा कलेजहरु छन् यसले उत्पादन गरेको छ बेरोजगार । हाम्रो कलेजहरुले कस्तो शिक्षा प्रणाली अपनाउनु पर्दछ ?
हामिले अन्त।राष्ट्रीय नजिर पनि हेर्नु पर्ने हुन्छ । भारतमा , बगंलादेशमा र अन्य धेरै देशमा मैले पढेको छु । त्यहाँ के छ भने स्वतन्त्र व्यक्ती एवम् संथाको.नेतृत्वमा एउटा तालीम सम्वधी विशेष किसीमका संथाहरु स्थापना भएका छन् , आयोगहरु स्थापना भएका छन् ।अधिकार सम्पन्न एउटा समिती छ त्यहाँ । र हाम्रो यहाँ के छ भने सरकारले त्यस्तो गर्न दिदैँन । सरकारले जहाँ पनि आफ्नै अन्डरमा राखेको हुन्छ । सरकार र हामी प्रतिस्पर्धामा गयौ भने अनी कसले राम्रो गर्छ भन्ने हुन्छ । यसले राम्रो गर्यो मेरो किन राम्रो भएन भन्ने हुन्छ र त्यसपछि अगाडी बढ्छ । अनी तपाईले भने जस्तै एउटा कलेजको विद्र्यार्थीले ओभरसीयरको सर्टीफिकेट लिएछ तर उसलाई बत्ती जोड्न आउदैन । सीभिल ओभरसीयर छ उसलाई गारो लगाउृनै आउदैन । यस्तो लेवरहरु विदेशमा कसरी बिक्री हून्छ ? हामी त विदेशमा अनस्कील्ड लेवर लैजान्छौ । त्यसले गर्दा देशलाई कती असर गरेको छ भन्नु हुन्छ भने त्यो अदक्ष जनशक्तीले हाम्रो देशमा काम गर्दा पनि त्यही अनुुसार काम गर्दछ उसले । तरकारी खेती गर्यो भने तरकारी खेतीको बारेमा उसलाई ज्ञान हुदैन , घर बनाउदाँ त्यो दक्षता हुदैन , सडक बनाउदाँ त्यो दक्षता हुदैँन । त्यसैले मलाई के लाग्छ भने एउटा स्वतन्त्र समीती , आयोग अथावा केही तालिमको लागि केही खाचो छ नेपालमा । त्यसको लागी हामी पनि केहि पहल गर्दैछौ । सरकारका हरेक निकायलाई घचघचाउने क्रममा छो हामी । हामी पनि नयाँ छौ यसमा लागि रहेका छौ । अहिले त सबले तालिम गर्ने श्रम मन्त्रालय , स्थानीय विकास मन्त्रालयले , शिक्षा मन्त्रालयले, शहरी विकासले पनि तालिम गर्ने , कस्को कहाँ के क्षेत्र हो भन्ने थाहै छैन ।
तर सीटिइभिटी पनि छ राज्यको संस्था हो नी होईन र ?
यो सीटिइभिटीको सवालमा पनि मानिसहरुमा धेरै साथिहरुलाई भ्रम छ । मैले राज्यको उच्च निकायमा बसेका सचिवहरु सगँ पनि यसको बारेमा धेरै बहस गरे । सीटिइभिटी भनेको तालिम दिने निकाय हाइन । हामी यही नेर भ्रममा छौ । सीटिइभिटी भनेको त करीकुलम बनाउने हो । तपाई अघि भने जस्तो त्यसले राम्रो करीकुलम बनाउनु पर्यो । आज बनाएको करीकुलम पछिल्लो वर्ष काम नलाग्न सक्छ , पछिल्लो महिना काम नलाग्न सक्छ । एक्काइसौ शताब्दीको टेक्नोलोजीको जवाना कहाँ पुगीसक्यो । हिजो हलोले जोत्थ्यौ तर आज ट्याक्टरले जोत्छौ हामी । त्यसैले सीटिइभिटीले करीकुलम डेभलोप गर्ने आवश्यका अनुरुपको , मनीटरीङ गर्ने ,संथा एफीलिएसन गर्ने, खारेज गर्ने , अनुगमन गर्ने , उसको काम त्यो हो । तर दुर्भाग्य बस हाम्रो देशमा के भइराखेको छ भने सीटिइभिटीले त्यो काम गरिराखेको छैन । सीटिभिटीले ५ वर्ष देखि एफिलिएसन पाउ भनी राखेको संथाहरु थन्काएर राखिरहेको छ । कती खारेज गर्नु पर्ने संथाहरु खारेज नगरी त्यत्तीकै राखेको छ । आफुले मनिटरीङ गरेको छैन तर तालीमको पछि लागिरहेको छ । उसले पनि डोका बनाउने , डोला बनाउने , तरकारी बनाउने तालीम दिने , सबै जनशक्ती त्यतै परिचालन भइरहेको छ । उसले राम्रो वा नराम्रो गर्यो त्यो हेर्ने निकाय कुन हो त ?उसको आफ्नो जीम्मेवारी के हो थाहा छैन । मैले घासँ काट्नु पर्ने म चाउचाउ उत्पादन गरिराखेको छु , उत्पादन गरौला तर गुणस्तर पनि हुनु पर्यो त्यसैले नेपालको तालीम व्यवस्था राम्रो भइराखेको छैन । सरकारी निकायमा बस्ने व्यक्तीहरुले पनि यि कुरा राम्रो सगँ बुझ्न सकेको छैन । अनी उहाँहरु हामीलाई पनि अन्योलमा धकेल्न चाहानु हुन्छ ।
यहाँले भन्नु भयो रेमिटेँसबाट अरबौ भित्रीएको छ बार्षिक रुपमा ती जनशक्तीलाई नेपालमा नै राख्न सके त नेपालको समृद्धी हुन्थ्यो होला नी ?
नेपालमा राखे त समृद्धी हुन्थ्यो नै । विदेशमा गएका जनशक्तीलाई अझै दक्ष बनाएर पठायो भने एकजना दक्ष जनशक्तीले २० जना बराबरको अदक्ष जनशक्तीको बराबर कमाउछ । कती पैसा नेपालमा भित्रिन्थ्यो र हामीलाई के अप्ठेरो पर्दथ्यो भने ओहो यो पैसा कहाँ लगाउने भनेर । यती पैसा हुन्थ्यो की नेपालमा थाम्नै गाह्रो हुन्थ्यो । दुर्भाग्य बस हामी युरोपियन देशहरुमा ग्रीनकार्ड पाउनको निम्ती भोकभोकै मरीराखेका छौ भनिराखेका छौँ । अहिले भर्खर युरोप गएको साथी आयो उसले के भन्दै थियो भने युरोपको मानिसले तेरो देशको मान्छेलाई विहान साझ खान पुग्छ भन्यो रे । स्वभावीक रुपमा यहाँको देशको मानिसले प्रपोजल हाल्दा भन्छ की मेरो देशका मानिसहरुले खानै पाएको छैन । हामी वेरोजगार छौँ, हामी सगँ सिप नै छैन भन्छ । तर आफ्नो सीप युटीलाइज गर्न, जती पैसा आएको छ त्यसलाई व्यवसाइक रुपमा परिणत गर्न यस्तो अवस्था छैन । यसको लागि पनि हाम्रो लडाई हो । यो लडाई सुरुवातको क्रममा छ, हामीले धेरेै अप्ठेरोको सामना गरेका छौ तर हाम्रो लडाई जारी रहन्छ । एक दिन नेपालमा हामीले भनेको जस्तो दक्ष जनशक्ती उत्पादन हुन्छ । जब दक्ष जनशक्ती उत्पादन हुन्छन् नेपालमा नै कल कारखानाहरु चल्दछन् । नेपालमा स्कुल कलेजहरु राम्रा राम्रा हुन्छन्, नेपालमा नै उद्योग धन्दाहरु फस्टाउछन् । नेपालमा नै प्राकितिक श्रोतहरु परीचालीत भएका हुन्छन् । यो महासघं पनि यसकै उपयोगको लागि दर्ता भएको हो ।
यहाँहरुको राज्यका के कस्ता पक्ष सगँ समन्वय छ ?
हामीले यो दर्ता गर्दा श्रम मन्त्रालय र शिक्षा मन्त्रालयको स्वीकृतीमा दर्ता गरेको हो । हामिले श्रम मन्त्रालय सगँ नै निवेदन लिएका छौ एउटा । तालिम तथा रोजगारको सम्बन्धमा हामी सगँ समन्वय राख्दीनुुस् भनेका छौ हामिले । शिक्षा मन्त्रालयलाई पनि हामिले लिखित निवेद नै दिएका छौ । पुनः निमार्ण प्राधिकरणमा त हामी दर्ता भए देखि लागि रहेका छौ । पुनः निमार्णको अवधि ५ वर्षको हो २ वर्ष त भइसक्यो काम केही पनि भएको छैन। हामी उहाँहरुलाई भनीरहेका छौ तपाई हरु सुरुवात गर्ने कहिले ? ५ वर्ष पछाडी गरेर त भएन । तर उहाँहरु हास्नु हुन्छ , कानुन देखाउनु हुन्छ , नियम देखाउनु हुन्छ यस्तो अवस्था छ । समन्वय हामी राज्यका हरेक निकाय सगँ गरिराखेका छौ ।प्रधान मन्त्री सगँ त हामिले समन्वय गर्यौ , अर्थ मन्त्री सगँ पनि गर्यौ । समन्वयमा मात्र सीमित छ ।
महासघंको भावी कार्य योजना के छ ?
महासघंले भविष्यमा नेपालमा एउटा अधिकार सम्पन्न एउटा समिती अथवा आयोग गठनको लागि अवस्था सृजना गर्नेछ । नेपालका जती ४० लाख मान्छेहरु विदेशिएका छन् ती अनस्कील्ड लेवरलाई पनि नेपालमा आएर एउटा तालिम सीकाएर नेपालमा नै काम गर्ने स्थीतिको सृजना गर्नु पर्छ भनेर लागि रहेका छौ । नेपालमा भएका साधन श्रोत परिचालन गर्नको निम्ती पनि नेपालकै लेबर युज गर्नु पर्छ । धेरै क्षेत्र जस्तै हाइड्रो पावर, कृषी, पर्यटन जस्ता धेरै क्षेृत्रमा काम गर्न बाकीँ छ । यहाँ धेरै लेवरहरुको आवश्यकता छ । धेरै जनशक्तीको आवश्यकता छ । तर हामी भन्छौ काम पाएनौ, मेरो छोरालाई काम लगाइदेउ हामी सडकमा हिड्छौ । यो अवस्थाको अन्त्य गर्न महासघं लडाइ लडिरहेका छौँ । र नेपालमा तालिम व्यवसायपनि १४ १५ वटा मन्त्रालय किन तालिम गर्नु पर्यो ?एउटा मन्त्रालयको तालिमका लागि अलग्गै मन्त्रालय बनोस भन्ने हाम्रो माग हो । एउटा रोजगार मन्त्रालय छ तर नाम मात्रको मन्त्रालय भएर भएन । या त त्यसलाई अधिकार सम्पन्न बनाउनु पर्यो या त युवाहरुको रोजगारका लागि अलग्गै मन्त्रालय बनाउनु पर्छ भनेर हामी त्यो माग गरिरहेका छौँ । या त अधिकार सम्पन्न आयोग बन्नु पर्छ या त एउटा मन्त्रालय बन्नु पर्छ ।
अन्त्यमा आम नेपालीलाई के सन्देश दिनु हुन्छ ?
सबै नेपाली दाजुभाई दिदि बहिनीहरुले ,नेपालको राज्यको उच्च निकायमा बस्ने साथीहरुलाई वा मन्त्री ज्यूहरुलाई , आधिकारिक व्यक्तीहरुलाई म भन्न के चाहान्छु भने निजी क्षेत्र सगँ प्रतिस्र्पधात्मक रुपमा जान तपाई नडराउनुहोस् । यो पनि राज्यको एउटा अङ हो । हामी पनि राज्यमा नै बस्ने व्यवसाई साथीहरु हौँ । हामी राज्यकै दर्ता हुने निकायमा दर्ता भएका छौँ । र सर्वसाधारण साथीहरुलाई के भन्न चाहान्छु भने नेपालमा नै धेरै साधन श्रोतहरु छन्, धेरै अवसरहरु छन् , विदेशमा नै जाने साथिहरुले पनि प्रमाण पत्र मात्र होइन केही सीप सिकेर जानुहोस् । र नेपालमा काम गर्दा पनि सीप युक्त भएर काम गर्नुहोस् । सीप युक्त भएर काम गर्नु भएन भने तपाईले धोका पाउनु हुन्छ । जहाँ काम गरे पनि सीप सिकेर काम गनुहोस् भन्न चाहान्छु ।

post image

1.It has been 13 years since you have been organizing education fairs in Nepal. So, what are the changes and advantages you have found in 13 years here in Nepal in education sector?

I think its a great loving journey here in Nepal, this is the 13th edition of premier school exhibition, and if you look at the entire journey the experience what we have gathered in the last 13 years is worth mentioning today, the progression what we have noticed specially in Nepal market. When I say progression, I mean interest level and the acceptance of the international school education with the parents of Nepal, its worth appreciating, the awareness level among the parents has really gone so high, with that large number of children which used to study in traditional boarding school in India from Nepal, they got settled at various companies doing entrepreneur, they have started working on their own. So I think this has established India as a great destination for school education. As you know, thousands of students are going from Nepal every year. The response I have seen over the years is growing every year, the acceptance is largely evidence across the society in Nepal. So,I am sure this year would be again an excited year. We have come up with an exhibition where around 30 schools from India they are showcasing. It would be a great time for those institution to come here ones again in Nepal.

2. Afairs Exhibition & Media is organizing education fairs every year. What are the new things this year in comparison to last previous year?

Every year we try and add some value in our show so that besides interacting with these schools principals who are coming from India the admission authorities, the parents should also have given a chance to get proper guidance and counseling from an expert from India. So, this year we are getting Mr. Prikshit Dhanda, one of the renowned career counselors in India. Mr. Dhanda,who is trained at Harvard University is an expert, a career guidance and he has been counseling a large number of students across India and also associated with some of the best schools in India. He is here for two days and he will be meeting with large number of parents attending the show, he will be guiding them to understand the difference between an international curriculum and the local and CBSE Curriculum to understand how an international curriculum can give an extra edge to your child education.

 3.How about quality & standard rising of Indian Schools ?

When an AFAIR Exhibition & Media gets in organizing this kind of exhibition,we strongly do a  filtration of schools who are well branded, well acknowledged  in Indian education segment. I would say the high ranking schools are coming to Nepal, if I mention some names you will be surprised to know. So, there will be 30 schools participating at this fair.One of the finest and legendary school with high valuable brand like Pathways world school,Genesis Global school, Missouri International School,Unison World School, Mody School & so on. Parents get a wide platform of high ranking schools all under one roof with that parents get a chance to meet the  school principal & the school authorities directly. So, this exhibition becomes very important and powerful specially for the parents.

 4. Due to political un-stability & lack of quality education, many parents and students are attracted towards Indian education system. Can you share with us about the extra facilities the Indian schools are providing to the Nepalese students there who are willing to study?

If students are looking for schools in India, use Google and you will be able to figure out hundreds and thousands of schools but that sometimes makes parents get little more confused so,our job is to narrow down the choices. , suppose a parents is looking for a good IB school in India ,we are giving around 25-30 IB schools.so,if they are looking for a CBSE school specially for a girls ,they get to meet large number of schools one to one bases and they narrow down the choice to few schools and then we recommend each and every parents who are coming to the exhibition,narrow down your choices to 3-4 schools then visit such schools to take the final call. So,the objective of this exhibition is to give wide choices of premium schools of India and it helps parents to save lots of time. It is not possible for a working parents or a business parents who is handling business, to spend much time to find good schools. So,this is very easy and quick access of finding a good schools in one platform. Spending couple of hours in the exhibition, parents can gather enormous information and that helps to understand suitable schools as per child’s requirement.

5.A year back, situation was no conducive and Nepal was going through a difficult times due to an earthquake and India blockade, it sounds quiet droll but at present the perception of the people might not be as before and affairs exhibition and Media Pvt.Ltd is organizing this kind of fairs. What do you say on this?

Parents in Nepal,they are going for a environment,which is multi-cultural and which is more international so I think due to that merit they look for better exposure in India in terms of academic and facilities some of the finest schools are already exiting in Nepal and that is very well-appreciated  not only by us in India but across the world.So,the whole point to understand is the parents look for multi-cultural environment back home in India.Now if you look at what are the extra facilities schools are giving to children,you see India is now a destination for education,a global destination for education, how a education is delivered  through great faculties,if you look at the resource which are available in India,which comes to teachers and facilitators,they are one of the best because Indian teachers not only in India but they are serving across the globe whether it is UK,US even in entire Middle-East ,my point which is worth mentioning is we are well-known in academic,great educators,great research and certainly a welcoming environment which India provides.I think this gives a greater comfort level to the Nepalese Children of Nepal to who come to India because they don’t that they are in a foreign country  but still they get a great international exposure.

6.In Nepal we have found many other affairs been organized by top high ranking schools and colleges.what do you think are the strength and differences in this fairs.

We started when there was no education in the market so we initiated this in the market,we set the trend and always when the trend is set people are there to follow them.So,I think other exhibition is also doing very well and also very relevant.Nepal is a destination of young crowd, young students and the students are looking for a great opportunity not only in India even in other part of the world so it is very relevant to do an Australian education fair or a UK education fair because that fulfill what the children or the students of Nepal  are looking at,so we represent to promote India because we truly believe in doing that and we have been doing that since last 15-16 years and also we are very passionate in promoting Indian education because we firmly believe and we are very much convinced about our education system,that’s the reason affairs is doing this, promoting Indian education in last 13 years at around 10 countries.so,I see a very relevant point,the large number of education fair has happen and it should happen and students have very large number of choices,by too many fairs happening now students also understands which are the finest exhibition which one they are suppose to attend so,that makes simplify for a professional organization like us.

 7.This is the 13th Education affairs,so,normally what like of parents do come with their children,they just come for a visit or for the admission itself.

Certainly, every parents who comes here  are serious they are looking for schools,this time we are doing a school exhibition.so,it’s a very focused school exhibition,only schools from India are participating,we are getting are very serious parents,they are looking for good school education options and if you look at the profile of the parents its very well represented all across the society whether its from a business family or a service family,a professional background,all profile is very well attended through this exhibition. India offers education at all levels.If you are looking schools with a moderate fees but good school you have that option as well,is you are looking for a Cambridge curriculum with good international facilities we have that in India.So,such schools are in India,what I mean is that its very broadly represented and that’s how it caters people all across the society.So,everyone has right to give best education to their child.Our exhibition provides wide variety of schools at different cost levels,every walk in will get something suitable for their children

 8.Some people here are raising a question that the education quality of  Nepal is better as compare to before despite of political in-stability. what do you think is the extra advantage for the students to choose Indian education rather than other foreign countries.

Everything should progress, the institution quality level in Nepal is doing better every year, not this is a time to collaborate, now a synergy should be build up to between a schools here in India as well as in Nepal so that some academic collaboration should take place, where the students should get an advantage of studying in India but at certain level the student should also get an option to do some semester here in Nepal as well

 9.We have viewers from all over the country,how would you approach them for their participation on 13th Exhibition affairs?

I would like to convey my greatest appreciation to all each and every family who have visited  our exhibition and who have not ever visited our exhibition I would like to request them,this is the time to come and explore,even if  you are not for a admission of your children but also please come and understand what Indian education has to offer may be in coming years right it may be some relevant schools for every family and that’s how the schools exhibition which is on 3rd and 4th of march which is again a important.Certainly it will never be possible without a support of the parents who are in Nepal

Thank you so much for your valuable time.

 

 

post image

फागुन १८, काठमाण्डौं । पछिल्लो समयमा आएर जापान नेपाली विद्यार्थीहरुका लागि एक उचित शैक्षिक गन्तब्य बन्दै आईरहेको छ । जापानका प्रत्येक प्रान्तमा अहिले नेपाली विद्यार्थी सहजै भेट्न सकिन्छ । त्यसरी नै जापनमा ब्यपार ब्यवसाय गरेर बस्ने नेपालीहरुको संख्या पनि दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ । जापानमा गैर आवासीय नेपालीहरुको छाता संस्था एनआरएनए जापान पनि सक्रिय रुपमा काम गरी नै रहेको छ । जापान नेपालीहरुका लागि कत्तिको उचित गन्तब्य हो त ? हामीले यसै सन्दर्भमा केन्द्रित रही एनआरएनए जापान च्याप्टरका सेन्ट्रल कमिटि मेम्वर कपिलदेब थापासँग कुराकानी गर्ने प्रयास गरेका छौं । कपिलदेव थापा बिगत लामो समयदेखि जापानमा ब्यवसाय गर्दै आईरहनु भएको छ भने उहाँ खुल्ला बिश्वविद्यालय कार्यदल समितिका सदस्य समेत हुनुहुन्छ । साथै थापा लाईबेरी फाउण्डेशन नेपालका अध्यक्ष हुन् भने मानबीय कल्याणकारी सहयोग समितिको एसिया प्यासिफक क्षेत्र हेर्ने सदस्य समेत हुनुहुन्छ । हामीले थापासँग समसामयिक बिषयमा केन्द्रित रही कुराकानी गरेका छौं ।

सर्वप्रथम यहाँलाई स्वागत छ ?

धन्यवाद

जापानमा नेपालीहरुको अवस्था कस्तो छ,तपाईले त अधिकांश समय जापानमा बिताउनु हुन्छ ,के भन्नुहुन्छ  ?

सर्वप्रथम अनलाईन समयलाई धेरै–धेरै धन्यवाद दिन चाहन्छु ,जापानमा नेपालीहरुको अवस्था कस्तो छ भनेर भन्नु पर्दा यसलाई दुई प्रकारले हेर्न सकिन्छ एउटा सकारात्मक र अर्को नकारात्मक  , सकारात्मक सोच लिएर नेपालबाट नै सकारात्मक सोच होईन कि जापान जानु भन्दा अगाडि नै म जापान जदैछु जापान यस्तो छ सबै कुराहरु बुझेर आफ्नो मन मस्तिकलाई तयार बनाई जानेहरु एकदम राम्रो हुनुहुन्छ । उहाहरुले आफ्नो लक्ष्य प्राप्तीको लागि दिन दिनै मेहेनत गरी राख्नु भएको छ भने र जस्ले जापानको बारेमा नै बुझ्नु भएको छैन,अर्काको कुरामा लागेर जापान जानु भएको छ, जानु अगाडि कुनै भाषा शिक्षाको बिषयमा केही जान्ु भएको छैन, उहाहरुलाई जापानमा गए पछि  त्यहाँको संस्कृतिm जापनको क्रियाकलाप,जापानको अर्थिक बिषयष्हरुमा अलिकती गाह्रो पर्ने भएको हुनाले उहाँहरुलाई अलिक गाहै छ।

जापानमा सुनामीको समयमा होस् अथवा कुनै पनि नेपालीलाई अप्ठ्यारो परेको समयमा अर्को नेपालीले सहयोग गर्छ भनेर हामीले सुन्ने गरेका छौं,एनआरएन जापानले त्यस्ता नेपालीहरुलाई के–कसरी सहयोग पुर्याईरहेको छ ?

जापानमा बस्ने नेपालीहरुको लागि कस्तो भूमिका खेलेको छ भने एनआरएन नै यस्तो संस्था हो कि, जापानमा रहेका नेपालीहरुलाई एकदमै राम्रो १०० परसेन्ट सकारात्मक भूमिका खेली रहेको छ, अहिले विद्यार्थीहरुलाई, काम गर्ने साथीहरुलाई र ब्यापार ब्यवसाय गर्ने सबै साथीहरुलाई चाँही सबै किसिमका सहयोगी संस्थाहरु गठन गरेर प्रत्येक महिना जस्तो बिभिन्न किसिमका कार्यक्रमहरु गरी राखेको छ,यो भन्दा अघिल्लो महिनमा पनि विद्यार्थीहरुका लागि भाषा कसरी पढ्ने,स्कूल कसरी जाने, कसरी स्कूल र कलेजको भाषा पढे पछी कसरी जागिर खाने,कसरी चाँही जापानमा बस्न सहज हुन्छ  भन्ने बिषयमा एनआरएन जापानले बिभिन्न समयमा बिभिन्न बिषयमा तालिमहरु बिभिन्न ठाउँमा सन्चालन गर्दै आईरहेको छ । ती नेपालीहरुलाई, नेपाली बिध्याथीहरुलाई, नेपाली ब्यवसायीलाई  र नेपाली कामदारहरुलाई एकदमै सकारात्मक  सहयोग गर्दे आई राखेको अवस्था जापानमा रहेको छ । तथापी त्यस्ता किसिमका सहयोगहरु र त्यस्ता किसिमको  सूचनाहरुको कमीको कारणले गर्दा खेरी  केही ब्यक्रिहरु समस्यामा परेको हामीले सुन्ने गरेका छौं ।  कोही जापान जानु भन्दा अगाडि नै नकारात्मक सोच र बिचारले जानु भएको,अलीकती गलत बाटोले जानु भएको हुनाले र त्यो हाम्रो पहुजमा नभएको करणले गर्दा खेरी वहाँहरुको चाँही  समस्या छ । हामीले जापान गईसकेका साथीहरुलाई त सहयोग गरि नै राखेको छ भने जापान जानु भन्दा अगाडि चै यिनीहरुलाई कसरी उत्साही बनाउन सकिन्छ भन्ने बिषयमा एनआरएन जापान लागि परेको छ ।

सन् २००३ देखि नेपाली नागरिकको कार्य क्षमता बृद्धि गर्ने हिसाबले जिन्को मार्फत बिधार्थी जापान लाने क्रम सुरु गरेको थियो । यो कहिले जापानबाट नमिल्दा त कहिले नेपाल सरकार बाट कुरा नमिल्दा काम रोकिइरहेको छ । अब जापानले नेपाली प्रशीक्षार्थी लादैँछ अथवा रोक्दैछ ?

सन् २००३ मा लोकेन्द्र बहादुर चन्द प्रधानमन्त्री हुदाँ नेपाल र जिन्को बिच सहमती भएको थियो । त्यती बेला सहमती हुदाँ शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गत हुनु पर्ने सहमती श्रम मन्त्रालय अन्र्तगत भएको थियो । श्रम मन्त्रालयलाई सन् २००६ सम्म यो सहमती बुझ्नको लागि समय लाग्यो । श्रम मन्त्रालयले यसलाई मलेसीया , कतार लागायत खाडी मुलुकको दर्जामा हेरेको थियो, जहाँबाट मन्त्रालयलाई नाफा हुन्छ भन्ने सोचेको थियो । यस मन्त्रालयले सन् २००५ र २००६ पछि एफएनसीसीआइले मात्र पठाउन पाउने कुरा  सहमती राख्यो । नेपालमा कुनै पनि सघं संस्था एवं कल–कारखाना उद्योग व्यवसायमा दुई वर्ष वा बढी काम गरिरहेका कामदारहरु त्यो भन्दा बढी स्कील डेभलोप गर्नका लागि ३ वर्षको प्रशिक्षण गराउने । एक महिना टे्रनीङ गराउने र ३ वर्ष पछाडी स्वदेश फर्केर आफुले काम गरिरहेको कम्पनीमा काम गर्ने र देशको उत्पादनलाई बढाउने । यो नितान्त एउटा ट्रेनिङ मात्र हो । यो कुरा नबुझेर श्रम मन्त्रालयले एफएनसीसीआइलाई जिम्मा दियो । त्यहाँ पनि आर्थिक घोटालाको कुरा आयो ।  एफएनसीसीआईले लग्दा पनि विभिन्न किसीमका आर्थिक घोटलाका कुराहरु आए । १७० म्यानपावरले स्वीकृती लिए । जती म्यानपावरले जापानमा मान्छे लगे करिब ९० प्रतिसत मानिसहरु कोहि भागे वा कोहि शरणार्थी भएर बसे । जसले गर्दा नेपाल जापानमा यो प्रोगाम एकदम धरासायी अवस्थामा रहेको छ । छीटै नै यो कार्यक्रम जापानले बन्द गर्दै छ । कम्पनीहरुलाई पनि बल्याक लिस्टमा राख्ने छ ।

एनआरएनको जापान च्याप्टर अन्र्तगत नै नेपाल लाइब्रेरी फाउण्डेसन भनि स्थापना गर्नु भएको छ र गाउँमा जहाँ इन्टरनेटको पहुच छैन त्यहाँ पढ्रन पाउन् भन्ने उदेश्य लिनु भएको छ । यसको काम कसरी अगाडि बढीरहेको छ ? 

एनआरएन सन् २००३ मा रसियाबाट सुरु भएर ङङ्गल्याण्डमा स्थापना भयो । नरेश कोइराला ज्यूले  क्यानडा नेपाल लाइब्रेरी फाउन्डेशन सन् २००५ मा क्यानडाबाट दर्ता गराउनु भयो । यसको कन्ट्री अफिस सन् २००८ मा डिल्लीबजारमा खोलियो । बिभिन्न आरोपका कारण सन्  २०१३ मा नेपाल लाइबे्ररी फाउन्डेसनको रुपमा स्थापना गरियो र यसलाई इन्टरनेट मार्फत नभइ बिद्युत मार्फत चल्ने सफ्टबेरहरु कक्षा ६ देखि ८  सम्म पढ्ने सामाग्री व्यवस्था ओएलइ भन्ने संस्थाले गरेको छ । इन्टरनेटको नाममा नेपलमा जस्ता सुकै भिडीयो र सामाग्रीहरु हेर्न पाइन्छ जसमा सरकारले कुनै बन्देज लगाएको छैन जसका कारणले गर्दा बच्चाहरु बिग्रीने गरेका छन् । एउटा विषय खोज्दा अनेकन् नकारात्मक र अश्लील कुराहरु देखा पर्दछन् इन्टरनेटमा तर हाम्रा सामाग्रीहरुमा र सफ्टवेरमा  यस्ता कुराहरु छैनन् , जे खोजेको हो, त्यो तुरुन्तै पाउन सकिन्छ । नेपाल लाइब्रेरी फाउन्डेसनको सफ्टवेर हेरे वापत कुनै किसीमको पेमेन्ट गर्नु पर्नै हुदैँन । बिभिन्न संघसंस्थांले मासिक बार्षीक रुपमा पेमेन्ट लिने रहेछन्  तर हाम्रो एकपटक सेटअप गरेपछि लाइफटाइमको लागि हो ।

जापानमा बसेका नेपालीहरुलाई अझ सबल र सक्षम बनाउनको लागि एनआरएन जापान र यहाँको भूमिका के रहन्छ ? यहाँसँग के–कस्ता खालका भविष्यका योजनाहरु रहेका छन् ?

सन् २००३ मा एनआरएन को गठन भयो । म सन् २००८ देखि एनआरएनमा सक्रिय भएको हुँ । म १८ बर्ष देखि नै जागिर खाने पैसा कमाउने भन्दा पनि समाज सेवामा रुची भएको मान्छे । १८ बर्षमा जर्मन जादाँ त्यती बेला देखि नै समाज सेवाको काम गर्न थालेको । आज म जुन उमेरमा पुगेको छु मेरो काम भनेको नै समाज सेवा हो । समाज सेवा भित्र मेरो काम रहन्छ शिक्षा स्वास्थ्य र खानेपानी । समाज सेवा गरेकै कारण सबैले काम दिइरहनु भएको छ । मैले नेपाल अधिराज्य भरी ४० वटा ठाउँमा स्कूल , खानेपानी , अशक्त बिरामीहरुलाई ह्वील चियर बाढ्ने , औषधी बाढ्ने , महिला शसक्तीकरण , आय आर्जनको लागि बाख्रा पालन, पढाउने लागायतका धेरै कामहरु गर्दै आइरहेको छु । अबका दिनहरुमा पनि एनआरएनको च्याप्टरमा बसेर पनि यहि समाज सेवामा लागि रहने छु ।

अन्त्यमा आमविद्यार्थी, अभिभावक तथा जापानमा आफन्त रहेकाहरुलाई तपाईको सन्देश के रहेको छ ?

म एनआरएन भएका नाताले बिदेशमा बस्छु । १८ बर्षमा जर्मन बाट बिदेश यात्राको सुरुवात गरेको । जानी नजानी ३० बर्ष अगाडि विदेश हिडेको थिए, आज आएर ३० वर्ष पछाडी पनि त्यही पारा नेपालीहरुको छ । जानी नजानी अन्जानमा हाम फाल्नु हुन्छ यसरी हाम नफाल्नुहोस् । राष्ट्रले करोडौ रुपैया तपाईहरुको लागि खर्चेको छ । सरकारले श्रम मन्त्रालय बनाएको छ । शिक्षा मन्त्रालय बनाएको छ । यी बिबिध कुराहरु हुदाँ–हुदै पनि उचित मार्गदर्शन पाउनु भएको छैन । अमेरीका जान ४० लाख तिर्ने मानिस अनपढ तथा पैसा नभएको छैन । तर नेपालीहरु समस्यामा त परे । उच्च पदस्तका मानिसहरु बिदेशमा जानु हुन्छ एउटा एजेन्टलाई पैसा बुझाउनु हुन्छ । शब्दलाई बिगार्नु हुन्छ तपाईहरु नै । व्याक्तीलाई खाल्डोमा हाल्नुहुन्छ तपाईहरु नै । नजान्नेहरुलाई भन्दा जान्नेहरुलाई समस्या परेको छ । नजान्नेले त अरुलाई सोध्छ र जान्ने मान्छेले गलत सुचना दिन्छ । त्यसलाई रोक्नुपर्छ र एनआरएन यस्तो समस्या रोक्नको लागि अगाडि बढिरहेको छ ।

हवस् त यहाँको अमूल्य समय र बिचारका लागि धन्यबाद ।

 

post image

फागुन १५ ,काठमाडौं । स्वबियु चुनाब नजिकिदै गर्दा बिभिन्न पार्टीका बिद्यार्थी संगठनहरुहरु आ –आफ्नै पोल्टामा नतिजा निकाल्न मेहनत गरिरहेका छन । आठ बर्षसम्म हुन नसकेको स्वबियु चुनाबको कार्यतालिका पटक पटक परिवर्तन भैराख्दा पनि चुनावी प्रकृयामा अघी बढी पतिस्पर्धा गर्न विद्यार्थी सङगठनहरु तल्लिन देखिन्छ्न । देशमा संबिधान जारी भएको लामो समयसम्म पनि संसोधन र कार्यान्वयनका बिषयमा बिबाद रहदै गर्दा, अहिलेको मुख्य दायित्व भनेको स्वबियु चुनावसंगै र स्थानिय रहेको छ । रास्ट्रको शिक्षाको आमुल परिवर्तनमा स्वबियु को के भूमिका रहेको छ त रु यसै बिषयमा केन्द्रित रही अनलाईन समयले नेपाल विद्यार्थी संघका केन्द्रिय सदस्य लक्ष्मण पन्थी सँग कुराकानी गरेको छ । अनलाईन समयकर्मी रेबिका क्षेत्रीसरोज बजगाईले नेपाल विद्यार्थी संघका केन्द्रिय सदस्य लक्ष्मण पन्थीसँग स्ववियू निर्वाचनमा केन्द्रित भई गरेको कुराकानी । 

लक्ष्मणजी, अहिले हामी धेरै लामो समयपछि स्ववियु निर्वाचनको संघारमाछौं । स्ववियु निर्वाचनलाई मिनी आम निर्वाचनको रुपमा पनि लिइन्छ । यो चुनावको अपरिहार्यता कति छ र नेविसंघको भूमिका कति रहन्छ ?
यहाँले नै भनिसक्नुभयो, स्ववियु चुनाव भनेको मिनी पार्लियामेन्टको चुनाव हो । यस्ले देशलाई कता लाने भन्ने कुरा पनि निर्धारण गर्छ । देश अहिले संक्रमणकालमै छ । जारी संविधानको कार्यान्वयन अहिलेको मूख्य दायित्व पनि छ । त्यो दायित्व निर्वाह गर्नु सम्पूर्ण विद्यार्थी संघको पनि दायित्व हुन्छ । स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन वास्तवमा भन्नुपर्दा विद्यार्थीहरुको हक, हित र विद्यालय, विश्वविद्यालयमा के समस्या छ तथा गर्नुपर्ने सुधारहरु के छ ?त्यसका लागि विद्यार्थीको मुद्धा लिएर लड्ने संस्था हो । त्यो कारणले स्ववियु चुनाव अपरिहार्य छ । स्ववियु २०६५ सालदेखि यता चुनाव भएको थिएन । विभिन्न कारणले नभएको चुनाव अब हुन गइरहेको छ, यो चुनावमा नेपाल विद्यार्थी संघ तथा जति पनि पार्टीका भातृ विद्यार्थी संगठनहरु छन्, तिनीहरु पनि लागि रहेका छन् । त्यसैमा हामी नेपाल विद्यार्थी संघलाई दुई तिहाइ भन्दाबढी क्याम्पसमा चुनाव जिताउन लागि परेका छौं ।

स्ववियुको जुनसुकै चुनावमापनि सबैको माउपार्टीको एकदमै प्रेसर हुन्छ । नेपालीकांग्रेसले चैं यहाँहरुलाई के–कस्तो रणनीतिबनाएर अघिबढ्न निर्देशनदिएको छ ?
स्ववियु चुनाव लगत्तै स्थानीय निकायको चुनाव हुने तयारीमा छ । त्यसैले नेपाली कांग्रेसले अहिले सम्पूर्ण नेपाल विद्यार्थी संघका विद्यार्थीलाई वा नेपाली कांग्रेसप्रति आस्थावान विद्यार्थीलाई स्थानीय निकायको चुनावमा पनि नेपाली कांग्रेसलाई जिताउन पार्टीको निर्देशन भइसकेको छ । नेपाली कांग्रेसलाई जिताउन नेविसंघको ठूलो भूमिका हुन्छ । किनभने पार्टीको सबैभन्दा तल्लो लेबलको, जसलाई नर्सरी भनेर मानिन्छ विद्यार्थी संघ, त्यो नर्सरी राम्रो भइदियो वा मौलायो भने पक्कै पनि भविष्यमा हुने अरु निर्वाचनहरुमा पार्टीले दुईतिहाइ ल्याउने सम्भावना हुन सक्छ ।

भर्खरै यहाँहरु सम्बद्ध युवा संगठन तरुण दलले स्ववियु चुनावमा होमिन आफ्ना सम्पूर्ण कार्यकर्तालाई निर्देशन दिएको छ । इलेक्सनको नाममा हामी कतै मुडभेडमा त जान लागेका होइनौं ?
पक्कै पनि होइन । हजुरले भने जस्तो स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको चुनावमा नेबिसंघलाई जिताउन तरुण दलले निर्देशन दिएको जस्तो कुरा गर्नु भयो । वास्तवमा भन्नु पर्दा यो दायित्व नेबिसंघलाई जिताउनु पर्ने भन्ने दायित्व भनेको सम्पूर्ण पार्टीका भातृसंस्थाको पनि रहन्छ । किनभने नेबिसंघले जित्यो भने अथवा स्ववियुमा एउटा वर्चस्व कायम गर्यो भने जो यस्को इज्जत भनेको सम्पूर्ण भातृ संस्थाहरुको पनि रहन्छ । त्यस कारण तरुण दल पनि यसलाई जिताउन भनेर लाग्नु भनेको मुडभेड भन्दा पनि यसलाई सकारात्मक रुपमा हामीले लिनुपर्छ ।

बिद्यार्थीहरुको हक हितको लागि प्रारम्भ गरिएकोमा पूर्ण रुपमा बिद्यार्थी हक हितभन्दा पनि आफ्नो खाली बर्चस्व जमाउने काम मात्रै भयो । पछिल्लो समयमा स्ववियूलाई देखाएर पर्सनल बेनीफिट लिने परीपाटी मौलाएको छ नी ? के भन्नु हुन्छ ?
त्यो देखिन्छ,नदेखिने हैन । सरसर्ती हेदार्, तर यस भित्र धेरै कुराहरु लुकेका छन् । किनभने स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनले बाहिरी रुपमा मात्रै आफ्नो बर्चस्व हुने गरी देखिने भन्ने कुरा एउटा सरफेसियल कुरा मात्रै हो र त्यस बिचमा स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनले विद्यार्थीहको हितको लागि क्याम्पसमा के कस्ता कमी कमजोरीहरु छ । क्याम्पसमा विद्यार्थीले गर्नु पर्ने पुर्वाधारहरु, तेही कुराहरु लिएर विद्यार्थीहरुलाई निरन्तर रुपमा क्लासहरु भएको छ कि छैन, क्याम्पसमा लाइब्रेरीको व्यवस्था छ कि छैन र क्याम्पसमा ट्वाइलेट,बाथरूमको समस्या समाधान भएको छ कि छैन,साईन्स क्याम्पसहरुमा ल्याब लाइब्ररीहरुको व्यवस्था छ कि छैन भन्ने कुराहरुलाई विद्यार्थीहरुले चर्को रुपमा दबाब दिई राखेका हुन्छन् ।

लक्ष्मण जि,तपाईं त केन्द्रीय सदस्य पनि हुनुहुन्छ । एउटा जिम्मेवार संगठनको,यहाँले बताइदिनुहोस्, यो पहिलो पटक टियुले स्ववियुमा उमेर हदबन्दी लागू गरेको छ । यसलाई चाँही कसरी लिनु हुन्छ ?
पर्सनल्ली भन्नु पर्दा स्वतन्त्र विद्यार्थीको चुनावमा हद्बन्दी गर्न जरुरी छैन, किनभने निरन्तर एउटा आवाधिक चुनाव हुने हो र दुई–दुई बर्षमा चुनाव हुन्छ भने यसमा कुनै उमेर हदबन्दी लगाउनु जरुरी छैन । किनभने रेगुलर विद्यार्थी निर्वाचित भएर आउँछ । रेगुलर विद्यार्थी भनेको २४–२५ बर्षमै उसले मास्टर्स सकेको हुन्छ । मास्टर्स सकेपछी क्याम्पसमा बस्न जरुरी पनि हुदैन । अहिले २८ बर्ष किन लागू गरेको हो भने, अहिले धेरै बर्ष पछी चुनाव भयो र यसको असर कहाँ पर्यो भने जो अध्ययन गर्र्ने क्रममा २८ बर्ष पुगेका थिए, जबकी उनीहरुले क्याम्पसमा राजनीति गरि राखेका थिए । तिनीहरु त्यो बिचमा स्वतन्त्र विद्याथी युुनियनको चुनावमा भाग लिन पाएनन् । त्यो कारणले गर्दा पनि यो कुरा चर्को रुपमा आएको हो ,तर वास्तवमा भन्ने हो भने उमेर हदबन्दी लगाउनु जरुरी नै छैन ।

फागुन १४ मा डिक्लियर डेट सारेर १८ पुर्याईएको छ । अहिले, यो समयमा चुनाव हुन्छ किहुँदैन भन्ने बिषय पनि उठी राखेको छ नि,के भन्नुहुन्छ यस बिषयमा ?

यो अवस्थामा मलाई लाग्छ चुनाव कुनै हालतमा पनि हुन्छ । केहि गरी चुनाव रोकिने अवस्था आयो भने स्वबियु माथी नै प्रश्न चिन्ह खडा हुन्छ । ६५ सालदेखी चुनाव हुन सकेको छैन, कारण के हो भन्दा बिभिन्न संक्रमण परिस्थितीहरु नेपालमा आए । यो परिस्थितीहरुलाई उछिन्दै अहिले नेपालको संबिधान जारी भैसकेको अवस्था छ । देशमा समावेशी सरकार छ, अव यस्तो बेलामा पनि स्वबियु चुनाव हुन सकेन भने आउने चुनावहरु स्थानिय निकायको होस वा केन्द्रिय चुनाव होस वा अरु कुनै चुनाव त्यसमा नकरात्मक असर पर्न सक्छ त्यसैले चुनाव हुने कुरामा म बिश्वस्त छु ।

रास्ट्रको शिक्षाको आमुल परिवर्तनमा स्वबियुको भूमिकालाई कसरी हेर्नु भएको छ ?
नेपाल शिक्षाको क्षेत्रमा अलि पछाडी नै रहेको छ । अन्तराष्ट्रिय हिसाबले हेर्दा ब्यबहारिक शिक्षाको अभाव छ । जुन बिषयमा अध्ययन गरेका हुन्छन, त्यसै बिषयमा रोजगारीको अवसर छैन । दक्षता अनुरुप बेरोजगारी पनि हटाउने उद्देश्यले शिक्षा प्रदान गरिनु पर्छ । आधुनिक र बिश्वमा बिक्ने किशिमको शिक्षा जरुरी छ, त्यसैले स्वबियु चुनाब पछीको नेतृत्व समुहले केहि न केहि यस अनुरुप कार्य–कुशलता देखाउने छ एवं नेबिसंघको पनि भूमिका राम्रो रहने छ ।

सर्टिफिकेट धितो राखेर त्रृmण दिने व्यबस्थालाई कार्यान्वयन गराउनु पर्छ भन्ने कुरामा तपाईको के बिचार छ ?
यो नराम्रो कुरा होइन । यस्लाई लागु गराउन सकियो भने सकरात्मक रुपमा हेर्न सकिन्छ । यो तथ्य खास आफु सरकारमा हुँदा आफ्नो कार्यकुशलता देखाउन र समर्थक बधाउन मात्र गरिएको हो जस्तो लाग्छ । बेरोजगारी भत्ताका कुरा पनि नभएका होईनन । त्यसैले पार्टिगत रुपमा सफलता हेरेर नलिकन सर्वब्यापी रुपमा लागु गर्न सकियो भने राम्रो कुरा हो ।

बिश्वबिद्यालयहरु बेरोजगार उत्पादन गर्ने अखडा हुन भनेर तपाईहरुले नै भाषण गरिराख्दा ,विद्यार्थीहरुमा पनि अनुशासनको कमी भएको महशुस गर्नु भएन अथवा यस बिषयमा स्वबियुले बोल्न सकेन,कि सुधारका लागी चुनाव आएपछी मात्र बोल्ने हो ? प्रस्ट पारिदिनुहोस न  ?

चुनावमा धेरै नाराहरु उठ्छन सबै नाराहरुलाई सन्चालनमा ल्याउन सकियो भने त रास्ट्र निर्माणमा ठुलो फड्को मार्न सकिन्छ । म आफै पनि नेपाल संस्कृत बिश्वबिद्यालयको विद्यार्थी भएको हिसाबले सुधार गर्नु पर्नु कुराहरु धेरै देखिन्छ्न । संसारका प्रसिद्द मुलुकले यसै संस्कृत बिषयमा अध्ययन अनुसन्धान गरेको अवस्था छ,तर हाम्रो नेपाली परिपेक्षमा चुनावमा एउटा नारा लिएर अगाडी जाने र चुनाव पछी त्यो बिर्सिने गरिएको छ । बिजय भएका विद्यार्थी सङ्गठनले आफ्नो घोषणा पत्र अनुसार काम गरेका छन तर बजेट अभाव देखी विविध कारणले कतिपय सफल नभएको अवस्था छ । क्याम्पस प्रसासन, बिश्वबिद्यालय प्रसासन र शिक्षा मन्त्रालय सबैले सहयोग र सहकार्य गरे मात्र सफल हुने हो । त्यसैले एक्लो स्वबियुले मात्रै केहि गर्न सक्दैन,सबैको साथ,सहयोग र समर्थन चाहिन्छ ।

अन्तमा ,फागुन १८ गते विद्यार्थीहरुले मतदान गर्न पाउछन भन्ने आधार के छ ?

वास्तबमा,फागुन १४ भनिएको चुनावलाई विविध कारणले सार्दै र अर्को कार्यतालिका निकल्दै १८ फागुनमा गर्ने निर्णय भएको हो । यस अनुसार सबैलाई समेट्ने हिसाबले ५ दिन सारीएको हो । सबैले बैठक बसेर निर्णय गरेको कुरा हो ,त्यसैले अब निर्वाचन गर्नुपर्छ भन्नेमा सबै एकजुट भैसकेका छन र यस पटक १८ फागुनमा स्वबियु चुनाव हुने कुरामा म सत प्रतिशत बिश्वस्त छु ।
हवस् त धन्यबाद ।

post image

फागुन, १२, काठमाडौं ।  नेपालमा राजनितिक पार्टिहरुको कमी छैन,कति पार्टी चुनावमा जन्मिन्छन्, त्यसै हराउँछन् । कोही भने अस्थित्वमा रही रहन्छन् । तर कतिको भूमिका सरकारसँग प्रत्यक्ष सहभागितामा रहन्छ त कतिको रहदैन । नेपाल परिवार दल,एउटा यस्तै इतिहास बोकेको पार्टी छ । सानो पार्टी भएपनी पहिलो संबिधान सभाको चुनावबाट संसदमा भाग मात्र लिएन सरकारमा प्रत्यक्ष सहभागिता जनाउदै मन्त्रालयसम्ममा स्थान बनायो । नेपाल परिवार दल सानो पार्टी भएपनी सधै ठुलो भूमिका बहन गरिरहेको हुन्छ । अहिले पनि नेकपा एमालेसँग मिलेर प्रतिपक्षी दलका रुपमा आफ्नो भूमिका निर्वाह गरीरहेको छ  । संबिधान संसोधन र निर्वाचन अहिले प्रमुख बिषय हुन । यसै सन्दर्भमा आज हामी नेपाल परिवार दलका अध्यक्ष एवं पहिलो चुनावबाट गरिवी निवारण मन्त्री र दोश्रो चुनावबाट शान्ति तथा पुननिर्माण मन्त्री बनीसकेका एकनाथ ढकालको बाल्यकाल, राजनीतिक पृष्ठभूमी र बर्तमान राजनीतिक अवस्थाका बारेमा केन्द्रित रही कुराकानी गरेका छौं । प्रस्तुत छ अनलाईन समयकर्मी पत्रकार द्धय रेबिका क्षेत्री र सरोज बजगाईले गरेको कुराकानी  ।

एकनाथ ढकालको बाल्यकाल कस्तो थियो हालको अवस्थामा आईपुग्दा  केकस्ता  चुनौतीहरु सामना गर्नु पर्यो बताईदिनुस् ?

एकनाथ ढकाल गोरखाको विकट गाउँको सामान्य किसान परिवारमा जन्मिएको एक देशभक्त नागरिक हो । जो गाउँको सुखदुःखमा हुर्किएको गाउँघरमा आफ्नै हातबाट उब्जनी गरेर, त्यही उब्जनी खाएर तथा एक ढेड घण्टाको बाटो हिँडेर विद्यालय पढ्न जाने सामान्य परिवारको व्यक्ति हो । बाल्यकाल देखि नै म स्वभावैले परिवर्तन चाहने स्वभावको व्यक्ति थिएँ । समाजका कतिपय विकृति र विसंगतीहरु थिए, जुन मलाई राम्रो लाग्दैन थियो र तीं विकृतीहरुको अन्त्य हुनुपर्छ भन्ने गर्थे । त्यसैले समतामूलक समाजको निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने सोच वाल्यकालदेखि नै स्वतः आएको हो । यसका साथसाथै नेपाली समाजको बनोट जुन किसिमको थियो र जुन किसिमले हुर्किको थियो । त्यसले पनि म आफ्नो, देश, गाउँ र समाजको अवस्थाबाट सन्तुष्टी थिएन र यसमा परिवर्तनको आवश्यकता छ भन्ने कुराको अनुभूति थियो । सोही कुराका लागि अगाडी बढ्दै जाने क्रममा उच्च शिक्षा हासिल गर्दै विभिन्न राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवहरु हासिल गर्ने प्रयत्न गरेँ ।

तपाई राजनीतिमा कसरी प्रबेश गर्नु भयो नेपाल परिवार दलको नाम कसरी जुराईयो ?

जब नेपालमा संविधान सभाको ऐतिहासिक निर्वाचन गर्ने वातावरण सिर्जना भयो । त्यो सिर्जना भइसकेपछि आफ्ना अनुभवहरु, सोच र चिन्तन तथा आफुले आर्जन गरेका ज्ञानलाई संविधान सभाको निर्वाचन मार्फत सदुपयोग गरेर नयाँ संविधान निर्माण गर्न योगदान गर्नुपर्छ भनेर हामी समान किसिमका विचार भएका साथीहरु बिच बसेर, छलफल गरेर हामी एउटा नयाँ राजनीतिक दल स्थापना गर्ने निर्णय ग¥यौं । जुन नेपाल परिवार दल हो । जसले विविधता भएको मुलक, एकसय छब्बीस जाती, एकसय तेइस भाषा–भाषी, विभिन्न धर्म संस्कृति, भेषभुषा भएको हाम्रो देशलाई एकताबद्ध गर्ने, नेपालको हित गर्ने सोच अनुरुप नेपाल एउटा घर र हिमाल–पहाड–मधेशका सम्पूर्ण नेपाली एउटै परिवार भन्ने मूल्य मान्यताकासाथ ‘नेपाल परिवार दल’ स्थापना गरेर पहिलो संविधानसभा निर्वाचनमा समानुपातिक तर्फ मात्रै हामीले भाग लियौं । छोटो समय, निर्वाचनको तीन महिना अघि मात्र दल दर्ता गरेर हामीले नागरिक समक्ष जाँदा हामीले जहाँ पुग्यौं नागरिकहरुबाट सकारात्मक सन्देश र प्रोत्साहन पायौं र संविधान सभाको निर्वाचन मार्फत नेपाल परिवार दलले संविधान सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने अवसर पायो ।

तपाई सानो पार्टीको अध्यक्ष पनि माननीय पनि तर तपाईको चर्चा सधैभरी भई नै रहन्छ किन नहोला ? कि तपाईले ठूला राजनीतिक दललाई रिझाई रहनु हुन्छ ?

कुनै पनि पार्टीको आफ्नो विचार र एजेन्डा हुन्छ र त्यो कुरालाई अगाडि बढाउन त्यहाँ नेतृत्वको आवस्यकता हुन्छ । त्यो हामीले प्रयास गरिरहेको अवस्था छ । नेपाल परिवार दलले नेपालको सन्दर्भमा जे–जस्ता एजेन्डाहरु अगाडि ल्याएको छ, त्यो स्वभाविक रुपमा नेपाली मनसँग जोडिएको, नेपाली जनताको भविष्यसँग जोडिएको कारणले गर्दा पनि नेपाल परिवार दल सानो भएपनि राजनीतिक दलहरुमा छुट्टै र विशिष्ट पहिचान गर्न सफल भएको छ भन्ने हामीलाई लाग्छ । हाम्रो निति ‘अजात शत्रु, विजात शत्रु’ – युधिष्ठिरको जस्तो नीति परिवार दलको छ । त्यसैले हाम्रो कुनै पनि राजनीतिक दस्तावेजमा नेपालका कुनै पनि राजनीतिक दललाई शत्रु, प्रधानशत्रु भनेर हामीले घोषणा गरेका छैनौं । हामी संसदभित्र र बाहिर रहेका सबै दलहरु मिलेर सहकार्य गरेर नै अगाडि बढ्नुपर्छ, सह अस्तित्व, सहसमृद्धिको सिद्धान्त बोकेको एउटा शान्तिवादी पार्टी भएको कारणले कसैलाई पनि शत्रु नदेख्ने पार्टी भएको हुनाले जुनसुकै पार्टीको सरकार भएको भएता पनि अर्थात देशमा जस्तोसुकै परिस्थिती आउँदा पनि नेपाल परिवार दल सबै पार्टीसँग सहकार्य गरेर बढिराखेको अवस्थामा सायद यहाँले भने जस्तो चर्चाको शिखरमा नपुगे पनि चर्चाको वरिपरि रहने गरेका छौं । र, जुन हामीले जनताको माया पाएको छौं, यो मायाको ऋण हामी तिर्ने छौं । यो ऋण तिर्न हामी सदासर्वदा क्रियाशील रहने छौं ।

तपाईले यसो भनीरहँदा पहिलो संविधानसभावाट तपाईहरुले देशलाई संविधान दिन सक्नु भएननी होईन ?

संविधान सभाबाट संविधान निर्माण गर्ने विधी आफैमा महँगो र जटिल हो । संसारका धेरै देशहरुले संविधानसभाबाट संविधान निर्माण गर्ने चाहना राखे पनि कमै देशमा मात्र संविधानसभाले संविधान बनाएर लागू गरिको कमै उदाहरणहरु मात्र छन् । त्यो अर्थले हामी संविधानसभा मार्फत् नै संविधान बनाउने जुन विधी हामीले छान्यौं, त्यो विधीबाट संविधान जारी गर्नु त्यति सहज थिएन । जसको कारण पहिलो संविधान सभाले निकै काम गरेर पनि, सत्तरी–प्रतिशत काम गरेर पनि संविधान जारी गर्न सकेन र यसको स्वतः विगठन भयो । त्यसपछि दोस्रो संविधानसभामा पनि संविधान जारी गर्न धेरै छलफलहरु भए । जसको कारणले संविधान सभामा दुई तिहा बहुमत भएर माननीय सभासदहरुको हस्ताक्षरबाट हामीले संविधान जारी ग¥यौं । तापनि सबैलाई शत प्रतिशत सहमतिमा ल्याउन सकेनौं । त्यो अहिलेको यथार्थता हो । तर नेपालको अहिलेको संविधान विश्वको अन्य संविधानको तुलनामा, सारको हिसाबले, संविधान पारितको प्रकृयाको हिसाबले र स्विकार्यताको हिसाबले वास्तवमा यो संविधान संसारको कुनै पनि संविधानभन्दा कम्तीको छैन । यो कुरा हामीले भन्नैपर्छ । हो, यसप्रति तराइ–मधेश केन्द्रीत दलहरुको यसमा केही असहमती रहेको छ । त्यो असहमतीतर्फ पनि हामी सचेत छौं र ती असहमतीको पनि सम्बोधन गर्नुपर्छ भन्नेमा नेपाल परिवार दलको धारणा रहेको छ ।

भनेपछि हामीले उत्कृष्ठ संविधान त बनायौं तर यसको कार्यान्वयन नहुदै अहिले शंशोधनको आवाज उठीरहेको अवस्था छ के भन्नुहुन्छ ?

नेपालको नयाँ संविधानले लोकतन्त्र, गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक, समावेशी प्रतिनिधित्वको जुन एउटा सिद्धान्त सहितको निर्वाचन प्रणाली लगायतका विषयहरुलाई स्पष्ट रुपमा सम्बोधन गरेको छ । यो चाँही एउटा चानचुने उपलब्धि होइन । र यो उपलब्धिलाई ग्रहण गरेर हामी अगाडि बढ्नुपर्छ भन्ने मेरो आग्रह छ । संविधान आफैमा एउटा गतिशील दस्तावेज हो । यो अपरिवर्तनीय छैन । अहिले जारी संविधान हामीले हाम्रो राष्ट्रिय अखण्डता, सार्वभौमसत्ता र राष्ट्रिय स्वाधिनता बाहेक सबै विषय । यति सम्म कि गणतन्त्र, धर्मनिरपेक्षता, संघीयता जस्ता संविधानका मूल मर्म छन्, यस्ता विषय पनि भोली सरल प्रकृया, लोकतान्त्रिक पद्धतीबाट परिवर्तन हुनसक्ने प्रकृया संविधानमा छ । त्यो अर्थले तत्कालको आवश्यकता संविधानलाई ग्रहण गर्ने र संविधानमा अपुग भएका विषयहरुलाई त्यहाँ राख्नका लागि निरन्तर शान्तिपूर्ण तरिकाबाट आफ्ना कदमहरुलाई अगाडि बढाउनु नै उपयुक्त माध्यम हुन्छ भन्ने हामीलाई लाग्छ । हामीले एकैपटक सबै कुरा चाहिन्छ भन्दा कहिले–कहिले भुइँको टिप्न खोज्दा पोल्टाको झर्छ भन्ने नेपाली उखानतर्फ सोचेर सचेत हुनुपर्ने आवश्यकता छ ।

संबैधानिक ब्यवस्था अनुसार २०७४ माघभित्र तिनै तहको निर्वाचन सम्पन्न गरीसक्नु पर्ने प्रावधान छ , के त्यो सम्भव छ त ? यदी त्यसो भएन भने फेरी कि तपाईह्रुले आफ्नो आयु लम्ब्याईरहने मात्रै काम गर्नु हुन्छ ?

दोस्रो संविधानसभाले संविधान जारी गरिसकेपछि जुन अहिले रुपान्तरित संसदको रुपमा हामी छौं र हाम्रो मुख्य काम भनेको नै नयाँ निर्वाचन गर्न आवश्यक पर्ने कानुनहरुको निर्माण गर्ने र तीनवटा निर्वाचन सम्पन्न गर्ने हाम्रो रुपान्तरित व्यवस्थापिकाको काम हो । यो व्यवस्थापिकाबाट गठन भएको सरकारको प्रमुख दायित्व पनि त्यही नै हो । त्यसकारण निर्वाचन गराउनको निम्ति राजनीतिक दलहरुको सहमतीको निम्ति, आवश्यक वातावरण बनाउने, आवश्यक पर्ने ऐन–कानुनहरु बनाउनको लागि समयमै सोच्नुपर्ने चाँही सरकारले हो । तर सरकारको काम गराइको जुन किसिमको रवैया छ, यसले जनजीविका, जनतन्त्रको विषयमा न त सम्बोधन गर्न सकेको छ, न त राष्ट्रियतालाई नै बलियो बनाउन सकेको छ, न त निर्वाचनको लागि आवश्यक पर्ने वातावरणको नै सिर्जना गर्न सकेको छ ! त्यसकारण अहिले सरकारले नेपाली जनताको आकांक्षालाई सम्बोधन गर्न नसकिरहेको अवस्था छ । तरपनि पछिल्लो समयमा प्रधानमन्त्रीज्यूले निर्वाचनको मिति घोषणा गर्ने र त्यसका लागि आवश्यक पर्ने वातावरण निर्माण गर्ने प्रतिवद्धता गर्नु भएको छ, त्यसलाई मैले र नेपाल परिवार दलले सकारात्मक रुपले लिएको छ ।

तपाईले भने झै अब हुने निर्वाचन स्थानीय तह कि स्थानीय निकायको यसमा सबै कन्फ्यूज भईरहेका छन् स्पष्ट पारीदिनुस् न ?

संसदले स्थानीय निर्वाचन सम्बन्धी ऐन पारित गरीसकेको  छ । त्यो भन्नाले स्थानीय तहको निर्वाचन गर्न ऐन पारित भएको हो । तर कतिपय ठूलै राजनीतिक दलका नेताहरुले पनि स्थानीय तह कि स्थानीय निकायको चुनाव गर्ने भन्ने विषयमा पनि छलफल गरिरहेको मैले देखेको छु । तर पुरानो संविधान अनुसार गठित स्थानीय निकाय हो । त्यो निर्वाचन गर्नको निम्ति हामीसँग कुनै पनि ऐन–कानुन छैन । व्यवस्थापिका संसदले पारित गरेको जुन कानुन हो, त्यो चाँहीैं स्थानीय तह, जुन नयाँ संविधानले व्यवस्था गरेको गाउँ पालिका, नगरपालिका र त्यो भन्दा तल रहने संरक्षित क्षेत्रहरुको व्यवस्था र निर्वाचनका लागि गरेको हो । त्यसकारणले चुनावका लागि अब राष्ट्रिय सरकार बनाउनु पर्छ र अहिलेको आवश्यकता तीनै तहको निर्वाचन समयमा सम्पन्न गर्नु हो । यदी निर्वाचन सम्पन्न भएन भने मुलुक संवैधानिक र राजनीतिक संकट वा गतिरोध तर्फ उन्मुख हुन्छ । जुन चाँही नेपाली नागरिकको लागि धेरै महँगो हुन्छ ।

तर अहिले संविधान शंशोधन पछि मात्रै निर्वाचन भनेर सरकार पक्ष र मधेशी मोर्चा जुर्मुराइृ रहेको छ भने तपाईहरु एमाले सहित त्यसका बिरुद्ध हुनुहुन्छ के भन्नुहुन्छ ?

संविधान संसोधन र निर्वाचनको कुरा लाई जोडेर हेर्न हुँदैन । यि नितान्त फरक बिषय  हुन । निर्वाचन २०७४ माघ ७ भित्र तीन चरणको सम्पन्न गर्नैपर्छ । त्यसको बिकल्पै छैन त्यो संविधानको माग हो । तर संसोधन त्यस पछीको मितीमा पनि गर्न सकिन्छ । संसोधन गर्नु हुँदैन भनेर कसैले पनि भनेको छैन,तर संसोधनका लागि बृहत राष्ट्रिय सहमती आवश्यक हुन्छ ।एमालेको सहमती आवश्यक छ र अन्य पार्टिले पनि सहमती दिनु पर्ने आवश्यक छ । सरकारमा रहेको जुन बहुमतको सरकार छ त्यसैले संविधान संसोधन गर्न मिल्ने भए उहाँहरुले पहिले नै गरिसक्नु हुन्थ्यो । त्यो गर्न सम्भव छैन । हिजो ९० प्रतिसतले ले जारी गरेको संविधान त १०  प्रतिसतले बिरोध गर्दा कार्यान्वयनको लागि यती जटिलता छ भने, ९० प्रतिसतले स्विकार गरेको संविधानलाई ६०–६५ प्रतिसतमा झार्ने काम यो सरकारले गरिरहेको छ र त्यो कुनै पनि हालतमा राम्रो होइन ।अहिलेको प्रधान मन्त्री जो हुनुहुन्छ, उहाँले संसोधनमा प्रमुख भूमिका खेल्नु भएको छ, उहाँले नेकपा एमाले जस्तो देशको एउटा महत्वपुर्ण राजनितिक शक्तीलाई बाहिर राखेर,प्राबिधिक कारणबाट दुइ तिहाइ सहमती पुर्याएर संविधान संसोधन गर्ने तर्फ उहाँ लाग्नु हुन्छ भन्ने कुरा मलाई लाग्दैन र त्यो सम्भव पनि छैन । त्यसैले तत्काल लाई भनेको निर्वाचनका लागि राष्ट्रिय सहमतीको आवश्यक हो । म बिनम्रतापूर्वक मधेश केन्द्रीत दलहरुलाई अनुरोध गर्न चाहन्छु,यहाँहरुको सम्बिधान संसोधन गर्न राख्नु भएको आवाजहरुमा हाम्रो केहि सहमती केहि असहमतीहरु छ र ति असहमती रहेका बिषयमा हामी बिस्तारै छलफल गर्दै जान सक्छौ तर संसोधनको वाहनामा निर्वाचन गर्न दिनु हुँदैन भन्ने रास्ट्रघाती हुन जान्छ । नेपाली जनताको मौलिक अधिकार हरेक ५ बर्षमा स्थानिय चुनावमा मत खसाल्न पाउने जुन अधिकार हो त्यसबाट बन्चित बनाउने षडयन्त्र हुन जान्छ ।

साना राजनीतिक दलले निर्वाचनमा थ्रेस होल्डको बिषयलाई गम्भीरताको साथ उठाईरहेका छन् ,यसका बारेमा तपाईको धारणा के छ ?

थ्रेसहोल्डको सन्दर्भमा भन्नु पर्दा नेपालमा हामीले अभ्यास गरेको राजनितिक पद्दति भनेको समाबेशी लोकतन्त्र हो । समाबेशी लोकतन्त्र भन्ने बितिकै देशभित्र रहेका धेरै भन्दा धेरै बिचार, जाती ,बर्ग र समुदाय समेट्ने किसिमको अभ्यास हो । हामीले पनि त्यही अनुरुप काम गर्न सक्नुपर्छ । संसारका कती मुलुकहरुमा थ्रेसहोल्ड रखिएको छ कतिपयले राखेका छैनन । फिनल्यान्ड जस्तो बिकाशित मुलुकमा पनि थ्रेसहोल्ड रखिएको छैन । इजराइलमा पनि मिश्रीत निर्वाचन प्रणाली थियो । अहिले १ प्रतिसत थ्रेसहोल्डबाट बढाउँदै लागिएको छ । फिलिपिन्सको कुरा गर्दा २ प्रतिसत थ्रेसहोल्ड राखिएको छ तर त्यहाँ धेरै भन्दा धेरै पार्टीहरु समानुपातिकबाट प्रतीनिधित्व गरुन भनेर एउटा पर्टीले समानुपातिकमा तीन सिट मात्रै प्राप्त गर्छन । जर्मनीमा थ्रेस होल्डका समबन्धमा अदालतमा मुद्दा पर्यो र त्यो राख्नु हुँदैन भनेर अदालतले निर्णय गरेको अवश्था छ । हामी जहिले पनि साउथ अफ्रीकाको उदाहरण दिन्छौ । त्यहाँ त कुनै थ्रेसहोल्ड रखिएको छैन । त्यसैले मैले थ्रेसहोल्डको बिरोध गर्न खोजेको होइन । नेपाल परिवार दल दिन दुई गुणा रात चार गुणा बढीरहेको पार्टी हो हामीलाई कुनै डर पनि छैन हामी त्यो फेस गर्न तयार छौ । थ्रेसहोल्ड राख्दा महिला, आदिबासि ,मुस्लिम, दलित,पिछ्डा बर्गको प्रतीनिधित्व कम हुने भएकोले परिवर्तनको मर्म र नेपालको संबिधान को मर्म अनुसार छैन भन्ने हाम्रो आग्रह हो ।त्यसकारण थ्रेसहोल्ड राख्न तत्कालाई आवश्यक छैन ।अहिलेको निर्वाचनमा नहतरिदा राम्रो होला ।

तपाई दुइ–दुई पटक देशको मन्त्री हुनुभयो ? सत्तामा नपुग्दा त निकै आदर्शका कुरा गर्नुहुन्थ्यो ? मन्त्री भईसकेपछि देश र जनताका लागि के चाँही गर्नु भयो ?

पहिलो कुरा त म पहिलो पटक मन्त्री हुँदा नयाँ अनुभव पनि भयो । बाहिर जुन किसिमले मन्त्रीले काम गर्न सक्छ भन्ने बुझार्इछ, तर हाम्रो ऐन कानुन र वातावरण चाही अलि फरक रहेको मैले अनुभुती गरे । हाम्रो मन्त्रालयहरुमा अझै पनि पन्चायत कालको जस्तै शैलीमा काम हुन्छ । काम सबै सचिबबाट गराउने र मन्त्रीलाई चाही एउटा जनताको प्रतीनिधी जस्तो देखाउने ब्यबस्था जुन पन्चायतमा गरिएको थियो त्यही संस्कारको अहिले पनि निरन्तरता छ । त्यसैले मन्त्रीले चाहेर छोटो समयमा काम गर्न सकिने रहेनछ यद्दपी गर्नै सकिदैन भन्ने चाही होइन । म पहिलो पटक गरिवी निवारण मन्त्री हुँदा दुई हप्ता भित्रै संबिधान सभाको बिघटन भयो । त्यस्तो बिसम परिस्थिती मा पनि मेरै नेतृत्वमा राष्ट्रिय  सहकारी निती आएको हो । गरिवी घर परिवार परिचय–पत्र बितरणका कामहरु भोजपुर र गोरखा जिल्लाबाट मैले नै सुरुवात गरेको हु । जुन अहिले २५ भन्दा बढी जिल्लाहरुमा कार्यान्वयन भैसकेको छ । र दोश्रो पटक शान्ति तथा पुनर्निमाण मन्त्री हुँदा शान्ती प्रकृया टुङग्याउन  नै मेरो पहल रह्यो । मैले राखेका भिजनहरु बजेटका अभावका कारण सबै सम्भव हुन सकेनन तर पनि मनोसामाजिक परामर्शका कार्यक्रमहरु द्दन्द कालका मनोबैज्ञानिक असरलाई हटाउन कार्यक्रमहरु भइरहे को छ । बेपता छानविन आयोग र सत्य निरुपण मेलमिलाप आयोगलाई ससक्त बनाउनमा मेरो भूमिका छ । मैले सन्तुस्टी को कुरा गर्दा म सन्तुस्ट रहिन भन्दिन्न, मैले मेरो कार्यकालमा भ्रस्टाचार भन्ने नगरि उच्च मनोबलका साथ काम गरेको थिए ।

तपाईले अघि पनि भन्नुभयो,अब आउँदो बैशाख ३१ गते हुने गईरहेको स्थानीय तहको निर्वाचन राज्य पुर्नसंरचना आयोगले दिएको प्रतिबेदन अनुसार नै हुन्छ भनेर ? तर त्यसमा परिमार्जनको कुरा उठीरहेको छ, यो सम्भव छ त ?

राज्य पुर्नसंरचनाको प्रतिवेदन अनुसार नै चुनाव हुनुपर्छ । स्थानिय तह भनेको राज्य पुर्नसंरचनाको प्रतिवेदन अनुसार छ । स्थानिय बिकाश मन्त्रीले बुझे पनि प्रधानमन्त्रीले बुझे पनि कुरा एउटै हो । स्थानिय मन्त्रालय पनि सरकार कै एउटा अंग हो । राज्य पुर्नसंरचना आयोगका केहि कमी कमजोरी असहमतीहरु छन त्यसलाई परिमार्जन गर्नु पर्छ । पेश गरिएको जुन प्रतिवेदन छ त्यो त्यती नराम्रो छैन । केहि सुधार गर्नु पर्ने छन तर यो मान्य छ । त्यसैले यसैलाई कार्यान्वयन गरेर अघी बढ्नु  पर्छ । बिभिन्न बाहानामा चुनाव हुन नदिने तर्फ लाग्नु हुँदैन ,बिकास र आर्थीक सम्बृद्धि तर्फ लाग्नु पर्छ ।

तपाईले यसो भनिरहँदा केही समय अघि ५ नम्वर प्रदेश टुक्रयाएको बिरोधमा भएको आन्दोलनलाई नजरअन्दाज गर्नु भएको होईन र ? 

यस्को जिम्मेवार जनता नै हुनुपर्छ । हामी एकात्मक प्रणालीबाट हामी संघियतामा गएका छौ । संघियतामा फरक त हुन्छ नै । दुई तिहाईले सहमती दिए पछी सर्बमान्य भनेर ब्यबस्था भए अनुरुप ७ वटा प्रदेश बन्यो । प्रदेश नम्बर २ को बिसयलाई लिएर अहिले पनि बिबाद छ । प्रदेश नम्बर ५ का प्रतिनिधिहरुले जनकपुरको भेटीले प्रदेश नचल्ने भनिरहेका छन । हाम्रो आत्मियता भनेको देशको तराइ पहाड र हिमाल सँग जोडिएको छ । कसैलाई पनि छुटाउने तर्फ लाग्नु हुँदैन । कुन जिल्ला कुन प्रदेशमा रहने भन्ने कुरा सिहदरबारले निर्णय गर्ने कुरा होइन । त्यो त्यही ठाउँका जनताले भन्ने कुरा हो ।

हवस् त धन्यवाद ।

post image

फागुन ११,काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकबाट क बर्गको इजाजत प्राप्त एनआइसि एसिया बैंकले साना,घरेलु एवं मझौला उद्योगलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले तीनदिनमै कर्जा स्विकृत गर्ने प्रावधान अगाडी सारेको छ । अनलाईन समयसँग कुरा गर्दै बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत लक्ष्मण रिसालले साधारण कर्जाको हकमा बैंकलाई आवश्यक कागजात उपलब्ध गराएको तीन दिनभित्र स्विकृत दिइसक्ने र सात दिनभित्र लगानी कर्जा उपलब्ध गराइसक्ने बताउनुभयो । एनआईसी एशिया बैकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिईओ ) लक्ष्मण रिसालसँग अनलाईन समयकर्मी सुनिल आचार्यसरोज बजगाईले गरेको कुराकानी । सर्बप्रथम यहाँलाई स्वागत छ  ?
हजुर धन्यबाद ।

एनआइसि एसिया कस्तो बैंक हो ? 
एन.आइ.सि. बैंक र बैंक अफ एसिया संयोजन भएर बनेको बैंक हो । सन् २०१३ जुनदेखी एन.आइ.सि .एसियाको नामबाट कारोबार हुँदै आइरहेको छ । साबिकमा हेर्दा एन.आइ.सि. बैंक अलि पुरानो र बैंक अफ एसिया केहि नयाँ बैंक थियो । नेपालको बितिय क्षेत्रको इतिहासमा ‘क’बर्गका बैंकहरुको पहिलो संयोजन थियो । संयोजन पश्चात राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रबाट निकै प्रशंसा पनि पाएका थियौ । त्यसै बखत सन २०१३ को बैक अफ दि ईयरको अवार्ड पनि प्राप्त गरेका थियौ र हाम्रो बैंक संयोजनलाई सफल सयोजनका रुपमा पनि हेर्ने गरिएको छ । सन् २०१४ देखी दिर्घकालिन रणनिती के हुनु पर्छ ?,राज्यको आर्थीक बिकासका लागी कसरी अघी बढ्नु पर्छ ?,हामी कुन क्षेत्रमा हुनु पर्छ र कसरी सेवा दिनु पर्छ ? भन्ने हिसाबले एउटा बृहत गृहकार्य एवं छलफल गरेर कारोबार बढाउने ,अहिले साना तथा घरेलु मझौला उद्दोगलाई प्रोत्साहन गर्दै अघी बढ्नु बैंकको दिगो हितका लागी त्यो आवश्यक छ भनेर अघि बढीरहेका छौ ।

ग्रामिण क्षेत्र,ग्रामिणक्षेत्रका युवा र कृषी ,ग्रामिणक्षेत्रका घरेलु , सानाएवं मझौला उद्दोगलाई राज्यले प्रमुख प्राथामिकतामा राखेको छ । यही अनुरुप हेर्दा एन.आइ. सि. एसियाले कसरी आफ्नो सेवालाई गाउँ–गाउँसम्म पुर्याउने प्रयास गरिरहेको छ ?
हामी मुख्यतया घरेलु ,साना एबम मझौला उद्दोगलाई नै प्राथामिकतामा राखेर अघी बढीरहेका छौ,जस्को लागी गाउँ–गाउँसम्म सेवा पुर्याउन हामिलाई साखाहरु आवश्यक हुन्छ्न भनेर साखाहरु थप गरिएको छ । यो बर्षको प्रारम्भमा मात्रै १२ वटा नयाँ शाखाहरु थप गरिएको छ । र अन्य २८ वटा शाखाहरु थपिने क्रममा रहेका छन । जसमध्ये आधी जती यसै बर्ष सेवाका लागि सन्चालनमा आइसक्ने छ्न भने बाकी १४ वटा आगामी असार मसान्तसम्म सञ्चालनमा आउने छन । हाम्रा नयाँ खुलेका शाखाहरु उपत्यका बाहिर, भर्खर सुरुवात हुँदै गरेका साना बजारहरु रहेका ठाउँहरुमा छ्न र हामिलाई आशा छ, त्यस्ता ठाउँहरुमा खोलेका हाम्रा शाखाहरुबाट राज्यले प्राथामिकतामा राखेको लक्षित बर्गलाई सेवा पुर्याउन सक्षम रहन्छौ ।

तपाइहरुको एउटा नारा छ, बैंक पनि साथी पनि भनेर । कृषक,साना उद्धमि,मझौला उद्धमि,ठुला उद्धमिहरु सबैलाई एउटै छाना मुनी ल्याएर तरलता ब्यबस्थापन गरी राख्दा तपाईहरु को बैंक त नम्बर १ बन्छ नि ।यसरि हेर्दा यस्लाई पुरा गर्न तपाईहरुले तालिम,अनुसन्धान र बिकासमा कसरी ध्यान दिनु भएको छ ?शाखा बिस्तार गरेपछी कामदारको संख्या पनि बढेको छ । ब्यबसाय बढ्दै गएपछी कर्मचारी संख्या पनि बढ्छ र ति कर्मचारीहरुलाई उचित तालिम प्रदान गर्नु हाम्रो दायित्व पनि हो । यद्दपी नेपाल रास्ट्र बैंकले कर्मचारी खर्चको ३५ प्रतिसत तालिममा खर्चिनु पर्ने प्रावधान बनाएको छ । त्यही प्रावधान अनुरुप हामिले धेरै बर्ष अगाडीबाटै प्रयोगमा ल्याई अगाडी बढीरहेका छौ । हामी कर्मचारी तालिममा अग्रस्थानमै छौ । बाह्य भन्दा हाम्रोमा आन्तरिक तालिम नै बढी हुने गरेको छ । हाम्रोमा ट्रेनिङ एण्ड डेभलोपमेन्ट भन्ने छुट्टै युनिट छ । त्यही युनिटले तालिम,अनुसन्धान र बिकासको काम गरिरहेको हुन्छ । हामी तालिम र भविस्य निर्माणमा ध्यान दिन्छौ र परिणाम पनि राम्रो छ ।

मानव शरिरमा पानीको महत्व भए जस्तै बैकिङ्ग क्षेत्रमा तरलता महत्वपुर्ण रहन्छ,यस्लाई कसरी ब्यबस्थापन गर्नु भएको छ ?
तरलताको हिसाबले हामी एक मात्र सहज बैंक हो । हामिले अहिलेसम्म कर्जा लगानी रोकेका छैनौ । आउँदा दिनहरुमा लगानी योग्य क्षेत्रमा अझ कर्जा बिस्तार हुने देखिरहेका छौ । कतिपय बैंकले कर्जा बिस्तारमा रोक्का नै गरिसकेको अवस्था छ । हामिले पनि केहि साबधानी अपनाएका छौ, तर कर्जा लगानी रोक्का नै गरिसकेका छैनौ । तर आउने दिनहरुमा कठिनाई त छ,सरकारी खर्चहरु बढ्ने । पहिले देखी चली आएको तेश्रो र चौथो क्वाटरमा बढी खर्च हुने ,ति खर्चहरु भएपछी केहि सहज हुन्छ । तर नहुन्जेलसम्म बैंकइङ क्षेत्रमा पुजीको अभाव चाही छ ।

एन.आइ.सि. एसिया प्रचार–प्रसारका हिसाबले पनि अग्रस्थानमा देख्न सक्छौ,यस्लाई अझ प्रभावकारी बनाउन कसरी सोच्नु भएको छ ?
हाम्रो मुख्य नारा भनेकै बैंक पनि साथी पनि हो । पाचै बिकास क्षेत्रका हाम्रा ग्राहक एवं हाम्रा लक्षितबर्ग समक्ष हामी चिनिन सकेका रहेनछौ । हाम्रा सेवाहरुका बारेमा बुझाउन सकिएको रहेनछ । यद्दपी हामी पुरानो बैंक हौ । त्यसैले हामी त्यो बर्गसँग चिनिनु पर्छ, हाम्रा सेवाहरुका बारेमा बुझाउन सक्नु पर्छ र त्यो बर्गका लागी बैकिङ्ग कारोबार सहज ,सुलभ हुनु पर्छ भनेर नारामा भने जस्तै पुरा गर्न अभ्यास गर्दै अघी बढेको अवस्था छ । साधारण कर्जाको हकमा हामी बैंकलाई आवश्यक कागजात उपलब्ध गराएको खण्ड मा तीनदिन भित्र निर्णय दिइसक्छौ र सात दिनभित्र लगानी कर्जा उपलब्ध गराइसक्छौ । अरुहरुको भन्दा राम्रो कसरी गर्न सकिन्छ भनेर धेरै अध्ययन अनुसन्धान गरेर हाम्रा आन्तरिक सेवाहरु प्रबर्धन गरी अगाडी बढीरहेका छौ । यस्को मतलब प्रचार–प्रसार मात्र नभएर सेवामा ब्यापक सुधार गरेका छौ ।

समाज र रास्ट्रमा पनि तपाईहरुको संस्थागत सामाजिक उतरदायित्वबोध कसरी गर्नु भएको छ ?
हाम्रो एनआइसि फाउन्डेसन भनेर एउटा संस्था छ । यस्ले एनआइसि एसिया बैंकको सम्पुर्ण सामाजिक उतरदायित्व सम्वन्धि काम गर्छ । एनआइसि एसिया बैंकले धेरै बर्ष अगाडी देखी नै खुद नाफाको ० दशमलम ७५ प्रतिसत एनआइसि फाउन्डेसनलाई डोनेसन दिन्छ र त्यो पैसाबाट एनआइसि फाउन्डेसनले सामाजिक उतरदायित्वको काम गर्छ । हामी त्यही अनुरुप समाज सेवाका कार्यहरु गर्छौ । हामिले स्वास्थ,शिक्षा ,वातावरण र खेलकुद जस्ता ४ वटा क्षेत्रमा बिगतमा गरेका कार्यहरु गर्दै जाने र केहि नयाँ कार्य पनि प्रारम्भ गर्ने सोच लिएका छौ । हामिले नेपाल रेडक्रस सोसाईटीसँग प्रारम्भमा १०० वटा रक्तदान शिविरलाई सहयोग गर्ने भनेर सहमती गरिसकेका छौ । वातावरणको क्षेत्रमा अघिल्लो साधारण सभामा हाम्रो अध्यक्ष ज्युले ७००० भन्दा बढी बिरुवा रोप्ने घोषणा गरे बमोजिम काम भईरहेको छ । शिक्षा क्षेत्रमा बिभिन्न सामुदायिक बिद्यालयहरुलाई सहयोग गर्छौ ।

तपाईहरुको ग्राहक बर्ग एबम लक्षित बर्गहरुलाई एनआइसि एसियाका अवसर र विशेषताहरुका बारेमा बताइदिनुहोस न ?
हाम्रो मुख्य बिशेशता नै हाम्रो सेवा हो । अघी पनि मैले भने साधारण कर्जाको हकमा हामी बैंकलाई आवश्यक कागजात उपलब्ध गराएको खण्डमा तीन दिन भित्र निर्णय दिइसक्छौ र सात दिनभित्र लगानी कर्जा उपलब्ध गराइसक्छौ । कर्जामा मात्र नभएर बैंकले दिने प्रत्यक्ष सेवा एवं नयाँ प्रबिधीसँग समबन्धित कुराहरु ल्याउनमा हामी अगाडी छौ । मोबाईल बैकिङ्गबाट नेपाल भरिको कुनै पनि बैंकको खातामा मोबाईल बाटै फन्ड ट्रान्सफर गर्न सकिन्छ । यस्तो सेवा दिने हामी पहिलो बैंक हो । यस अघी ईन्टरनेट बैकिङ्गको सुबिधा दिएका थियौ । त्यस्तै अहिले शाखा बिस्तार गरिरहेका छौ, जस्ले नेपाल अधिराज्य भरी कुनै पनि ठाउमा ब्यबसाय गर्ने जो कोहीले सेवा पाउन सक्नुहुनेछ ।

निकट भबिष्यमा एनआइसि एसिया बैंकले त्यस्तो केहि बिशेश कार्य गर्दैछ ?
हजुर ,एनआइसि एसिया लघुबित्त भनेर सुरु गर्ने सोच लिएका छौ । नेपाल रास्ट्र बैंकबाट स्विकृतीको क्रममा छ । यस्को प्रमुख कार्यालय जाजरकोटमा रहने छ र पश्चिम नेपालको दुर्गम भेगहरुलाई प्राथामिकतामा राखेर काम गर्ने योजना रहेको छ । एनआइसि एसिया क्यापिटल पनि स्विकृतीको क्रममा छ ।

र अन्तमा,एनआइसि एसियासँग निकै आशा भरोशा गरेका युवाबर्गदेखी सम्पुर्ण नेपालीहरुलाई के भन्न चाहनुहुन्छ ?
आदरणिय ग्राहक बर्गहरुको माया, बिस्वासहरुको उच्च मुल्याङ्कन गर्दै धेरै धेरै धन्यबाद दिन चाहन्छु । र आजका युवाबर्गहरु प्रबिधीमा पोख्त हुनुहुन्छ र प्रबिधीमा बिस्वास गर्नुहुन्छ, उहाहरुको लागी प्रबिधीसँग मिल्ने बैंक एनआइसि एसिया हुनसक्छ भन्न चाहन्छु ।
धन्यबाद ।

post image

फागुन १०, काठमाण्डौं । नेपालको शिक्षा क्षेत्रका लागि उमेश श्रेष्ठ एक परिचित नाम हो । बिगत ४ दशकदेखि नेपालको नीजि शिक्षा क्षेत्रमा स्थापित भईरहनु भएका श्रेष्ठ हाल ब्यवस्थापीका संसदमा नेपाली काँग्रेसको तर्फवाट मनोनीत सभाषद् समेत हुनुहुन्छ । देशभरका नीजि विद्यालयहरुको छाता संगठन प्याब्सन, त्यसै गरी देशैभरका नीजि उच्च माध्यामिक विद्यालय संघ हिसानको लामो समयसम्म अध्यक्ष भई नेतृत्व सम्हाली सक्नु भएका श्रेष्ठ सधै ब्यवसायीक र गुणस्तरीय शिक्षाको वकालत गर्दै हिड्ने ब्यक्तिहरु मध्ये पर्नुहुन्छ । भोजपुर स्थायी घर भएका श्रेष्ठले स्थापना गरेको लिटिल एञ्जल स्कूल नेपालकै उत्कृष्ठ नीजि शैक्षिक संस्थाहरु भित्र पर्ने गर्दछ । श्रेष्ठले शिक्षा क्षेत्रमा पुर्याएको योगदान, संसद हुदाँ नेपालको शिक्षा क्षेत्रका लागि श्रेष्ठले पुर्याएको योगदान लगायत विविध बिषयमा केन्द्रित भई माननीय उमेश श्रेष्ठसँग अनलाईनसमय का लागि पत्रकार रेबिका श्रेत्रि ले गरेको कुराकानी ।

एउटा फरक पृष्ठभूमीको मान्छे, माननीय कसरी बन्नु भयो ?
मैले करिब ३५ बर्ष शिक्षा सेवामा काम गरे । शिक्षा सेवामा काम गरी सकेपछी मुलुकको लागि, बिशेष गरेर प्राइभेट सेक्टरलाई एउटा नयाँ ट्रयाक दिने हिसाबले मैले धेरै संघर्ष गरे । त्यसपछी गएर एउटा प्राईभेट सेक्टरमा लामो संघर्ष पछी शिक्षामा कन्ट्रीब्युट गरेको र शिक्षालाई एउटा नयाँ आयाम, नयाँ स्वरुप, नयाँ दिशा, नयाँ परिवर्तनको रुपमा जानुपर्छ भन्ने मूल्य र मान्यता अनुरुप लागे । त्यसपछी, नेपाल सरकारले यो संविधानमा के व्यवस्था गरेको थियो भने २६ जनामा एउटा प्राज्ञिक अथवा एक्सपर्टको रुपमा लिने प्रावधान थियो । म समानुपातिक र चुनाव नलडेको मान्छे, मलाई लाग्यो की मैले पनि प्राइभेट सेक्टरमा केही कन्ट्रीब्युट गरेको छु । यो २१ आ ैंशताब्दीको एउटा मूल आधार, परिवर्तन गर्ने देशमा चेन्ज ल्याउने आधार चै शिक्षा नै हो। त्यही सोच अनुरुप म पनि त्यसमा योग्य हुनु सक्छु कि भनेर केही कुराहरु राखे । जसमा नेपाली कांग्रेसले सहजताको रुपमा मलाई लियो । सोही अनुरुप मैले अबसर पनि पाए र २६ जनामा नेपाल सरकारको मनोनित गरेको सांसदको रुपमा काम गरेको छु ।

यहाँले माननीय बन्नका लागि ठुलो पैसाको चलखेल गर्नु भयो भन्ने आरोप छ नि?
त्यो बेकार हो । नेपालमा मलाई कस्तो लाग्यो भने हेर्नुस्, संसार भरी धनी व्यक्तिहरु कसरी धनी भए त्यसका इनर पार्टका कुराहरु के छन,उनले राम्रा कुराहरु के गरे, कसरी धनी भयो भनी धनी मान्छेको अनुहार हेर्न खोज्छन्, संसारभरि चैं । र, धनीलाई फलो पनि गर्छन् । तर हाम्रो नेपालमा चाँहीैं के देखियो भने धनी मान्छे भन्ने बित्तिक्कै नेगेटिभली लिने, पैसाको चलखेल ग¥यो, त्यहाँ जानलाई पैसा दिएर गयो भन्ने कुरा चैं निराधार हो । यो चाँही नेगेटिभ मानसिकता हो । पोजेटिभ भन्दा नेगेटिभ तिर हाम्रो देश, समाज र मान्छेको चिन्तन र सोच गइरहेको छ । मैले अघि नै भने नि, म त्यहाँ गएको भनेकै शिक्षामा अलिकति कन्ट्रीब्युट गर्न सक्छु कि भनेर सबैथोक छोडेर, त्यहाँ जानु भन्नु चाँही जुन मेरो अहिले हैसियत, जुन मेरो देशभरिका मान्छे शिक्षामा हुँदा सारा, भनौं न कांग्रेस, कम्युनिस्ट, एमाले, माओवादी सबैले मान्थे । अहिले म कांग्रेस भयो भनेर मलाई हेर्ने दृष्टिकोण पनि फरक पारेका छन् । तर त्यो होइन कि मैले पैसैको बिटो दिएर जान जरुरी छैन । पैसै खर्च गरेर जाने भएदेखि त म चुनाव पनि लड्न सक्थे नि ! म एउटा स्थापित मान्छे हो, मसँग सर्टेन भिजन पनि छ । मैले देशभरिका शिक्षित जनसमूदायलाई एउटा तरंग पनि दिएको छु । तर मैले त्यहाँ पैसा ख्वाएर त्यहाँ जानुपर्ने जरुरी पनि छैन । मैले पब्लिकलाई, प्राइभेटलाई स्ट्रेन्थेन गर्ने सोच अनुरुप म त्यहाँ जान खोजेको हो । यो निराधार हो ।

सांसद बनेर के गर्नु भयो त ? कि अन्यले जस्तो भत्ता पचाउने काम मात्रै गर्नुभयो ?

मैले भत्ता पचाएको छुइन । म दिन गएको मान्छे, लिन गएको मान्छे होइन । अहिले तलबभन्दा दुई–चार गुणा चाँही मैले रियल नेपाल कस्तो रहेछ । गाउँघरको अवस्था कस्तो रहेछ भनेर हेर्न गएँ । जाँदाखेरि अभावै अभाव देखें, मलाई के लाग्यो भने यहाँ चाँही धेरै सम्भावना बोकेको र धेरै काम गर्न सक्छौं भन्ने व्यक्ति । नेपालमा रुल अफ ल र नयाँ नीति बनाएर, राजनीतिक पार्टीले राष्ट्रियतालाई सोचेर, देशलाई माथी राखेर गयो भने पाँच वर्ष र दश वर्षको बिचमा नेपालको कायापलट हुन्छ । तर सांसद भइकन पनि सबैभन्दा शिक्षामा परिवर्तन गर्नुपर्ने हो हेर्नुुस्, रोजगारमूलक शिक्षा, व्यवसायमूलक शिक्षा, पाथ वे दुइटा बनाउनुपर्छ भनौं । सबै परिवर्तनशील भयो, आजभन्दा २० वर्ष अघि हेर्दा भन्दा नयाँ चेन्ज आएको छ । जस्तो, ज्ञानबुद्धि, शीप छ भने त्यो मान्छे जहाँ पनि बिक्छ । त्यही भएर म त्यहाँ गएको शिक्षामा केही चेन्ज ल्याउन सक्छु भनेर गएको । तर सोचे अनुरुप, भने अनुरुप हुँदैन रैछ । त्यहाँको परिपाटी, त्यहाँ आफूले गर्नसक्ने सम्भावना पनि हुँदा–हुँदै पनि मैले भने अनुसार चाँही गर्न सकिरहेको छुइन ।

सर, तपाईं शिक्षा क्षेत्रको एक हस्ती उमेश श्रेष्ठ, संसदका विभिन्न समितीमा पनि हुनुहुन्छ । यस क्षेत्रको बिकासका लागि तपाईंको योगदान कस्तो रह्यो ?
हेर्नुस्, गर्न सक्ने भयंकरै छ । म महिला, बालबालिका तथा शिक्षा उपसमितिमा पनि छु, मलाई लाग्थ्यो त्यो उपसमितिमा पनि गएर शिक्षा, ऐन, कानुन धेरै परिवर्तन गर्नुपर्छ हेर्नुस् । तर सबभन्दा ठूलो कुरो के भने मन्त्रालय मन्त्रीबाट नै आउनुपर्छ, चेन्ज ल्याउन खोज्यो भने । ऐन परिवर्तन गर्न । त्यो समितिबाट हुनसक्दैन । तर हामी अहिले शिक्षासँग आबद्ध भएको चैं, धेरै सांसदहरु त्यहाँ छौं । त्यै पनि अलिअलि चेन्ज गर्न सकियो । हामी युनिभर्सिटीहरुलाई कसरी राम्रो बनाउने, निजी शैक्षिक संस्थाहरुलाई कसरी राम्रो बनाउने, अहिले भएका पब्लिक संस्थाहरु, विशेष गरि सरकारी शैक्षिक संस्थाहरुलाई कसरी चेन्ज गर्ने ? अहिले एउटा शिक्षा नियमावली आएको छ, त्यसले पनि धेरै चेन्ज ल्याउन खोजेको छ । त्यसमा शिक्षालाई सेवामूखी बनाउने सोच राखियो । अर्को २०–२२ हजार अस्थायी शिक्षकहरुलाई स्थायी बनाउने । पुराना टिचर अथवा पढाउन नसक्ने टिचरलाई गोल्डेन हेन्डशेक दिने । राज्यको ठूलो पैसा जान्छ, त्यो पनि हेडमास्टरलाई पावरफुल बनाउने, जसमा मास्टर लेबल पढेको हेडमास्टर चाहिने । पाँच वर्ष बसेको त्यो हेडमास्टरको सही मूल्यांकन गर्ने । पाँच वर्ष उस्ले राम्रो गर्न सकेन भने उस्लाई चेन्ज गर्नसक्ने प्रावधान, स्कुलमा विद्यार्थी भएन भने मर्जर गर्ने लगायत धेरै ठूलो कुराहरु आएको छ । अब यतीलाई नै हामीले कार्यान्वयन गर्न सक्यौं भने अलि चेन्ज हुन्छ । शिक्षा भनेको आजको भोली नै ठूलो चेन्ज आउने कुरा चाँही होइन । यस्लाई चाँही नीति बनाएर पनि चेन्ज हुन धेरै समय लाग्न सक्छ । तर अब सुरुवात भएको छ । शिक्षामा ठूलो फड्को मार्छ । किनभने संघीय संरचना जाने बित्तिकै शिक्षाको आमूल परिवर्तन हुन्छ । स्टेट गभरमेन्ट, सेन्ट्रल गभरमेन्ट तथा प्रान्तीय सरकारले चाँही शिक्षामा ठूलो दायित्व बहन गर्नुपर्छ । स्थानीय सरकारले माध्यमिक तहको शिक्षाको चाँही मोनिटरिङ, सुपरभिजन सारा दिन्छ त्यस्ले ।

ओपन युनिभर्सिटीको यहाँको पहिलादेखिकै भिजन थियो, त्यो त यहाँले ल्याउन सक्नु भयो । तर सँगसँगै अहिले यहाँको साथी सर्कलमा कुरा उठ्न थालेको छ, सबै संसदमा पुगेपछि लाभको पद लिन्छन् । यहाँले त बाफिया बिधेयक पारित गराएर आफै पनि बाहिरिनुभएको छ, एउटा सेक्टरबाट ?
यहाँ हेर्नुस्, आस्थाको राजनीति गर्ने हो । मैले नै संस्थापन गरेको बैंकमा बाफिया आउन लागेपछि मैले राजीनामा दिएको छु । किनभने रुल अफ ल भन्ने कुरा चाँही कतिपय कुराहरुमा सांसदको नाताले कन्ट्रोभर्सी भएर बस्नु पनि जरुरी देख्दिन । वास्तवमा भन्ने हो भने म त्यो विधेयक बनाउने समितिमा पनि थिइन, तर सांसद भएको नाताले बैंकमा बस्नु जरुरी पनि लागेन र मैले राजीनामा दिएँ । तर शिक्षालाई जीवन बनाएको हुनाले मैले प्राइभेट भन्दा पब्लिक शैक्षिक संस्थाहरु, विशेष गरि मैले सरकारी संस्थाहरुलाई कसरी माथी उठाउने भनेर सोधिदिने मान्छे भएन । अनुभव भएको मान्छे भएन । मलाई भन्नुहुन्छ भने, म चाँही एउटा प्रोफाईल भएको मान्छे हो, देशभरि प्राइभेट सेक्टरको लिड गरें । अहिले पनि के गर्दा क्वालिटीको शिक्षा दिन सकिन्छ भन्ने कुरा मलाई थाहा छ । तर कहिले सोधिदैनन् हेर्नुस् । मन्त्रीहरु साथीहरु हुनुहुन्छ, शिक्षा मन्त्रालयका साथीहरुले बोलाएर सोध्ने । अब शिक्षालाई कसरी ड्राइभ गर्ने, कसरी जाने भनेको कुरा छैन । अब अम्ब्रेला एक्ट आउनुपर्छ । त्यसका अलावा उच्च शिक्षा विधेयक ल्याउनुपर्ने, त्यो पनि ल्याउन सकिराखेको छैन । नेता र खल्तीको आधारमा युनिभर्सिटी हुन्छ । अब त्यसरी हुन्न । अब भनेको डिप युनिभर्सिटी र टेक्नोलोजी युनिभर्सिटीहरु ल्याएर, व्यावसायिक शिक्षा ल्याउनु प¥यो । सरकारी स्कुलमा जुन चाँही साधन स्रोतै छैन, व्यावसायिक शिक्षा दिन्छ । राम्रो भएन । सक्नेले जनरल एजुकेशन चलाएर केही मतलब छैन । राष्ट्रलाई सक्षम मेनपावर चाहिन्छ भनेर सक्ने शैक्षिक संस्थाहरुलाई राष्ट्रले बोलाई–बोलाई दिनुपर्ने हो । तर अहिले निजी भन्ने बित्तिकै हेर्ने दृष्टिकोण नै खराब भो । उन्नती भएको, प्रगती भएको मान्छेहरु, नीति बनाइदिने नै मान्छे भएनन् हाम्रो देशमा । त्यही भएर गरिब मानसिकताले हामी पिल्सिएका छौं । त्यही कारणले न शिक्षा भन्नोस्, न उद्योग, न हाइड्रो, न टुरिजम भन्नुस्, क्यै पनि भाछैन । यो राज्यले ट्याक्स विएर गरेर राज्यले वेल्थ क्रिएट गर्ने हो । गर्न सक्ने मान्छेलाई दिने हो । वेल्थ क्रिएट भए पछि सामाजिक काममा लगाउने हो ।

भनेपछि गर्न चाहेकोलाई पनि गर्नदिने वातावरण छैन ?
छैन, पक्कै छैन । यो त नीतिले गर्ने हो । किन मान्छे संसारभरि पैसा लगाउन तयार छ ? चीनमा पैसा लगाउन तयार छ । मलेसियामा पैसा लगाउन तयार छ । चीन, मलेसिया, दुबईमा थोरै तीं को मान्छेले लगानी गरेको हो ? संसारभरिको मान्छेले लगानी गरेको हो । त्यहाँ कमाएपछि लैजाऊ, खाऊ भन्छन् । इम्पोइमेन्ट जेनेरेट हुन्छ । ट्याक्स लिन्छ । त्यसरी पो देश विकास गर्ने हो त ! तर हाम्रो मुलुकमा त्यो वातावरण नै छैन । कमायो भने लुट्यो, खायो भन्छन् तर उस्ले कती इम्प्लोइमेन्ट जेनेरेट गरेको छ ? कती राज्यलाई दिएको छ ? कति राम्रो काम गरेको छ ? मूल्यांकन गर्नु प¥यो । राम्रो र नराम्रो छुट्याउनु प¥यो ।

यहाँले लामो समय हिसानलाई लिड गर्नुभयो । जब यहाँहरुलाई मोनिटरिङ गर्ने उच्च माध्यमिक परिषद् नै रहेन भने, यस्तो अवस्थामा अब प्लस टुको हालत के हुन्छ ? र यो वर्ष एघारमा भर्ना लिनुहुन्छ कि हुन्न ?
लिन्छन् । किनभने यो ट्रान्जिसनल फेज हो । मैले अघि पनि भनिसके, संघीय स्वरुपमा देश जाने वित्तिकै शिक्षामा धेरै परिवर्तन हुन्छ । अब एक देखि बाह्र माध्यमिक शिक्षा भइसक्यो । एक देखि बाह्रभित्र नै एघार–बाह्र हुन्छ । आइबी चल्छ । इन्डियाबाट आउने सीबीएससी चल्छ । ए लेभल चल्छ । भनेपछि एघार–बाह्र क्लास पनि चल्छ । केही एघार र बाह्र चलाउन सरकारले दिनुपर्छ र दिएको पनि छ । हिसानको पनि नाम परिवर्तन गर्ने सोचमा साथीहरु हुनुहुन्छ । त्यही अनुरुप माथी गए भइहाल्यो ।

देशको बिकासका लागी तपाईंसँग के कस्तो आर्थिक एजेन्डा छ ?
मसँग धेरै एजेन्डाहरु छन् । भर्खरै मात्र मैले प्रधानमन्त्रीज्यूलाई लगेर हेवा खोला भन्ने म आफै अध्यक्ष भएको विद्युत १५ मेघावाटको उद्घाटन गर्न गए । म जीवनभरि जे–जती नाम कमाए, जे गरें शिक्षाबाट भएको व्यक्ति हो । एउटा मोडलको रुपमा शिक्षामा काम गर्ने मेरो सोच थियो । सबभन्दा पहिलो शिक्षामा धेरै लगानी गरेर सबैभन्दा धेरै लोन लिने व्यक्ति पनि म नै हो । तर समृद्धीको लागि म किन हाइड्रो तर्फ गएँ भने, हाइड्रोमा सजिलो छ । बनाउन गाह्रो छ । त्यै भएर म र मेरो समूहले एक सय दश मेघावाट विद्युत हामी बनाउँदैछौं । जीवनको सबैभन्दा ठूलो इन्भेस्टमेन्ट शिक्षालाई छोडेर विद्युतमा गएको छु, कृषीमा गएको छु । टुरिजममा गएको छु । यो देशको समृद्धी, उन्नतीको लागि बाहिरबाट सामान ल्याएर, जोडेर टिभी र जस्तापाता बनाएर हुँदैन । प्रोडक्टिभ इन्डस्ट्रीज चाहियो र मेटेरियल बेस इन्डस्ट्री चाहियो र मेटेरियललाई बेस गरेर एक्पोर्टेबल, ठूलठूला इन्डस्ट्रीहरु चाहियो । हाइड्रो चैं हामीले ८३ हजार मेगावाट उत्पादन गर्न सक्नेमा एक हजार मेगावाट पनि उत्पादन गर्न सकिएको छैन । ३० अर्बको हामी डिजेल र ग्यास ल्याउँछौं । धेरै कुराहरु छन् । यसमा सहजीकरण हुने, वनडोर नीति, सबैलाई समेटने नीति बनाइदियो भने राम्रो छ । अब हुने सित लिएर नहुनेलाई कन्ट्रिब्युट गर्नुपर्छ । राज्यले वेल्थ क्रिएट गर्नुपर्छ । भनेको चैं ठूला–ठूला उद्योग, व्यापार, हाइड्रो लगायतका सबै भयो भने राज्य धनी हुने हो ।

यो राजनीतिक अन्यौल अन्त्यका लागि एउटा माननीयको भूमिका कस्तो रहन्छ ?
सबैभन्दा ठूलो कुरा राजनीतिक पार्टीभन्दा राष्ट्रलाई थिंक गर्नुप¥यो । तर यहाँ चैं एउटा प्ले–गग्राउन्डको रुपमा नेपाललाई लिइयो । गुट–उपगुट, राष्ट्रिय स्वार्थभन्दा व्यक्तिगत स्वार्थ, पार्टीगत स्वार्थ हावी भयो । यसले गर्दा देश कहिले पनि उँभो लाग्न सक्दैन । सबभन्दा पहिले किन राजनीति गर्नुप¥यो भन्दा देश विकासको लागि, सामाजिक काम तथा समृद्धको लागि राजनीति गर्ने भन्ने नै छैन । यहाँ त व्यक्ति धनी हुने । पार्टी धनी हुने । राजनीति गर्ने व्यक्ति धनी हुने । जनता गरिबको गरिब । जनता चैं विदेशमा गएर काम गर्नुपर्ने । त्यही पैसा आएकोले हामी बाँच्नुपर्ने । यस्तो पनि हुन सक्छ ? खै ईम्प्लाईमेन्ट जेनेरेट गर्नुे कुराहरु ? अब चाँही पुरा राजनीतिक सोचमै परिवर्तन गरेर, देशलाई व्यक्ति र पार्टीभन्दा माथी राखेर काम गर्नुप¥यो । त्यसोभयो भने अबको दश वर्षमै देशको कायापलट हुनसक्छ ।

तपाईं सत्तासीन दलको माननीय हुनुहुन्छ,के जेठ मै चुनाव संभव छ त ?
चुनाव नगरि हुँदैन । डेमोक्रेसीमा चुनाव चाहियो । यो तानातान, मारामारले नेपाल बिग्रियो । नेपालै सिद्धियो भने राजनीतिक पार्टीहरु के चाँही राजनीति गर्छन् । यसलाई बुझ्नुप¥यो । जे गरेर पनि हुन्न भन्ने राजनीतिलाई हटाएर हुन्छ भन्नेतिर जानुप¥यो । एक ठाउँमा बसेर निकास त निस्किन्छ नि ! तर झगडा गरेर देशै सिद्धिने गरि राजनीतिक पार्टीहरुले काम गर्नुहुन्न । चुनाव जसरी पनि गराउनुपर्छ । चुनाव नगरे यो देशको भलो पनि हुँदैन । जहिले पनि अनिर्णयको बन्दी बनाएर देशलाई राख्न ठिक हुँदैन ।
हवस् । धन्यवाद !

post image

फागुन ८,काठमाडौं । स्वबियु चुनाब नजिकिदै गर्दा बिभिन्न पार्टीका बिद्यार्थी युनियनहरु आ–आफ्नै पोल्टामा नतिजा निकाल्न मिहेनत गरिरहेका छन । आठ बर्ष सम्म हुन नसकेको स्वबियु चुनाबको कार्यतालिका पटक पटक परिवर्तन भैराख्दा पनि चुनावी प्रकृयामा अघी बढी पतिस्पर्धा गर्न विद्यार्थी सङगठनहरु तल्लिन देखिन्छ्न । अहिले स्वबियु निर्वाचन कै चर्चा छ,यही प्रसँगमा रहेर कुराकानी गर्छौ आज हामी । यसै बिषयमा केन्द्रित भई अनलाईन समयकर्मी सरोज बजगाईले नेपाल विद्यार्थी सघका केन्द्रिय अध्यक्ष नैनसिह महरसँग कुराकानी गर्नु भएको छ ।

सर्बप्रथम यहाँलाई स्वागत छ र ?
हजुर धन्यबाद

स्वबियु चुनाब नजिक आइरहेको छ,चुनावी माहोल कस्तो छ ?
हजुर, चुनावी माहोल एक्दम जोडतोडका साथ चलिरहेको छ । देशभरमा नेपाल विद्यार्थी संघको मात्र नभएर सम्पूर्ण विद्यार्थी सङगठनका साथीहरु आफु चुनाव जितेर विद्यार्थी युनियन मार्फत आफुलाई स्थापित गर्ने,क्याम्पसको शैक्षिक अवस्था र विद्यार्थी राजनितीलाई अझ प्रभावकारी बनाउने कसरतमा अगाडी बढीरहनु भएको छ । स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको सन्दर्भमा नेपाल विद्यार्थी संघले आफ्नो तयारीलाई जोडतोडका साथ अगाडी बढाएको छ ।

८ बर्ष सम्म हुन नसकेको स्वबियु चुनाब अव हुँदै छ,नेपाल विद्यार्थी सघ को सम्भावना के छ ?संविधानको कार्यान्वयन र समृद्द रास्ट्र निर्माणका लागी हाम्रो अभियान,शैक्षिक रुपान्तरण र गुणस्तरिय शिक्षाका लागी ने।वि। संघलाई मतदान भन्ने हामिले मुल नारा बनाएका छौ त्यस कारण स्वबियु चुनावको माध्यमले हामीले संविधानको कार्यान्वयनको बिषयलाई पनि उठाएको छौ । नेताहरुले तीन तहको चुनाव भन्दै गर्दा मैले चौथो तहको चुनाव भनेको स्वबियु चुनाव हो ,त्यो पनि हुनुपर्छ भनेर आवाज उठाए र संविधान कार्यान्वयनमा हाम्रो अभियान जान्छ । राणाकाल देखीको शिक्षा जनताको छोरा–छोरीको पहुचमा पुग्न सकेको थिएन र २०१६ सालमा जननिर्वाचित पहिलो प्राधानमन्त्री बिपी कोइरालाको बेलामा यो राणाको खलक र सामन्ती बर्गले मात्र पढ्ने किसिमको शिक्षालाई उच्च शिक्षामा नेपाली जनताको पहुचमा पुर्याउनु पर्छ भनेर त्रिभुवन युनिभर्सिटीको स्थापना गर्नु भयो । पहिलो उपकुलपती सुवर्ण सम्सेर हुनुभयो । त्यसैले युनिभर्सिटीको स्थापना काल देखी एउटा बिशेस समबन्ध नेपाली काङ्ग्रेससँग जोडिएको छ । पछी १८,१९ साल देखी स्वबियु चुनाव को अभ्यास भए पनि यस्को संस्थागत बिकासमा पन्चायत ले बाधा पुर्याएको थियो । ३६,३७ सालमा नेपाल विद्यार्थी संघको नेतृत्वमा भएको आन्दोलनले तत्कालिन राजाको नेतृत्वको पञ्चायती शासनको सिहासन हल्लाईदिएर बैधानिक ब्यबस्था एक एक बर्षमा चुनाव गर्नु पर्ने प्राबधान अगाडी बढाएको हो । हुने खानेहरुसँग मात्र सिमित शिक्षालाई नेपाली जनताका छोरा छोरी सम्म ब्यबस्था गर्न नेपाल विद्यार्थी सघ हिजोका दिनहरुमा पनि विद्यार्थीको हक अधिकार को लागी अगाडी बढेको हो त्यसैले हाम्रो सम्भावना बलियो छ ।

सबैको पहुचमा शिक्षा पुर्याउनु पर्छ भन्नु भयो, ने।वि. संघसँग के त्यस्तो एजेण्डा छ,जस्ले गर्दा सबैको पहुचमा शिक्षा पुर्याउन सकियोस ?
शैक्षिक रुपान्तरण र गुणस्तरिय शिक्षाका लागी ने।वि। संघलाई मतदान भनेका छौ । शिक्षामा हाम्रो ठुलो जोड रहेको छ,जो गाउँका किसान छन संखुवासभा देखी बैतडी हुँदै सप्तरी देखी बाजुरा सम्मका किसान हुन अथवा हिमाली भेग सोलुखुम्बु होस या खोटाङको तल्लो फेदीमा बस्ने नेपाली किन नहोस सबैको पहुचमा शिक्षा पुर्याउनु पर्छ । पैसा नभएको कारण पढ्न पाएन भन्ने हुन हुँदैन । सर्बसुलभ तरिकाले जनताका छोरा छोरी हरेकले पढ्न पाउने ब्यबस्था हुनु पर्यो जस्को लागी सर्टिफिकेट राखेर त्तृmण दिने ब्यबस्थालाई पुर्ण रुपमा कार्यान्वयन गराउन सकेउ भने एउटा गरीब किसानको छोरा छोरीले पढ्न पाएन भन्ने हुँदैन । सर्टिफिकेट राखेर राज्यले सस्तो ब्याजदरमा त्तृmणको ब्यबस्था गर्नु पर्छ । आइ।ए पास गर्यो,बी।ए पास गर्यो,एम।ए पनि पास गर्यो पैसा भएको भए डाक्टर बन्न सक्थ्यो भन्ने अवस्था रहदैन ।

प्रमुख तीन दल तोकिएकै समयमा चुनाव गराउन तयार भएको अवस्था त छ,तर पटक पटक कार्य तालिका परिवर्तन हुनुले स्वबियु चुनाव होला भन्नेमा आशाबादी हुनुहुन्छ ?
स्वबियुका माध्यमले कलेजका भौतिक अवस्था,शिक्षामा गुणस्तरीयता र एउटा ब्यक्तीको नेतृत्व बिकासको क्षमता अभिबृद्दी गर्ने थलोका रुपमा विद्यार्थी युनियनको चुनावलाई लिनु पर्छ भनि हाम्रा अग्रजहरुले कुरा उठाएर स्वबियु स्थापना गरेका हुन । शैक्षिक पुर्वधारहरु,क्याम्पसको भौतिक अवस्थाहरु देखी लिएर अतिरिक्त कृयाकलापसम्मको ब्यबस्थापनमा स्वबियुका माध्यमले अगाडी बधाईनु पर्छ र क्याम्पसमा यस्को प्रभावकारिता बढ्नु पर्छ, गाउँ–गाउँबाट आएका बिद्यार्थीहरुको लागी फारम किनेर भर्नासम्म स्वबियुको मातहत बाट भएका धेरै उदाहरणहरु छन त्यसैले विद्यार्थीको हक अधिकारका लागि पनि स्वबियुको महत्व अत्यन्तै रहेको छ त्यसैले तोकिएकै मितीमा चुनाव हुन्छ र हुनु पर्छ, यदी ८ र८ बर्ष सम्म हुन नसकेको चुनाव अहिले पनि हुन सकेन भने नै स्वबियु खारेज हुन्छ ।

८ बर्ष अगाडी स्वबियु चुनाबमा तपाइहरुको अवस्था के थियो रुत्यस्लाई सुधार्न सक्नु हुन्छ यो पटक रुतपाइहरुको मुख्य प्रतिस्पर्धा को सँग रहन्छ ?
हामी ८ बर्ष अगाडी स्वबियु चुनाबमा गोबिन्द भट्टराइ ,जो अहिले पार्टीको केन्द्रिय सदस्य हुनुहुन्छ उहा अध्यक्ष भएको बेलामा ८२ प्रतिसत रिजल्ट हाम्रो पोल्टामा परेको थियो । यसपाली त्यसलाई पनि सुधार्दै अझ अगाडी बड्ने तयारी माछौ । देशभरीका ने।बि। सघका साथीहरुमा आएको उत्साह र तरङ्ग हेर्दा र यहाँ हाम्रो कार्यालयमा भिड भाड हेर्दा हाम्रो हैसियतलाई अझ बढाउँछौ यसपाली । ।मुख्य रुपमा हाम्रो प्रतिस्पर्धा भनेको बामपन्थी पार्टी सँग नै हो । जुन माथिल्लो तहको चुनावमा पनि यस्को अभ्यास देख्न सकिन्छ । नेपालको राजनितीमा बामपन्थी आन्दोलनको अझ भनौ अन्तराष्ट्रिय स्तरमा जसरि कालो धब्बा छ,हामी त्यसलाई डेट एक्स्पाएर मेडिसिन भन्छौ । जुन प्रयोग सकिएको औषधीलाई नेपालमा फेरी ल्याउने अभ्यास गरिएको छ त्यो बिश बराबर हुन्छ । त्यसैले युनिभर्सिटी तहका विद्यार्थीले यस्तो धब्बालाई भित्राउछ्न भन्ने मलाई बिस्वास छैन ।

चुनावको मिती घोषणा भैसके पछी नयाँ विद्यार्थी भर्नामा त्रिभुवन युनिभर्सिटीले रोकावट गर्यो, तर मतदाता बृद्दी गर्न भर्नाका लागि तछाड मछाड नै हुने गर्छ,तपाइहरुले त्यो अभ्यास गर्नु भएन ?
हैन गरेनौ भन्न मिल्दैन एक्दम इमान्दारिताका साथ भन्नुपर्छ सबै स्वबियु सघका साथीहरुले यो अभ्यास गर्ने गरेका छन । तर यो पटक हामिले यस्तो आचार सहिता बनायौ कि कार्यतालिका आएको दिन बाट भर्ना बन्द गर्ने । क्याम्पसमा वाल पेन्टिङ नगर्ने । फ्लास बोर्ड नझुन्याउने । झन्डा लिएर धेरै प्रचारबाजी नगर्ने र अलग(अलग घोसणा सभा क्याम्पसमा नगर्ने । एउटा विद्यार्थी स्वबियु सभापती बन्न १०(१२ लाख रुपैया खर्च गर्नु पर्ने अवस्था,बध्यतालाई हामिले यस पटक उखेलेर फ्याकिदीयौ र हामिले ९०५ जो झागडाको आधार थियो त्यो आधार पनि भत्काइदीयौ । यसपाली क्याम्पस,क्याम्पसमा चहलपहल त कम देखिएला तर चुनाव अत्यन्तै संयमित र स्वच्छ प्रतिस्पर्धाका आधार मा हुनेछ ।
तपाईहरु कै सङगठन भित्रै उमेरको हकको बिषयलाई लिएर बिबाद छ,कतिपय क्याम्पसहरुमा त तालाबन्दी सम्म गर्नु भयो नि ?
पार्टिको तथ्य कुरा छ ,पदधिकारी बैठकको तथ्य कुरा छ। एक दुइ जना ब्यक्तीहरुलाई कसैलाई मन नलागेको र सङगठनलाई बदनाम र हित बिपरित काम गरेकोले उहाहरुलाई स्पस्टिकरणको माग गरी कारबाही को प्रकृया अघी बढाइ सकेको अवस्था छ ।

र अन्तमा, सबैको पहुचमा शिक्षा भनेर भन्नु भएको छ, घोसणा(पत्र मा के त्यस्तो उल्लेख गर्नु भएको छ जस्ले गर्दा तपाइहरुलाई नै विद्यार्थीहरुले भोट दिनु पर्ने ?
हामी प्रजातन्त्रमा बिस्वास गर्छौ । हाम्रो समबन्ध बिश्वबिद्यालयको स्थापनासँग जोडिएको छ । स्वबियुको संस्थागत बिकास पनि ने।बि।सघ ले गर्यो, यी कारणले पनि हामी अगाडी छौ । बिशेस गरी बामपन्थी विद्यार्थी सङगठनसँग हाम्रो प्रतिस्पर्धा भएकोले नेपाली विद्यार्थी त्यसमा जानकार छन । शिक्षालाई उत्पादन मुखी बनाउनु पर्छ भनेका छौ । एउटा बिश्वबिद्यालयले ठुला(ठुला हाइड्रोपावरहरुमा पनि हात हाल्यो भने ,हामी सँग भएको दक्ष जन शक्तिलाई त्यता प्रयोग गर्न सकियो भने र बिश्वबिद्यालयमा राजनितीकरण बन्द गर्नका लागी खुल्ला प्रतिस्पर्धाबाट आएका पदधिकारी नियुक्ती गर्न सकियो भने , सातै प्रदेसमा हामिले एउटा एउटा मेडिकल कलेज,इन्जिनियरिङ कलेज, कृशि कलेज र प्राबिधिक कलेज को ब्यबस्था हुनु पर्छ भनेका छौ यसो गर्न सकेउ भने समृद्द नेपाल बनाउन सकिन्छ । त्यसैले हाम्रो फरक मुलधार र बिचारलाई मन पराउदै विद्यार्थी साथीहरु हाम्रो पक्षमा हातेमालो गर्नु हुनेछ भने कुरामा म बिस्वस्त छु ।

post image

फागुन ६, काठमाण्डौं । सुरेन्द्र श्रेष्ठ, नेपालको नीजि शिक्षा क्षेत्रमा एक स्थापित नाम नै हो । काठमाण्डौको बानेश्वरमा रहेको नोबेल एकेडमीका अध्यक्ष हुन् सुरेन्द्र श्रेष्ठ । बिगत दुई दशक अघि स्थापना भएको नोबल एकेडमीले हालका दिनसम्म आईपुग्दा हजारौ दक्ष र सबल जनशक्ति उत्पादन गरीसकेको छ । नोबेल एकेडेमी, नोबेल कलेज र नोबल हस्पिटल समेत संचालन गरीरहेका नोबेल कलेज तथा हस्पिटलका प्रबन्ध निर्देशक तथा नोबेल एकेडेमीका अध्यक्ष सुरेन्द्र श्रेष्ठसँग संचारकर्मी रेबिका श्रेत्रीले समसामयिक बिषयबस्तुमा कुराकानी गरेकी छिन् । प्रस्तुत छ,नोबेल एकेडेमीका अध्यक्ष सुरेन्द्र श्रेष्ठसँग गरीएको कुराकानी ।

नमस्ते सर, निजी क्षेत्रको शिक्षामा नोबेल एकेडेमीले पुर्याएको योगदानका बारेमा बतादिनुहोस् न ?

अबको टेक्नोलोजीको समय अनुसार मिल्ने खालको एजुकेशन सिस्टमलाई के कसरी राम्रो बनाउन सकिन्छ र हाम्रो बिद्यार्थी ईन्टरनेशनल लेवलमा हुन्छन् भन्ने कुरालाई बिशेष जोड दिएका छौं । हामी अहिलेको २१ औं शताब्दीसँग सुहाउँदो समयसापेक्ष खालको शिक्षालाई हामीले मलजल गर्ने काममा लागि राखेको छां ।

तपाई निरन्तर रुपमा दुई दशक देखि यो सेक्टरमा लागि राख्नुभएको छ । तपाईंलाई लाग्छ की निजी क्षेत्रले पु¥याएको जुन योगदान छ नि न त्यसको कदर हुनु सक्यो न त त्यसलाई संस्थागत नै गर्न सकियो, के भन्नु हुन्छ ?

सहि कुरा हो यो । हुन त अहिलेको बदिलिंदो परिस्थीतिमा पहिलाको तुलनामा नेपालमा प्राइभेट संस्थाहरु एकदम राम्ररी अगाडि बढेको अवस्था छ, तर अहिलेको समय सापेक्ष भएर हेर्ने हो भने, अहिले खाली प्राइभेट संस्थाहरुले मात्रै सरकारलाई कर तिर्ने अनि जे–सुकै गरोस् भन्ने अवस्था छ । सबै संस्था उस्तै हुन्छ भनि भन्न सकिन्न । तर राम्रालाई तेलै गरेको योगदानहरुलाई मुल्यांकन गर्ने हो भने निकै राम्रो हुनु सक्थ्यो भने त्यसलाई प्रस्टसँगले ध्यान दिइएको देखिदैन । डाइरेक्ट तथा इन्डाइरेक्ट प्राइभेट कुनै पनि शैैक्षिक संस्थाहरुले देशमा एउटा ठुलो विद्यार्थीहरु बिदेशिनुबाट नेपालमा नै सेभ गरिराखेका छन्, वास्तवमा एकदम क्वालिटी एजुकेशन नेपालमा राम्रो पाइन्छ । यसले नै गर्दा हो भने अर्को प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रुपमा ठुलो रोजगारीको सिर्जना गरेको छ । त्यही मध्येमा नोबेलले पनि हैन हामी सँग भएको लगभग साढे पाँच सय कर्मचारी हामीसँग प्रत्यक्ष रोजगार छन्, हाम्रो नेटवर्कमा । यो पनि हामीले एउटा ठिकैको कन्ट्रीब्युसन गरेको हो कि जस्तो लाग्छ हामीलाई त, तर कसरी यसलाई सस्टेन गर्न सकिन्छ, यसमा डाइरेक्ट र इनडाइरेक्ट रुपमा पर्न सक्ने समस्याहरुको बारेमा सरकारले त्यती चाँसो देखाइ राखेको हामीले पाएनौं ।

अहिले त क्याल्कुलेशन गर्ने आधार नै रहेन । पहिला एउटा आधार थियो एसएलसीको बोर्ड परिक्षा । त्यसलाई हामीले लिन्थ्यौं, राज्यले पनि त्यसलाई ओन गथ्र्याे । यस्मा पास रेसियो या पर्सेन्टेज रेसियो हेर्ने हो भने राज्यले करोडौं लगानी लगाएका सरकारी क्षेत्र र ब्यक्तिगत रुपमा तपाईंहरु जस्तै व्यक्तिले दिने आउटपुट नै धेरै राम्रो थियो । यस्तो अवस्थामा हाम्रो भविष्य के हुन्छ ?

यो देशको अवस्था कहिले काँही सम्झिँदा हाफैलाई पनि विरक्त लाग्छ । तितो शव्दमा भन्नुपर्दा जस्ले रियल काम गर्छ, त्यसले यहाँ गरिखाने ठाउँ होइन जस्तो लाग्छ,। किनभने अननेशेसरी दवाब देखि लिएर पोलिटिकल इन्फ्लुएन्सहरु हुने, यो साह्रै दुःखदायी अवस्था मैले फिल गर्छु । अन्तराष्ट्र्रिय स्तरमा हेर्ने हो भने प्लस टु भनेको स्कुल लेबल नै हो । त्यो कुरामा दुई मत छैन, तर नेपालमा हाम्रो प्राचीन सिस्टमको पढाइ छ । र अपग्रेड हुँदा कसरी हुने त ? कुन लेबलमा जाने त ? जस्तै पहिला परसेन्टेज सिस्टममा हुन्थ्यो, अहिले ग्रेडिङ सिस्टममा आयो । त्यो ग्रेडिङ सिस्टम राम्रो कुरो हो । तर नेपालको विद्यार्थीहरुलाई ग्रेडमा जाँदाखेरि त्यसले जति जुन क्वालिटी मेन्टेन गरेको थियो, त्यसले गर्दा चाँही मैले घटेको फिल गरेको छु । किनभने ८० ल्याउने र ९० ल्याउने विद्यार्थीको ए प्लस आयो भने दुबै बराबरी भयो । त्यसले गर्दा त्यहाँ कम्पिटिसन देखिएन र त्यहाँ विद्यार्थीमा पास भइहालिन्छ, फेल भइँदैन भन्ने कुरा आयो । त्यसले त्यति राम्रो संकेत गरेको छैन भने अर्को कुरो, यसपाली देखि नाइन प्लस टुवेल्भ हुने भन्ने कुरा छ । अहिले चैं के थियो भने एसएलसी दिएपछि नै साइन्स पढ्छु, म्यानेजमेन्ट पढ्छु भनेर फ्युचर करियरलाई यसरी लान्छु भन्ने सोच हुन्थ्यो भने अब आउने सिस्टममा नौ बाट नै त्यसरी लाग्नुपर्ने हुन्छ । म साइन्स पढ्ने विद्यार्थी भनेर तय गरेर त्यसरी नै लानुपर्ने हुन्छ । त्यो खालको कोर्स कन्टेन्टलाई नेपाल सरकारले कति तयारी गरेको छ भन्ने दह्रो प्रश्न आउन सक्छ । किनभने अहिले त लेबल बाट नै आठ बाट नौ, नौ बाट दश हुँदै अर्थात सिमिलर कोर्स हुँदै जान्छ नि त ! र, एघार–बाह्रमा मात्र भास्ट डिफरेन्स थियो ।

भनेपछि राज्यले गर्नुपर्ने रिसर्च नगरिकन लाद्यो हैन त ?

मलाई त्यस्तो लाग्छ । वहाँहरुको प्लानिङ राम्रो छ र अब आउने एकेडेमिक इयरमा राख्न सक्यो भने त राम्रै हो । तर अन्यौलको अवस्था देखिन्छ । ठ्याक्कै कुन ट्रयाकबाट हिँड्ने भन्ने अवस्था चैं देखिराखेको छुइन मैले । मैले थाहा नपाएको पनि हुनसक्छ है फेरि ।

नोबेल एकेडेमी भनेपछि आफ्नो एउटा ब्राण्ड छ । आफ्नो एउटा स्थायीत्व छ, एउटा साख छ । बाजुराबाट विद्यार्थी आउँथे, जुन अहिले पनि आउँछ भनेपछि राज्यले कसरी नौ–बाह्रको कन्सेप्ट अगाडी बढाउन सक्छ ?

त्यै त राज्यले जुन ढंगले सिस्टम बनाइदिएर गरिदिएको भए अझ बेस्ट हुन्थ्यो । हाम्रो पोलिटिकल इन्फ्लुएन्सेज यस्तो हुन्छ, कि कोही नयाँ मन्त्री आउने बित्तिकै केही त देखाउनै पर्ने हुन्छ अनि उस्ले जे पनि देखाइदिने भयो । यस्का एक्सिडेन्टका पाटा के–के हुन्छ भनेर नबुझि पनि कति गरेका छन् । सिधै हामीले विदेशको हेरेर उफ्रेर मात्र त भएन नि ! आफ्नो हैसियत पनि हेर्नुपर्ने हुनसक्छ नि ! त्यसैमा हामी कँही कँही चुकेको जस्तो फिल हुन्छ । र अर्को कुरा नेपालको पढाइ एकदमै प्राचीन टाइपको पढाइ छ । भन्दाखेरी हामीले मार्ककै इभ्यालुएशन गर्छौं । सपोज एउटा नेपाली नै विषयको एक–डेढसय पेजको बुक मैले मजाले पढे भने मेरो एक वर्षभरिको इभ्यालुएशन मजाले हुन्छ । इंग्लीस पढे पनि त्यही हो । तर त्यो गलत ट्रेन्ड रहेछ भन्ने अहिले हामीले फिल गरेका छौं । हाम्रो पालामा पनि दशवटा प्रश्न मध्ये कुनै पाँच भनिएको हुन्थ्यो । मज्जाले दशवटा उत्तर जानेर गए पास भइन्थ्यो । राम्रो नम्बर पनि आउँथ्यो । अब अहिले त्यो सिस्टम छैन । अहिलेको टेक्नोलोजी धेरै भास्ट भइसकेको छ । अबको पढाइलाई इन्टरनेशनल स्ट्यान्डडर्डमा ल्याउने हो भने टेक्सबुकको पढाइले मात्र पुग्दैन । अलि ब्रोडली जानुपर्छ । तर नेपालको पढाइ चैं घोकन्ते विद्या जस्तो मात्र भयो । स्कुल लेबलको चैं । संसारको जुनसुकै विद्यालयमा नेपाली विद्यार्थीले पढे भने टप चैं गर्छ–गर्छ । किनभने हाम्रो यहाँको पढाउने पद्धती घोटाएर पढाउने छ । त्यहाँ चै हाम्रा विद्यार्थीले जित्छन् । तर युनिभर्सिटी लेबलमा गएपछि हाम्रो विद्यार्थीले मार खान्छ । किनभने हामीसँग बेसै हुँदैन । त्यसैले यो खालको सिस्टमलाई अलिकति चेन्ज गरेर अब चाँही प्रयाक्टिकल बेस बनाउनु पर्छ । अनि अर्को हाम्रो अनस्किल्ड मेनपावर कतार, दुबई गएर कति दुःख पाइराखेका छन् नि ! त्यसका लागि कमसेकम नेपाल सरकारले भोकेशनल क्लासहरु ल्याउनु पथ्र्यो ।

हुनत तपाईहरुको छाता संस्था हिसान पनि छ, हिसानले उच्च माध्यामिक तहको शिक्षाको ब्यवस्थापनका लागि के गरीरहेको छ त ?

यो विषयमा सम्बन्धित संस्थाहरुले बहस त गरिराखेकै छन् । तर नेपालमा कुनै एउटा सामाजिक कार्यको लागि संस्था भन्ने वित्तिकै त्यहाँ स्वार्थ जोडि नै हाल्छ । फेरि म राजनीतिबाट अलिकति टाढै बस्छु । अब हामीसँग रिलेटेड संस्था हिसान भन्ने छ । तर त्यहाँ पनि कस्तो छ भने वहाँहरु एप्रोभिजनल बनाउने । म हिसानको अध्यक्ष, म महासचिव भन्ने अनि पोस्टहरु होल्ड गरेर आफ्नो एप्रोच चैं इजी एक्सेस बनाउने । अनि यो स्कुलको स्वार्थको कुरा भयो भने गर्ने नत्र त्यो कुरा सकियो ! उही अप्ठ्यारो परेको बेलामा एकचोटी गइदिउँ न त भन्ने तर त्यसको आउटपुट मैले खासै राम्रो देखेको छैन ।

जस्तो छ नी सर ओभरअल नेपालभरि २६ सय जति प्लस टुहरु नै छन् । अहिले मर्जरका कुराहरु पनि उठिरहेका छन् । स्कुल सहित गन्ने हो भने त त्यो संख्या अझ धेरै हुन्छ । यो अवस्थामा मर्ज भएर अझै राम्रो गर्नसक्ने अवस्था छ ?

मैले त्यो त्यति सजिलो देख्दिन । सरकारको नीति नियम नै स्पष्टसँग नभएको हुनाले सरकारको सरकारी स्कुलको बजेट नै सरकारले धान्न नसकेको अवस्था छ । त्यो अवस्थामा मर्जरका कुरा, गुठीमा राख्ने, अथवा प्रालिमा लाने, अहिले त प्रालि बन्द गरिसकेको अवस्था छ । त्यसले अन्तत्वगत्वा के गर्छ भने, जसले जतिखेर बसेर जे कुराहरु बनाए, उनिहरुको क्षणिक केही कुराहरु थिए होलान् । यहाँ त दिमागको भन्दा पनि पाखुराको बलमा सिस्टम चलाउने पद्धती छ । त्यसले गर्दा जस्ले जता टर्न गर्छ, त्यही अनुसारको सिस्टम बन्ने गरेको छ । तर रियल गोल हाम्रो कहाँ हुनुपर्छ भन्ने भिजन चैं छैन । सिस्टम बनाएर जाने भने राम्रो हुन्थ्यो तर यो अवस्थामा अब कसरी जान्छ भन्ने हामीलाई पनि थाहा छैन ।

सरसँग कुरा गर्दा नोबेल हस्पिटल पनि जोडिएर आउँछ । त्यसमा नेपालको मेडिकल एजुकेशनलाई राम्रो गर्न डा. केशीको निरन्तरको आन्दोलन पनि जोडिन्छ । अहिले नयाँ मेडिकल सम्बन्धन त दिइराखिएको छैन तर मेडिकल कलेजको सम्बन्धनको नाममा भइरहेको आन्दोलनहरुलाई सरले कसरी लिनुहुन्छ ?

डा. गोबिन्द केसीले गर्नु भएको आन्दोलन मलाई चाहिँ त्यति उपयुक्त लाग्दैन । किन लाग्दैन भन्दा, वहाँले नेपालमा जतिखेर आन्दोलन गर्नुहुन्छ त्यतिखेर ब्याचलर लेबलको वा प्लस टु सकेको समयमा गर्नुहुन्छ । त्यतिखेरको अवस्थामा के चैं हुन्छ भने, के नेपालका विद्यार्थीहरु बाहिर पढेका छैनन् र ? हजारौं विद्यार्थी बाहिर जान्छन् र नेपालको अरबौं अरब पैसा बिदेशिएको छ । आखिरी मेडिकल लाइनकै पाँच सय विद्यार्थी पढ्न बाहिर गए भने त नेपालकै पैसा त बाहिर गयो नि । त्यसलाई नेपालमै क्वालिटीकै सरकारले चेकब्याक गर्ने हो भने त यस्ता मेडिकल युनिभर्सिटी त अझे १०/२० वटा खोले पनि के फरक पर्छ र ? आखिरमा त विद्यार्थी त कहीँ न कहीँ त पढ्न जान्छन् नि ! उनिहरु यहाँ पढ्न नपाएरै गएका त हुन नि ! त्यस्ता कलेज नेपालमै बनाउन पाए त त्यस्ले यहीँ नै ठूलो रोजगारी सिर्जना पनि गथ्र्यो । ल राजधानीमा नदिओस् तर कुनै अरु मेडिकल कलेज खुलेको ठाउँको पनि त विकास हुन्थ्यो । त्यहाँका स्थानीयले रोजगारी पनि पाउँथे । त्यसबाट बिरामी हुँदा मेन सिटीमा जानुपर्ने अवस्थाको अन्त्य हुन्थ्यो होला । धेरै कुराले हामीलाई फाइदा हुने सम्भावना पनि देखिन्छ । वहाँ सँधै अनसनमा बसिराख्नुहुन्छ । यसपालि के गर्नुहुन्छ थाहा भएन तर जतिबेला प्लस टु सकिएर नयाँ भर्ना गर्ने बेला हुन्छ, त्यसबेला वहाँको अनसनले यहाँको सबै कुरा अस्तव्यस्त बन्छ अनि सबै विदेशिने नै भए । यस्ले त राष्ट्रलाई नै घाटा हुनेभयो नि ।

भनेपछि समग्रमा विश्वको तुलनामा नेपालमा मेडिकल एजुकेशन सस्तो हो ?

सस्तो पनि भन्न मिल्दैन । आखिर विभिन्न शिर्षक राखेर पनि चालिस÷पचार लाख बिल त पुगेकै छ । पढाइ सस्तो होइन, पैसाको भ्यालु चैं सस्तो हो भन्ने लाग्छ ।

यहाँको हस्पिटलमा नेपालमै पढेका डक्टर, नर्स पनि हुनुहुन्छ । बाहिरबाट पढेर आएका र यहाँ पढेकामा के भिन्नता पाउनु भएको छ ?

म टेक्निकल लाइनको व्यक्ति त होइन । तर विदेशमा पढेर आएर नेपालमा काम गर्ने हो भने चैं बाहिरको तुलनामा नेपालको पढाइ निक्कै राम्रो र चुस्त छ । टेक्नोलोजि र इन्फ्रास्ट्रक्चर जस्ता कुराहरुमा केही कुराहरु कमी हुनसक्छन् । यहाँ इन्भेस्टमेन्ट गर्ने मान्छे पनि छन् तर त्यसको सेक्युरिटी कस्ले दिने त नेपालमा ? सरकारले सेन्सर गर्ने, क्वालिटीलाई मात्र चेक ब्याक गरेर कसिदिने हो भने पनि धेरै राम्रो हुन्छ । सरकारले सरकारीलाई नै मात्र पनि त्यसो गरे प्राइभेट स्कुल त आफै लोप भइहाल्छ नि ! किन गर्न सक्दैन त ?

भने पछि त्यहाँ त राजनीतिले विगार्ने हो रहेछ ? हैन ?

हो त । नेपालमा जतिपनि मान्छे छन्, राष्ट्रको मान्छे हुन् भन्ने मलाई लाग्दैन । किनभने कोही पनि कुनै न कुनै पार्टीसँग जोडिएको छ नि त ! त्यसैले कसैले पनि आफूलाई देशको हुँ भन्दैन बरु फलाना पार्टीको हुँ भन्छन् ।

अहिले स्ववियुको चुनाव आइरहेको छ, यहाँहरुलाई कत्तिको प्रेसर छ ?

मज्जाले प्रेसर खपिरहनु परेको छ । विद्यार्थीको मात्र नभएर कुनै पनि इभेन्टमा चन्दा माग्नेलाई आनन्द छ । जसरी बैंकमा पैसा राखेर झिक्न गइन्छ, त्यसरी नै इजिली आउँछन् । जति मागे पनि भयो । कुनै लिमिटेशन पनि छैन । यो अवस्था अहिले पनि छ ।

शिक्षा क्षेत्रलाई शान्ति क्षेत्र बनाउनुपर्छ भनेर विभिन्न राजनीतिक दलहरुले कमिटमेन्ट गरेका थिए । कमिटमेन्ट एकातिर छ, दिनदिनै अशान्ति भइरहेको छ । यो चैं वहाँहरुले नचाहेर हो वा शिक्षामा अराजकता नै लाद्न खोजेको हो त ?

हामीले गरेर केही हुँदैन । जबसम्म सरकारले नै यस्लाई रोक्न केही गर्दैन । तबसम्म केही हुनसक्दैन । यो हेर्दा त वास्तवमा नेपालमा डिक्टेटरशीप नै हुनुपर्ने रहेछ । जो चैं डेमोक्रयाट डिक्टेटर होस् ।
नोबेल एकेडेमीको पृष्ठभूमी बताइदिनुहोस् न । हामीले कस्तो खालको शिक्षाको संस्कार दिइरहेका छौं ?
हामीले नोबेल एकेडेमी सुरु गरेको २० वर्ष जति भयो । सुरुमा हामीलाई यस्तो हुन्छ भन्ने लागेको थिएन । त्यो बेलामा प्लस टु भन्ने चाहिन्छ भनेर प्लस टुको अवधारणा सुरु ग¥यौैं, म्यानेजमेन्ट पढेर पनि कम्प्युटर पढ्न पाइने भयो । सुरु गर्दा हामीले फस्र्ट इन्टेकमै सतहत्तर जना विद्यार्थी पायौं । त्यसले हामीलाई ऊर्जा पनि थपियो । हामीले सोचेको भन्दा पनि राम्रो भयो । नेस्ट इयरदेखि साइन्स पनि थप्यौं । हाम्रा विद्यार्थीहरु पनि विश्वस्तरमा पुगुन् भनेर लागिप¥यौं । अझै पनि लागिपरेका छौं तर अहिलेको समय अवस्था पहिलेको भन्दा अलि फरक छ । पहिला विद्यार्थीले पनि डिसिप्लिन मेन्टेन गर्थे तर अहिले त्यस्तो छैन । उस्तै पर्दा टिचरलाई थकाउँछन् । त्यो भनेको चैं संस्कार भनेको कुरा विद्यालयबाट मात्र होइन, घरबाट पनि आउनुपर्छ ।

सर पहिलेदेखि नै भोकेशनल एजुकेशन हुनुपर्छ भनेर लागि रहनु भएको छ । नेपालमा हामीले उत्पादन गरेका विद्यार्थी केवल सर्टिफिकेट होल्डर मात्र भए । हामीले प्लेसमेन्टको रेसियो हेरेर म्यानपावर उत्पादन गर्न सकिरहेको छैनौं । अब यो अवस्थाका लागि राज्य गम्भिर नबनेको हो त ?

सरकारसँग कुनै पनि डाटाहरु सही नभएर पनि हुन सक्लान् । कति म्यानपावर कति उत्पादन गरेर कहाँ स्याटल गर्ने भन्ने कुरा पनि नभएको हुनसक्छ । हामी लास्ट इयर जापान गएका थियौं । त्यहाँ बिहे नगर्ने सिस्टमले योंग जेनेरेशन एकदम कम भएको अवस्था छ । जसले गर्दा स्कुलमा बच्चाबच्ची नै छैनन् । आठ–दश हजार विद्यार्थी भएको ठाउँमा अहिले दुई हजार जति मात्र विद्यार्थी रहेछन् । हामी धेरै ठाउँमा घुम्दा देख्यौं, बुढा–बुढी मान्छेले पनि काम गरिराखेका छन् । हामीसँग त्यहाँको सरकारी अधिकारीहरुसँग नै कुरा भएको थियो । कसरी त्यहाँका बुढाबुढीको केयर टेकरको रुपमा नेपालबाट मान्छेहरु लैजाने भन्ने कुरा भयो । त्यो त धेरै राम्रो हुन्छ, फाइनान्सियल्ली पनि राम्रो हुन्छ, देशलाई पनि राम्रो हुन्छ भन्ने कुरामा हामी गयौं । तर जापानमा भाषाको समस्या एकदमै रहेछ । हामीले उनिहरुले भनेको बुझेनौं भने खान पनि पाँइदैन । त्यसैले नेपालबाट पढेर जाँदा एन फाइभ भन्ने पढेर मात्र जानुपर्ने रहेछ । तर हामीले त्यहाँको सरकारसँग कुरा गर्दा कम्तीमा अन्डरस्ट्यान्डिङ लेबलसम्म, सामान्य बोल्ने र बुझ्ने भयो भने त नेपालको दशौं हजार मानिसहरु तपाईंहरु पठाउनुस् । हामी जबमा लगाइदिन्छौं । दुइलाख देखि अढाइलाख रुपियाँ स्यालरी फिक्स भन्ने कुराको लेबलसम्म हामी त्यहाँ पुग्यौं । अनि त्यसका लागि ल्यांग्वेज पढाउन भनेर हामी भोकेसन कोर्स पढाउने भनेर हामीले एप्लिकेशन पनि दियौं । तर बिचमा केही मान्छेहरु बिचमा उत्पत्ति भयो र उस्को डिमान्ड सुरु भए पछि हामीले त्यो कुरा स्टप ग¥यौं ।

नेपालमा अहिले धेरै स्कुल कलेजहरु च्याउ सरि उम्रिन थालेका छन् । त्यस परिप्रेक्क्षमा नोबेल कलेज चैं अरुभन्दा के फरक छ त ?

हामी बीस वर्ष अघि जसरी सुरुवात गरेका थियौं । त्यसका छ जना सञ्चालक अझै पनि हामी साथै छौं । एकेडेमिक फिल्डमा प्यारेन्ट्हरुले विश्वास गर्न त्यो संस्था भन्ने दिर्घकालिन अवस्थामा चलेको हुनुपर्छ । पहिला पहिला कस्तो पनि समस्या देखियो भने प्रत्येक वर्ष फुत्तफुत्त प्लसटुहरु खुल्थ्यो, खुलेपछि विद्यार्थी प्लस टु सकेर विद्यार्थी विदेश जाने । हायर स्टडि गर्न वा केही पर्दा फर्केर आउँदा स्कुल नै बन्द भइसकेको हुने अवस्थाहरु थियो । अब अहिले त्यो चैं अलिकति कन्ट्रोल त भएको छ । यसलाई अब कसरी सस्टेन गरेर जान सकिन्छ भनेर लागिरहेका छौं ।

यहाँहरुले दुइ दशक यस क्षेत्रमा बिताइसक्नु भएको छ । ओपन युनिभर्सिटीको कुराहरु पनि आइरहेका छन् । यहाँहरुको इन्ट्रेस पनि छ त्यतातिर ?

अब यो भन्नु त एकदम सजिलो छ । तर उद्देश्य त ठूलै लिनु पर्छ । त्यो सपनामै छ ।
अन्त्यमा के भन्न चाहनुहुन्छ ?

अभिभावकहरुलाई भन्न चाहन्छु । नोबेल एउटा स्ट्याबिलिष्ट संस्था हो । जसमा तपाईंका छोराछोरी अथवा कसैको पनि भविष्य सुनिश्चित गर्ने एउटा प्लेटफार्म हो । हामी २१औं शताब्दी अनुसार टेक्निकल शिक्षा प्रदान गर्छौं र तपाईंहरुको छोराछोरीलाई राष्ट्रको सम्पत्ति बनाउने हामी अठोट गर्छौं । भन्छौं हामी त्यसका लागि हामीलाई विश्वास गर्नुस् ।
हवस् । धन्यवाद !

post image

फागुन ३, काठमाण्डौं । नेपाली काँग्रेस ओखलढुङ्गाका सभासद हुन् रामहरी खतिवडा । खतिवडा दोस्रो संविधानसभावाट संसदका सदस्य भएका हुन् । विद्यार्थी कालदेखि नै नेपाली काँग्रेसको राजनीतिमा सक्रिय तथा सन्त नेता कृष्ण प्रसाद भट्टराईका बिश्वास पात्रका रुपमा पनि खतिवडालाई लिने गरिन्छ । हुन त यिनै खतिवडा कहिले घडीकाण्ड, कहिले भुकम्पपिडितका नाममा जिल्लामा हेलीकोप्टर प्रयोग गरी अनियमीतता गरेको आरोप त कहिले के काण्ड ,कहिले के काण्डमा परी चर्चामा आई नै रहन्छन् । नेकपा माओवादी केन्द्र र नेपाली काँग्रेसको सत्ता समीकरण हुदाँ मन्त्री हुनेवाला सम्ममा यिनको चर्चा भई नै रहन्छ । हामीले सभाषद् खतिवडासँग उनको बाल्यकालदेखि हालसम्मको राजनीतिक अवस्था लगायतका बिबिध बिषयमा केन्द्रित रही कुराकानी गरेका थियौं । अनलाईन समयकर्मी सरोज बजगाईले सभाषद् खतिवडासँग गरेको कुराकानी ।

सर्बप्रथम यहाँलाई स्वागत छ ?
धन्यबाद ।

नेपालको पुर्वी पहाडी जिल्ला ओखल्ढुङ्गाबाट काठमाडौं सम्म आएर आज एक सम्मानिय पद हासिल गरिसक्नु भएको छ यहाँको  पृस्ठभुमी बताइदिनुहोस न ?
आमा बुवाले भन्नुहुन्थ्यो ,म सानै देखी चञ्चले स्वभावको मान्छे थिए रे । अलि छुच्चो स्वभावको भएकोले गर्दा मामा घरमा बसेरै पढ्नु पर्छ भनेर आमाले मावली मै राखेर पढउनुभयो । मेरो हजुरबुवा प्रधान पन्च हुनुहुन्थ्यो । पञ्चायतकालमा धेरै पटक प्रधान,उपप्रधान पन्च हुनुभयो । म ओखल्ढुङ्गाको शिव ज्योती प्रावि ,प्राप्चा भन्ने ठाउँमा पढेको हु । मेरो प्राथामिक शिक्षा यही स्कुलबाट सकिएको हो । माध्यामिक भने मानेभन्ज्याङबाट सकेको हु । त्यती बेला प्रबिणता उतिर्ण गर्नु धेरै ठुलो कुरा हुन्थ्यो,पुरै जिल्ला बाट २,३ जना ले मात्र उतिर्ण गर्थे,त्यतिबेला ५ अंक नपुगेर प्रथम श्रेणी आएन,९००४९ब् सिम्बोल नम्बर सहित २०४२ सालमा म द्दितिय श्रेणिमा र अरु २ जना तृतिय श्रेणिमा उतिर्ण भयौ हाम्रो स्कुल बाट । पढाईमा म अब्बल थिए त्यसैले होला शिक्षकहरुले पनि खुब माया गर्नु हुन्थ्यो । मेरो प्रविणता पछी म काठमाडौं आए । बुवाले ११७५ रुपैया दिएर गाउँ कै एक जना दाइसँग पठाउनु भएको थियो ।६३ रुपैयामा काठमाडौं आइपुगियो । २,४ जना लाई ट्युसन पढ्आउन थालेपछी जनजिवन अलि सहज भयो ।
सियडमेटिक एडभरटाईजि एजेन्सी भन्ने संस्थामा काम गर्न थाले ।त्यहाँ एलेन तुलाधरले एउटा काठमाडौं डायरि भनेर टेलिफोन डायरि निकाल्नुहुन्थ्यो म त्यही बेच्न दिउसो निस्कन्थे ।म त्यती खेर ताहाचल क्याम्पसमा पढ्थे तर कानुनको विद्यार्थी थिए । एक दिन दरबारमार्ग तिर हिड्दै थिए,सस्कृत छात्रबाास नेर एक जना एउटा बुढो मान्छे । पछ्याउदै उहा जमल पुग्नु भयो । त्यहाँ प्र.ने.का प्रतिबन्धित नेपाली काँग्रेस लेखिएको थियो । उहासँग त्यहाँ भित्र नै गए । उहा चाही गणेशमान सिंह हुनुहुदोरहेछ । एका पट्टी छेउमा गिरिजा प्रसाद कोइराला र अर्का पट्टी गणेशमान ज्यु र बिचमा कृष्ण प्रसाद भट्टराइ बस्नु हुदोरहेछ । त्यही दिन कृष्ण जि ले मलाई सोध्नु भयो ?

ए बाबु तपाईंको घर कहाँ हो ?मैले पनि जवाफ फर्काउदै भने मेरो घर ओखानढुङ्गा हो कृष्ण जि । फेरी सोध्नु भयो ? के गर्नु हुन्छ ?
मैले भने म पढ्छु,

कहाँ नि ?
म ल क्याम्पसमा पढ्छु ।
त्यस पछी ल बाबु तपाइले राम्रो पढ्नु भयो भने म एउटा छात्रबृती आएको छ चिन डाक्टर पढ्न पठाइदिन्छु भन्नु भयो । र त्यती भनेर अन्तमा भिम बहादुर अधिकारि लाई चिन्छौ भनेर सोध्नु भयो । हजुर किन नचिन्नु मेरो शिक्षक हुनुहुन्थ्यो मैले जवाफ दिए र उहा त्यहाँ बाट गाडी पक्रेर हिंड्नु भयो ।
यसरि मेरो ओखल्ढुङ्गा देखी काठमाडौं सम्म आएर राजनिती प्रबेश र आजको यो अवस्था सम्म को पृस्ठभुमी हो ।

उसो भए तपाइले राजनितिक प्रेरणा कृष्ण प्रसाद भट्टराइबाट पाउनु भयो ?
हजुर म राजनितीमा उहा कै प्रेरणाबाट प्रेवेश गरेको हु । मैले राजनिती मा चिनेको पहिलो नेता उहा नै हुनुहुन्थ्यो ।

पहिले देखी नै सोच्नु भएको थियो मैले राजनिती गर्नु पर्छ,म यस्मा आउनु पर्छ भनेर ?
हैन, त्यस्तो सोचाइ त थिएन,पढ्नमा राम्रो विद्यार्थी भएकोले होला शिक्षकहरुको प्रेमले गर्दा राम्रो सरकारी कर्मचारी बन्नुपर्छ ,पब्लिक सेवामा हुनुपर्छ जस्तो लाग्थ्यो । तर जुन दिन देखी कृष्ण प्रसाद भट्टराइसँग भेटे, त्यसपछी उहाले पढ्न भनेरै मेरो लागी महिनाको दुइ सय रुपैया दिनु हुन्थ्यो । अरु काम नगर्नु पढ्नु भनेर पैसा दिनु हुन्थ्यो । पुग्थ्यो पनि महिनाको कोठा भाडा र खाना खर्चमा एक सय पचास खर्च हुन्थ्यो अन्य खर्चको लागि पचास रुपैयाले पुग्थ्यो । एक पटक टि के झा भन्ने याक एन्ड एतिमा हुनुहुदो रहेछ त्यहाँ काम गर्न पठाउनु भयो । बेलब्वाइको काम रहेछ तलब कम थियो तर टिप्स धेरै हुन्थ्यो । तलब मासिक पाच सय दश थियो,टिप्स मासिक हजार देखी पन्ध्र सय सम्म हुन्थ्यो, धेरै मोटो रकम हो त्यती बेलाको । कहिले काही कृष्ण जिलाई आपत पर्दा एक दुइ सय दिन्थे,मख्ख पर्नुहुन्थ्यो । ४६सालको आन्दोलन पुर्व एक दिन आन्दोलनमा गएको थिए त्यहाँ पन्चायती ब्यबस्था मुर्दाबाद भन्ने नारा खुब लगाइयो । त्यही बेला प्रहरिले मलाई पक्रयो । ऋषिकेश शाह, बिरेन्द्र भक्त सिंह ,ईन्द्र झा ,द्रोण प्रसाद आचार्य ,पधमरत्न तुलाधर जस्ता ठुला नेताहरु पनि पक्राउ पर्नु भएको थियो । सबैलाई छाडेर मलाई चाही थुना मै राखियो ।अदालतमा पेश गरियो कृष्ण जिले थाहा पाउनु भयो ।जिल्ला अदालतमा रामहरी शर्मा नाम गरेका न्यायधिस हुनुहुन्थो ।बयान लिने क्रममा किन पन्चायत ब्यबस्था मुर्दाबाद भनेको भन्ने प्रश्नमा मैले त केवल पन्चायत ब्यबस्था भनेको हु पछाडीबाट मुर्दाबाद आयो किन जिन्दाबाद भन्ने बनाएन यो पन्चायतले भनेको अझै समझना छ । कृष्ण जि र गणेशमान जि अदालत नै पुगेर पैसा को बन्दोबस्त गरेर तीन हजार धरौटीमा छुटेपछी राजनितीमा पाइला टेकेको अनुभुती भयो । यसरि राजनिती प्रवेश गरियो ।

कृष्ण प्रसाद भट्टराइलाई तपाइ पनि माया गर्ने उहाले पनि माया गर्ने यही कारण ले उहाले जस्तै अविवाहित बस्नु भएको हो ?
माया त खुब गर्नु हुन्थ्यो,जेल परेर छुटेको भोली पल्ट तिमीलाई जाडो भयो होला भनेर गलबन्दी दिनु भएको अझै आखा वरिपरी घुम्छ, बिहेको कुरा कहिल्यै भएन उहासँग कहिले काही जिस्किएर सोध्दा भ्याइएन भन्ने जवाफ दिनुहुन्थ्यो,उहा नभ्याइ जानु भयो म चाही भ्याउछु होला ।

यो ठट्टा पछी प्रसङ जोडौ,यहाँले विद्यार्थी राजनिती सुरु गर्दाको अवस्था कस्तो थियो ?
बिहानै एउटा साइकलमा दुइ जना कलेज जान्थ्यौ,रमाइलो थियो र दुख पनि उस्तै गरियो ।एक दिन साथीसँग जेरी स्वारी खादाको घटना अबिस्मरणिय छ, खाजा खाएर उ फुत्त निस्कियो आफुसँग पैसा थिएन, आफ्नो हातमा लगाएको घडी राखेर भोली पैसा दिन्छु भने र भोली पल्ट लिन आएको,त्यस्तै एक दिन अर्को साथीले बिर अस्पताल नजिकै मासु चिउरा खाने भन्यो, सबैको खाने कुरा भयो,खाइयो पनि खाइ सकेपछी मासु के को भन्ने कुरा आयो,यो त रागाको मासु भनेपछी आफु बाहुनको छोरो जनै पनि छ,एक्कासी बमिट गर्न थाले र त्यो दिनबाट रागाको मासु मुखमा परेको पनि छैन । यस्ता रमाइला क्षणहरु पनि थिए । विद्यार्थी जिवन र राजनितीको कुरा गर्नु पर्दा, किसुन जिसँग चिनाजानी भएपछी ने.बि .सघ का साथीहरुसँग पनि नजिक भैयो,जहाँ चुनाव कार्यक्रम हुन्छ त्यहाँ पुग्न थालियो । ४२ सालमा नगरपालिकाको चुनाब भएको बेला हामी खुब प्रचारमा लागि पर्यौं । ,त्यस बेला देखी ठुला ठुला नेता हरु चिन्न थालियो । २०४७ साल मा मैले बि एल सकिसकेको थिए,कहिले पनि फेल भैएन ,यसरि पढाई र राजनिती लाई सँग सँगै अगाडी बधाएको हु ।

तपाइको राजनितिक जिवनको त्यती बेला को रमाइलो क्षण केही छ भने बताईदिनुस् न ?

जव कृष्ण प्रसाद भट्टराइ प्रधानमन्त्री हुनु भयो, मलाई एउटा कार्यक्रममा भाग लिन जापान पठाउनु भयो । त्यहाँको कार्यक्रममा म तेस्रो भए । कार्यक्रम सकिएपछी जापानको राजासँग भेट्ने कार्यक्रम थियो,जापानमा पहिलो पटक भेट्दा उपहार दिनु पर्दो रहेछ, म सँग केहि थिएन । राजाले मलाई त्यहाँको संविधानको सानो किताब दिए, मैले चै नेपाली काँग्रेसको झण्डा अंकित ब्याच राजालाई लगाई दिए । सबैले सोधे के हो यो डेमोक्रेटिक सिम्बोल अफ नेपाल भनिदिए अनि भोली पल्टको अन्तराष्टिय मिडियाहरुले हाइलाईट गरेर प्रसारण गरे । यो नै जिवन को त्यती बेला को रमाइलो क्षण हो ।

देश प्रजातान्त्रबाट गणतान्त्रसम्म भैसकेको छ,तपाइका प्रस्तुतीहरुले सधै चर्चा पाउने गर्छन कारण के हो ?
हामिले स साना बिषयबस्तुलाई ध्यान दिदैनौ, मैले संविधान सभामा सभासद भएर गएपछी पहिलो बैठकमा हाम्रो कार्डमा संविधान सभा मात्रै राखिएको छ, नेपाल खै भन्ने प्रसङ उठाएको थिए । मैले जहिले पनि समसामायिक जनताका लागी आवाज उठाउने गरेको छु ।ओखल्ढुङ्गा जिल्लामा तेर्ह बर्ष देखी बन्न नसकेको हावाले उडाएको पुल मैले एक बर्ष भित्र निर्माण गराएरै छाडे । मध्य पहाडी लोकमार्गको बाटो पिच भैरहेको छ ,ओखल्ढुङ्गासम्म जाने बाटो पिच भैरहेको छ,त्यती मात्र नभएर समसामायिक बिषयमा एनसेल ले धेरै ठुलो रकम राजस्व तिर्न बाकी रहेछ अहिले,मलाई ठुलो दबाब पनि आयो । अवसरहरु का कुरा पनि आए १९ बर्ष सम्म एन्फाको एउटै अध्यक्ष भएर भएका भस्ट्राचार कसैले छुन सकेनन लेखा समितीमा हानाहान सम्म भएको छ मेरो । ससद भित्रै ओइ खेल्छस आइजो भन्ने शब्द समेत म माथी प्रयोग भयको छ । मैले पनि ओइ मन्डले तैले के खोजेको भनेर अपशब्द प्रयोग गरेको छु । त्यही हाना हानको अवस्था सिर्जना भयो । समसामायिक बिसयमा मैले कसै सँग झुक्ने गरेको छैन । त्यसैको परिणाम म तपाइलाई निबेदन गर्न चाहन्छु,कुनै दिन तीनै साथीहरुले गोजी मा घडी राखेर घडी चोर सम्म बनाए । जस्को घडी हराएको थियो उहाले धन्न बक्तब्य निकाल्दै सत्य कुरा भन्नुभयो ।
तपाइलाई घडी चोरिको, अनि नि,काठमाडौंबाट हेलिकप्टर लिएर भुकम्प पिडित को घर सम्म त पुग्नु भयो तर त्यो भित्रै भुकम्प पिडित लाई भनेर आएको पैसा चै खानु भयो भन्ने आरोप छ नि , सत्यता के हो ?
तपाइले कसरी बुझ्नुहुन्छ,हामिले जे जती सह्योग गर्यौ पारदर्शी र प्रत्यक्ष रुपमा गरेका छौ । यही आरोप सहनु पर्छ भनेर सबै तथ्यान्क सुरक्षित राख्ने गरेका छौ । म त्यो लेख्ने पत्रकारलाई अनुरोध गर्न चाहन्छु,जिल्ला प्रसासनको बिज्ञप्ती म सँग सुरक्षित त कसैसँग पैसा उठाएको भन्ने प्रमाण सहित आउनु भयो भने म तपाईलाई आफ्नै पद दिनेछु । मैले सभासद भए पछी पाउने तलब सबै सेवामै खर्चिएको छु । कुनै यस्तो जिल्ला छ,जहाँ हामी गएर नागरिकताको पासपोर्टको काम त्यही बाट गरेका छौ । जग्गा पास गरिदिएका छौ । गाउलाई घर घर मै यसरि सेवा प्रदान गरेका छौ । एउटा गाउमा ४०० मान्छेले नागरिकता,१००० मान्छेले राहत सुबिधा लिएका छन । त्यसरि एउटा मान्छे सदरमुकामसम्म आउँदा कम्तिमा ५००० खर्च हुन्थ्यो भने सुबिधा त प्रदान गरेका छौ र यो ठाउमा नगएर मेरो बिरोधीहरुले दिएको अनाबस्यक तथ्यलाई आधार मानेर लेखिएको मात्र हो केबल आरोप मात्रै हो ।

तपाइहरु निर्वाचन आयोगलाई कस्तो पत्र लेख्नु हुन्छ ? न त निर्वाचन मिती घोसणा गर्ने अधिकार दिनु हुन्छ,न आफुहरु नै गर्नुहुन्छ ? यस्तो अवस्था मा चुनाव सम्भव छ ?
हामीलाई अहिले यो सरकार नखाउ भने दिन भरीको शिकार खाउ भने कान्छो बाउ को अनुहार भने जस्तै भएको छ । के पि ओलिको सरकार लाई बिस्थापन गरेकै हो । भुकम्प पिडितलाई समयमा राहत दिन सकेन,भासण मात्रै गर्यो, सगरमाथामा केबल कार पुर्याउने र मेची महाकालीमा पुल लान मात्रै सिमित गर्यो । रेल,पानीजहाँज के के आयो भासण मा त । तर अहिले उज्यालो त आएको छ नि । भासण टुक्का नगर्दा पनि आउने त रैछ नि । यो सरकार प्रती चिसोपन त हो तर फेरी सरकार परिवर्तन भन्न तिर लागियो भने काँग्रेसले जहिले पनि सरकार परिवर्तन भन्ने भनेर गलत सन्देश जान्छ,नगरौ भने प्रतिपक्ष लाई बिस्वास लिन सकेन यस्ले,मधेशबादीसँग पनि बिस्वास लिन सकेन,चुनावको वातावरण सिर्जना गर्न सकेन । चुनाव भएन भने हामिले पाएका उपलब्धीहरु समाप्त हुन्छ्न । २०५८,६१ सालमा यिनै नेताका पालामा राजाले सासन गरेका हैनन, नेताको थिए प्रचण्ड त थिए,जङलमा थिए भने पनि थिए त यही । के पि ओलि,माधव नेपाल,झलनाथ खनाल,शेर बहादुर,रामचन्द्र नै त थिए । यिनै पार्टीबाट १२१ सिट ल्याएको माओबादी पार्टी सबैभन्दा ठुलो बन्यो उस्ले हिजो अस्ती मात्र प्रधानन्यायधिसलाई पत्र बुझाएको होइन । अब पनि हामिले समयमा काम गर्न सकेनौ भने,जनताले म मात्र होइन सबै नेता हरुलाई थुक्नेछन । सदाको लागी नेताको अस्तित्व समाप्त हुनेछ । त्यसैले मेरो आग्रह के हो भने हामी मिल्नु पर्छ अरु बिकल्प छैन,अबिस्वास र झगडा गरेर हुँदैन । राजा हटाएको १० बर्ष भयो,१२ बर्ष मा खोला फर्किन्छ भने जस्तो त्यो दिन नआओस । जनताहरु फेरी राजाकै समय जस्तो भयो भनेर जाग्ने दिन नआओस । चुनाव छिट्टै हुनु पर्छ । तर अहिले तपाइ सँग कुरा गरिराख्दा के कुरा निबेदन गर्न चाहन्छु भने जेष्ठमा चुनाव हुने अवस्था छैन । यो कुरा सत्य हो ।

के संविधान शंशोधन नभई चुनाव हुँदैन त ?
संविधान शंशोधन हुँदै गर्छ, चुनावी प्रकृया अघि बढाउ भनेर मधेशी दलहरुले भने पनि हुन्छ । आफुलाई राष्टवादी भन्ने नेकपा एमालेलाई पनि अनुरोध गर्न चाहन्छु,के पि ओलि ज्यु तपाइ जस्तो प्रम हुँदा भारतबाट पाच मिनेटमै फोनबाट बधाइ नलिदा पनि देश चलेकै थियो । एउटा मधेसबादी लाई अराष्टवादी देख्ने शक्ती त्याग गर्दै पहाड मधेश दुइटा शक्तीलाई सँगै लिएर अघाडी बध्नुपर्छ । त्यसैले संविधान शंशोधन गरेर वा नगरि पनि चुनावी प्रकृयामा अघी बध्न सकिन्छ ।
र अन्तमा, ९ महिना प्रचण्ड प्रधानमन्त्री बन्ने र तपाइहरुको पार्टी सभापती त्यसपछि शेर बहादुर भन्ने कुरा थियो,जुन प्रचण्ड प्रम बनिसके पछी अस्विकार गर्नु भयो,कतै यसैको खेल त होइन अहिले को लुकामारि अवस्था ?
सबै काँग्रस माथी अभिब्यक्ती हुनुपर्छ भन्ने होइन तर सहमती भएका कुरा चाही हुनु पर्छ । देश रहे प्रम बन्न पाईन्छ नि , प्रचण्ड नै दुइ पटक बनिसक्नु भयो त, अहिले त देश रहने नरहने परिस्थिती भैसक्यो । मुलुकको राष्टियता माथी आच आउने अवस्था भैसक्यो ।नेपाल मै जन्मिएर नेपाल लाई टुक्राउ भ नि हिडेका छन । मुलुक धर्म संकटमा परेको बेला अप्ठ्यारोमा परेको बेला आर्थिक तरलिकरण भएको छ । लगानीको वातावरण सिर्जना हुन सकेको छैन । हामीले उपलब्धी गरेका कुरा को पनि जगेर्ना गर्न सकेनौ भने हामी केहि रहदैनौ ।
हवस् त धन्यवाद ।

post image

फाल्गुन १,काठमाण्डौं । सरकारले राष्ट्रिय पुर्ननिर्माण प्राधिकरणको प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा प्रा.डा. गोबिन्द पोखरेललाई फेरी नियुक्त गरेसँगै पुर्ननिर्माणको कामले केही तिब्रता पाउँछकी भन्ने आशा भुकम्प पिडितहरुमा परेको छ । प्रथम सिईओका रुपमा रहेका गोबिन्द पोखरेललाई केपी ओली नेतृत्वको सरकारले हटाएर शुसील ज्ञवालीलाई सिईओ बनाएको थियो । पुर्ननिर्माण प्राधिकरणको कामप्रति असन्तुष्ट हुदै प्रधानमन्त्री दाहालले ज्ञवालीलाई स्पष्टीकरण माग्नुका साथैं हटाएर उनको ठाउँमा फेरी प्रा.डा. गोबिन्द पोखरेललाई ल्याएका छन् । सौजन्य मिडियाको प्रस्तुती कार्यक्रम आर्थिक बहसका लागि सिईओ ज्ञवालीसँग गरीएको कुराकानी ।

कार्यक्रममा स्वागत गर्न चाहन्छु ।
नमस्कार   ।
आराम हुनुहुन्छ ?
आरामै छु ।
निकै खुसी हुनुहुन्छ ? सन्तुष्ट हुनुहुन्छ कि क्या हो सीइओ भएपछि ?
आफै असन्तुष्ट भएपछि बिचरा भूकम्प पिडित कहाँबाट सन्तुष्ट हुन्छन् त !
भूकम्प पिडित जनता सन्तुष्ट छन् त्यसो भए तपाईं सीइओ भएपछि ?
हैन त्यो भन्न सक्दैन तर चाहना चैं सरकारले घोषणा गरेका नीति, कार्यक्रम, सुविधाहरु जतिसक्दो पिडित जनताको सामुन्ने पु¥याउने र वहाँहरुलाई घर बनाउने माहौल सिर्जना गर्ने लागेका छौं ।
पिडित जनताहरुलाई तपाईंले खुशी देख्न चाहनुहुन्छ ? हैन त ?
हाम्रो काम नै जनताहरुलाई खुशी बनाउने हो ।
उसो भए भूकम्पपीडित जनताहरुले अब अनुदान पाउँछन् ?
दोस्रो किस्ताको अनुदान पनि चौध जिल्लामा, कुनै जिल्लामा कमबेसी होला तर बत्तीस करोड पुगिसकेको छ ।
पैसा पुग्यो तर घर बनाउन पाएनन् जनताले, त्यहाँ समस्या छ ?
समस्या हेर्दा पाँच–छ प्रतिशत मान्छेको समस्या छ । सरकारी जग्गामा बस्नुभएको, नापी नभएको जग्गा, बाटोमा घर भएकाहरु, जंगलमा घर भएकाहरु, सुकम्बासीहरुको समस्या छ । अन्यको त्यस्तो समस्या छैन । तपाईंहरु जानुस् । पहिलो किस्ताको पैसा पनि गएको छ । पहिलो किस्ता जुन सरकारले भनेको छ, त्यो अनुसार लिएर तपाईंहरु घर बनाउनुस् । दोस्रो किस्ताको लागि अप्लाई गर्नुस् । पैसा पुगेको छ, तपाईंको खातामा पैसा चाँडै जान्छ ।
अनि खातामा पु¥याउनका लागि तपाईंहरुलाई प्राविधिक समस्या छैन त ?
पैसाको समस्या छैन । घर बनाउन अनुदान दिने पैसाको समस्या छैन ।
तर कतिपयले अहिलेसम्म पैसा पाइराखेको छैन । त्यो किन होला त ?
त्यो मैले भने तपाईंलाई । जस्तै, सरकारी जग्गामा घर बनाएर बस्नुभएको थियो भूकम्पपीडित, जस्को लालपुर्जा छैन । त्यो समस्या छ । कसैले चैं अब बनको जग्गामा घर बनाएर बस्नु भएको थियो, समस्या छ । सुकुम्बासीको समस्या छ । ए बाबा ! सरकारी कर्मचारीले पनि स्थानीय रुपमा पैसा दिनका लागि प्रमाण त हुनुप¥यो ! फेरि ऊ पनि भोली कार्वाहीमा पर्छन् नि ! त्यसकारणले हामीले के ग¥यौं भने पूनर्निर्माणको भौतिम पूनर्निर्माण मात्रै होइन, सामाजिक पूनर्निर्माण पनि हो । जसको लालपुर्जा थिएन, वहाँहरुलाई लालपुर्जा दिने व्यवस्था गर्ने । यो प्रक्रिया हो एउटा, साथसाथै हामी एउटा सिस्टममा जाने ताकि भविष्यमा गएर यस किसिमको दुःख नपाओस् । जो मान्छेको कुनै समस्या छैन । जसले पचास हजार लिनुभएको छ । जसले घर जगसम्म बनाउनु भएको छ र भूकम्पको मापदण्ड अनुसार बनाउनु भएको छ र त्यस्ता मान्छेहरुले इन्जिनियर बोलाएर, फारम भरेर दोस्रो किस्ता लिन जानुस् । जतिसक्दो चाँडै प्राप्त हुन्छ ।
सबै घरहरु अहिले गाउँघरमा जसरी बनेका छन्, तिं घरहरु अहिले मापदण्ड अनुसार बनेको छ कि त्यसमा समस्याहरु देख्नुभएको छ तपाईंले ? किनकी तपाईं इन्जिनियर पनि हो । तपाईंले राम्रोसँग बुझ्नुभएको होला डक्टर गोबिन्द पोखरेल ।
हो, केहीहरुले घर बनाएको भूकम्प मापदण्ड अनुसार नभएको भन्ने बुझिन्छ । त्यही भएर हामीले अहिले पोखरा विश्वविद्यालयको १ हजार २३ जना इन्जिनियरहरुलाई तालिम गराउँदैछौं । टोटल हाम्रो टारगेट ४ हजार इन्जिनियर भाईहरुलाई तालिम गराएर गाउँगाउँमा जनताहरुलाई प्राविधिक चेतना जगाउने, जनतालाई सिकाउने भनेर वहाँहरु जाँदै हुनुहुन्छ ।
भन्नाले १५ सय इन्जिनियरहरु सक्षम हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो ठहर हो हैन त ?
हो १५ सय इन्जिनियरमा २/४ जना अथवा १५/२० जना नगएर यो न्युज आएको हो तर धेरै इन्जिनियर भाईहरुले फिल्डमा काम गर्नुभएको छ ।
जनताको चाहना छ राम्रो घर बनाउँ, हैन ? जुन किसिमको तपाईंले मापदण्ड बनाउनु भएको छ, त्यै अनुसार घर बनाउनु पर्छ भन्ने सबैको चाहना छ । तर त्यो मापदण्ड अनुसार घर बनेको छ त ? तपाईंले अनुगमन गर्नुभएको छ त ?
हुँदैछ । हाम्रा इन्जिनियरहरु गाउँगाउँमा गएको कारण त्यसैको लागि हो ।
तर कतिपयले हचुवाकै भरमा घर बनाइदिए नि त ? त्यसलाई राम्रोसँग हेर्नुभएको छ त ?
त्यसलाई हामी करेक्टिभ मेजर भन्छौं हामी । अब हामीले सुधार्नुप¥यो । कतिपय प्राविधिकले दिन्छ, त्यसलाई सुधार्नुस् । गाउँको घर त्यति अफ्ठ्यारो हुन्न, त्यसलाई सुधार्नुस् ।
उसो भए पहिला कसैले घर बनाएको छ भने पैसा चैं अब पाउँछ ?
प्राविधिक मापदण्ड पुरा गर्नुप¥यो । कि इन्जिनियरहरुले सिकाएको भरमा गर्नुप¥यो र पाइन्छ ।
ल मानौं, प्राविधिक मापदण्ड अनुसार उनिहरुको घर बनिएको छैन र खर्च गरिसके ३÷४ लाख रुपियाँ, त्यसमा तपाईंं के गर्नुहुन्छ ?
हैन, त्यसलाई सुधार्नसक्ने केही तरिकाहरु छन् ।
के के छन् त तरिकाहरु ? कसरी सुधार्न सकिन्छन् त ?
प्राविधिक कुरोको विषय भयो । केही ठाउँमा काठ पार्नुपर्ने होला, केही ठाउँमा केही थप्नु पर्ने होला हैन ? प्राविधिकहरुले भन्छन् यो कुरा । डिटेलमा अहिले प्राविधिक विषय त भन्नु भएन ! तर जस्तो हामीले रेट्रो फिट्रिङ गर्ने भन्छौं नि ! भूकम्पबाट नभत्कियोस् भनेर घर प्राविधिकरण गर्ने परम्परा पनि छ । त्यो किसिमका उपायहरु छन् । त्यो इन्जिनियरहरुले सिकाउँछन् ।
त्यो तपाईंको एउटा भिजन थियो । सामुहिक बस्ती बसाल्नुपर्छ नेपालमा भनेर । तपाईंले भूकम्प गइसकेपछि देशभरि घुम्दाखेरि अथवा भूकम्प प्रभावित क्षेत्रमा तपाईं जाँदा तपाईंले भन्नुभएको थियो, यसपटक सामुहिक बस्ती बसाल्नुपर्छ भनेर तपाईंले एउटा लक्ष्य बनाउनुभएको थियो । योजना बनाउनुभएको थियो । योजनामै टुंगियो नि ! किन ?
यसो भयो, म त्यतिखेर दुईहप्ता मात्र सीइओ भए । तर मैले के भनेको थिएँ भने हामीले एकिकृत बस्ती बनाउने, जनताको चाहना अनुसार है फेरि ! प्रेसर हालेर एकिकृत बस्ती बन्दैन । जस्तै अहिले गिरानचोकमा, सिन्धुपाल्चोकमा मैले सुने अनुसार एकतीस वटा बस्ती बसाउने भनेर मान्छेहरु अभियानमा लागेका छन् । त्यस्तो बनाउन चाहने मान्छेहरुलाई सरकारले सहयोग गर्नुपर्छ र अहिले जनतालाई हामीले प्रेसर गर्न सक्दैनौं । किनभने हामीले जनतालाई पचास हजार दिई सकेका छौं । आफ्नै गाउँमा जग हालिसक्न भएको छ । त्यस्तोलाई अन्त लग्न सक्दैनौं । तर इच्छा भएका अझै पनि, जसले यो भूकम्प बस्ती बनाउन चाहनुहुन्छ, वहाँहरुलाई तपाईंहरुको मिडियाबाट अनुरोध छ, तपाईंहरु एकिकृत बस्ती बनाउन तिर लाग्नुहोस् । आफ्नो जग्गा त्यहाँ मिलाउनुहोस् । त्यसलाई सहजीकरण गर्ने, खानेपानी, स्कुल, सरकारी भवन बनाउने जिम्मा हामी लिन्छौं ।
नेपालमा एकिकृत बस्ती बनाउनुपर्छ भन्नेको जनमत छ । सबै ठाउँमा सबै कुरा पनि हुनुपर्छ । किनभने पूनर्निर्माण भन्ने कुरा देशलाई सम्पन्न हुनु पनि हो । देशलाई विकासको मौका पनि हो नि त ! त्यो मौका तपाईंले चुकाउनु भयो ?
ठूलो स्केलमा, ठूलो मात्रामा एकिकृत बस्ती बनाउने मौका चैं हामीले गुमाएकै हो । त्यसमा आज तपाईं दोषी होइन, सिस्टम दोषी हो । सरकार दोषी हो ।
त्यसमा हामीले प्रविधिकरणलाई नै दोष दिनुपर्छ । त्यसमा व्यक्तिलाई दोषी चैं बनाउन मिल्दैन ।
अब भूकम्पपीडित जनताले खुला आकास मुनि बस्नु पर्दैन ?
तपाईंलाई म भन्छु, यसमा जसको कुनै समस्या छैन । अहिले सत्र जिल्लामा त सर्भे छ अझ । यो जुन चौध जिल्लामा कुनै समस्या छैन । जसले अनुदान प्राप्त गरेपछि सरकारले ड्रइङ प्राप्त गरेपछि घर बनाउने अवस्थामा हुनुहुन्छ । वहाँहरुलाई मैले अघि नै भने सरकारले घोषणा गरेका सुविधाहरु नभएर मैले घर बनाउन पाइन भन्ने माहौल राख्दैनौं । अब जुन गुनासा छन् । जसको जग्गा मिलेको छैन । लालपुर्जा मिलेको छैन, त्यस्ताको सम्बोधन गर्दै जानुपर्छ । तिनलाई त्यो वर्गलाई हामीले कति भ्याउँछौं । यो मैले अहिले भन्न सक्दिन । तर अन्य घर बनाउन चाहने व्यक्तिहरुलाई हाम्रोबाट अभाव हुँदैन ।

सरकारले दिनसक्ने घोषणाको अनुदान दिन अभाव हुँदैन । अब सबैले घर बनाउन सक्छन् यो वर्षमा ?
वहाँहरुको इच्छा हो । त्यहाँ समस्याहरु पनि छन् । मैले भनेको जुन जग्गाको समस्या, जुन प्राविधिक समस्या छन् नि, लालपुर्जाको समस्या । सबै एकैचोटी समाधान हुन्छन् भन्ने छैन । त्यसमा कोअर्डिनेशन गर्नुपर्ने हुन्छ । क्याबिनेटमा निर्णय लग्नुपर्ने होला ! हैन ? जस्तै जंगलमा घर बनाएकोहरुलाई कसरी गर्ने ? त्यो त क्याबिनेटले नै निर्णय गर्न सक्छ नि ! हैन ? त्यो त हामीले जग्गा अधिकरण गर्न सक्छौं होला ! तर वहाँहरुलाई लालपुर्जा दिन त अरु थप निर्णय गर्नुपर्छ । त्यस्ता अपवाद बाहेक केही प्रतिशत हुनुहुन्छ नेपालमा । यो सिस्टम त बन्दै छ । हाम्रो नेपालमा सबै सिस्टम त ठिक छैन । त्यसकारणले नेपालमा जसको घर बनाउन चाहनुहुन्छ । त्यसलाई सरकारले घोषणा गरेको दिनुपर्ने सुविधा दिन हामी बाँकी राख्दैनौं ।
प्राधिकरणमा तपाईंलाई सीइओ भएर काम गर्न कुनै दवाब छ ?
हैन लालपुर्जा त हामी बाँड्न सक्दैनौं नि ! भूमिसुधार मन्त्रालयसँग त तपाईंले कोअर्डिनेशन गर्न सक्नुहुन्छ नि ! हामीले सकेसम्म प्रयास गर्ने हो । धेरै त गरेका छौं । तर यस्तो चीज जनतालाई पनि फेरि आश्वासन नदिउँ कि ! हामी सबै तपाईंहरुलाई गर्दैछौं । सरकारले घोषणा गरेका नीति, कार्यक्रमहरु तपाईंलाई पहुँच पु¥याउँछौं । घर तपाईं आफैले बनाउने हो । सरकारले बनाउने होइन ! मसँग लालपुर्जा पनि थियो, म सँग जग्गा पनि थियो तर सरकारले अनुदान दिएन, मैले घर बनाउन पाइँन भन्ने माहौल हामीले सिर्जना गरेका छैनौं ।
तर कस्तो घर बनाउने भनेर सरकारले त भनिदिनु पदैन त गाउँमा ?
छ–छ–छ । अहिले अठारवटा डिजाइन गएका छन् । अहिले थप थुप्रै डिजाइनका थप लो कस्ट हाउजिङ लगायतका डिजाइनहरु भएका छन् । त्यो गएर गाउँगाउँमा प्रचार गर्नुपर्छ ।
तपाईं स्वायत्त संस्थामा बसेपछि तपाईंले प्रधानमन्त्री, मन्त्रीको मुख ताकेर बस्नु पर्दैन !
अब त्यो त हामीले केही कुरामा स्वायत्त छौं । त्यो अनुसार हामीले निर्णय गर्छौं । सबै कुरामा त कहाँ छौ र । हामीसँग बजेट छैन । हामीले अर्थ मन्त्रालयलाई सिधै माग्नुपर्छ । त्यसकारणले यो सिधै गर्दैजाँदा यहाँ जे–जे समस्या पर्छ, सरकारसँग समन्वय गरेर विस्तारै ….
सरकारले अहिले तपाईंलाई पूर्णरुपमा सहयोग र समर्थन गरेको छ ?
हामीले अर्थ मन्त्रालयबाट सहयोग पाइरहेका छौं । सामान्य मन्त्रालयबाट सहयोग पाएका छौं । सबै मन्त्रालयबाट पुरै सहयोग छ ।
प्रधानमन्त्रीको पनि सहयोग र समर्थन ?
पुरै सहयोग छ । पुरै सहयोग छ सबैबाट ।
यसमा तर पोलिटिकल पार्टीको तर्फबाट राजनीतिकरण भएको छैन ?
छैन । मैले त त्यस्तो देख्दिन । हामीले गरेका कुराहरु पारदर्शी रुपमा प्रधानमन्त्रीज्यूलाई माननीय प्रधानमन्त्र अगाडी, माननीय मन्त्रीज्यूहरु सबैलाई जानकारी गराउनुपर्छ । जुन हामीले जानकारी पनि गराउँदै आइरहेका छौं । समय मिले अनुसार हामीलाई सबैको सहयोग छ ।
गाउँ–गाउँमा पुग्नुहुन्छ । तपाईंहरुको संयन्त्र छ प्राधिकरणको । हैन ? यसो हेर्दाखेरि राजनीतिक पार्टीको दबाव त हुन्छ नि ! कहिले बनाइदिने, कति पैसा दिने ? त्यहाँ पोलिटिकल पार्टीको मुभमेन्ट त हुन्छ नि !
यस्तो नकारात्मक रुपमा त हेर्नुहुन्न । पोलिटिकल पार्टीले आफ्नो क्षेत्र, गाउँका सबै चाँडो बनाउँ भन्नु भएको छ, त्यो त सकारात्मक कुरा हो ।
तर कति पूर्वाग्रही पनि छन् नि पोलिटिकल पार्टीका नेताहरु ? उनिहरु आफ्नै इन्ट्रेस्टमा काम गर्छन् नि !
मैले अहिलेसम्म भेटेका, देखेका राजनीतिक दलका कार्यकर्ता नेताहरुले के भन्नुहुन्छ भने मेरो जिल्लामा चाँडोभन्दा चाँडो सहयोग गर्नुप¥यो । चाँडै सक्नुप¥यो । जनतालाई सुविधा दिनु प¥यो भनेका छन् ।
भूकम्पपीडितको नाममा अहिले राजनीतिकरण छैन ?
मसँग आएर वहाँहरुले राजनीति गरेको मैले कुनै घटना पाएको छैन । अब मैले नसुनेको अथवा म सँग सम्बन्धित नभएको कुरामा म भन्न सक्दिन । तर जति पनि राजनीतिक नेता यहाँ हुनुहुन्छ । वहाँहरुले चाँडो गर्नुप¥यो भन्नुहुन्छ ।
तपाईं एक्सन ओरिएन्टेड मान्छे । उनिहरुको भनाई के छ भने फोटो बुढाबढीको राख्यो । पैसा लिन जानुपरेको छ । बुढा बाहिर बिदेशमा अनि बुढी घरमा बसिरहेको छ । तर बैंकले के भन्छ भने, गाबिस सचिवले के भन्छ भने बुडाबडी नै चाहिन्छ पैसा लिनको लागि भनेर त्यो प्राविधिक पक्ष छ । त्यसलाई सुल्झाउनका लागि तपाईंले के गर्दै हुनुहुन्छ ?
अब हामीले यहाँबाट त्यही गाबिस सचिवज्यूलाई नै भन्नुपर्ने हुन्छ । विदेश जानुभएको छ, निवेदन दिनुप¥यो । वहाँकौ श्रीमति नै हो भन्ने अनि गाविस सचिवहरु जो अहिले गाविस अध्यक्षको रुपमा काम गरिराख्नु भएको छ । वहाँहरुकै ठूलो भूमिका छ । वहाँहरुले नै त्यो सिफारिस गर्न सक्नुहुन्छ ।
तर त्यो त झन्झटिलो छ नि ? 
हैन यसो छ तपाईंले जो पायो त्यसलाई बाटोमा पैसा बाँड्नु पनि हुन्न नि ! गाबिसमा गएर निवेदन दियो भने सर्जमिन गरेपछि गाबिसले दिनसक्छ । कुरो त आखिर समाज न त हो । साक्षी भनेको त समाज नै त हो नि ! समाजले त्यसलाई मान्छ भने धेरै चिज समाजले मानेको आधारमा सरकारी संयन्त्रले पनि सिफारिस गर्छ ।
त्यसोभए अब पैसाको कुनै पनि समस्या छैन आजको दिनमा ?
भवन निर्माण गर्ने दिने अनुदानको लागि हामीलाई पैसाको समस्या छैन ।
अहिलेसम्म कति पैसा दिनुभयो भूकम्पपीडित जनतालाई ?
अहिलेसम्म लगभग एक्जाक्टली फिगर अस्ती भर्खर हामीले १२ अर्ब पठाएका छौं ।
१२ अर्ब रुपियाँ नै पठाउनु भयो ?
दोस्रो किस्ता र पहिलो किस्ता भनेर आठ अर्ब त दोस्रो किस्ताको रकम जिल्लाजिल्लामा गइसकेको छ ।
त्यसोभए एकजना मान्छेले, एउटा परिवारले कति पैसा पायो होला त ?
हैन अहिलेसम्म त धेरैले पहिलो किस्ता मात्रै पाउनुभएको छ । पचास हजार ।
जम्मा पचास हजार ? अनि कसरी घर बन्छ त पचास हजारले ?
हैन पहिलो किस्ता त जग हाल्नुप¥यो नि ! अब दोस्रो किस्ताको लागि डेढ लाख रुपियाँको दरले दिइराखेको छ ।
पहिलो किस्ता पचास हजार गयो । दोस्रो किस्ता डेढलाख गयो । अहिलेसम्म दुई लाख पैसा गाउँमा पुग्यो ?
हैन यसो छ, पचास हजार पनि धेरैले पाए । कसैको कागजपत्र नमिलेर पाएका छैनन् । दोस्रो किस्ता वहाँले दाबी गर्दै जानुहुन्छ । तर केही रकम जिल्लामा गएको छ । मैले भने नि, चौधौं जिल्लामा सबै गरेर आठ अर्ब ३२ करोड रुपिया गइसकेको छ । त्यो रकम जब वहाँहरुले माग्नथाल्नुहुन्छ, त्यो जग राखेर पाउनुहुन्छ वहाँहरुले ।
तीन लाखमा कति पैसा पाए त समग्ररुपमा भन्नुपर्दा ?
पचास हजार पाए मान्छेहरुले ।
जम्मा पचास हजार पाए । अनि कसरी घर राम्रो बन्छ ? राम्रो घर बनाउनका लागि उनिहरुलाई पैसा पुग्दैन ।
यसो छ, सरकारले पुरै घर बनाइदिन्छु भनेर पैसा दिन्छु भनेको छैन । एउटा कुरा मान्नुस, धेरैको समस्या होला । समस्या छ हामीलाई पनि । गाउँमा गरिबी छ । अपांगभएका मान्छेहरु हुन्छन् । बृद्धबृद्धाहरु हुनुहुन्छ । कमाइ नै नभएका गरिबहरु हुनुहुन्छ । घरै पहिरोले लगिदियो अस्ति भूकम्पको बेला । त्यो पनि हुनुहुन्छ तर समग्रमा हेर्दाखेरि त्यस्ता चीजहरु छोडेर ग्रामीण भागमा ढुंगा र माटोले बनाएको थियो । त्यो घर ढलेपछि काठ पनि केही अझै काम लाग्छ । ढुंगा त काम लाग्छ नि ! माटो त गाउँमै छ नि ! त्यसकारणले जस्ता पनि दुई बन्डल दिएको । पुरानो भयोहोला, नयाँ दिनुपर्ला । जस्ता पनि धेरै प्रयोग गर्नसक्छौं हामीले । अस्ति मैले एउटा गाविसमा गएर हेर्दा पुरानै जस्ता धेरै प्रयोग गर्नुभएको छ । सरकारले त घर बनाउनुहोस्, सरकारले अलिकति सहयोग गर्छ भनेर दिएको हो नि ! त्यसकारणले ग्रामीण परिवेशमा सबै ठाउँ नहुन सक्छ । कुनै डाँडामा ढुंगै नहुनसक्छ । अन्तबाट ल्याउनुपर्ने हुन्छ । तर धेरै ठाउँमा भत्केको घरमै धेरै निर्माण सामग्रीहरु छ । र त्यसलाई फेरि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
अब त्यसोभए तीनलाख भन्दा धेरै रकम दिनसक्ने प्राधिकरण छैन ?
अहिलेलाई छैन ।
सरकारले दिन चाह्यो भने त दिन सक्छ नि त कुरा बुझेर ?
यस्तो छ, सरकारले पनि आफ्नो थैली हेर्नप¥यो नि !
इन्टरन्यासनल कनेक्सन तपाईंसँग जुन चैं छ नि ! त्यसलाई किन प्रयोग गर्नुहुन्न डाक्टर गोबिन्द पोखरेल ?
तर तीन लाख दिने भनेर पनि बिदेशीबाट थुप्रै लिएका छौं नि ! पहिला त्यो बाँडौं, घर बनाऔं अनि पछि घर बनाउन नसक्नेहरुलाई चैं अरु थुप्रै संघसंस्थाहरु छन्, त्यो बाट पनि आउला । तर तपाईंले सोच्नुस् कि सरकारले एउटा नीति अन्तर्गत घोषणा गरिसक्यो । धरै देशमा यति भन्दा बढी अरु देशलाई दिएको पनि थिएन ।
उसोभए नेपालमा मात्रै दिएको ?
हैन, चाइनामा सरकारले आफै बनाइदियो । अब कुनै कुनै ठाउँमा चैं ऋण मात्र दियो । कुनै ठाउँमा विभिन्न छुट दियो । हैन ? त्यो थुप्रै छ, प्रकृया छ ।
चाइनाले आफैले बनाए, नेपालले किन बनाउन सकेन ?
त्यसै गरेर हाम्रो देशको परिवेश, देशको आर्थिक श्रोत, आय, हाम्रो ढिकुटीको साइज हेरेपछि हामीले दिएको तीन लाख चैं नराम्रो होइन ।
तीन लाखले घर बनाउन सक्छन् ? चाहेभने ?
सक्छन् । अहिले मैले फेरि भने, हामीले चारवटा कम लगानीका डिजाइन प्रकृयामा छौं । जुन चाँही चारलाख सम्म पर्ने घर हरु छन् । त्यो भएपछि पहिलाको सामग्री, तीन लाख भएपछि त घर बन्छ नि !
डक्टर गोबिन्द पोखरेल, त्यसोभए तपाईंहरुले अब तीन लाख पैसा कति वर्षभित्रमा जनताहरुको घरदैलोमा पु¥याउन सक्नुहुन्छ ?ठ्याक्क भन्नुस् त । आज घोषणा गर्नुस् त !
हैन, जनताको हातमा पैसा चाँडो पाउने कि ढिलो पाउने भनेर वहाँको हातमा छ । वहाँले पैसा लिएर जग राख्नु भयो र इन्जिनियरलाई देखाउनु भयो, जग ठिक छ भनेर अप्लाई गर्नुभयो भने दास्रो किस्ता पाउनुहुने छ ।
त्यसोभए इन्जिनियरले भनिसकेपछि सबै पैसा गाउँमा पुग्छ अब ?
अब दोस्रो किस्ता पाउने अथवा तेस्रो किस्ता कहिले पाउने भन्ने कुरा वहाँहरुको हातमा छ ।
त्यसोभए प्राधिकरणले पैसा पठाइदिन्छ उनिहरुलाई ?
हैन, डेढलाख दास्रो किस्ता । अनि त्यो घरको बाँकी भाग बनाएर, घरमा ट्वेइलेट हुनुप¥यो हैन ? त्यो घरमा धुँवारहीत चुलो राख्नुप¥यो । यस्तो भए फेरि अर्को एक लाख पाउनुहुन्छ ।
त्यसोभए घर चैं नेपाली जनताले बनाउनुप¥यो भने कति वर्ष कुर्नुप¥यो ? 
आज वहाँहरुमा भरपर्छ । मैले भने नि । वहाँहरुले चाँडै बनाउनु भयो भने सरकारले चाँडै किस्ता दिन्छ । वहाँहरुले ढिलो बनाउनु भयो भने सरकारले ढिलै किस्ता दिन्छ ।
एक वर्षभित्रमा पनि बनाउन सक्यो भने तपाईंहरुले तुरुन्त पैसा दिनुहुन्छ ? तपाईंले कुनै अभाव राख्नुहुँदैन ?
पचास हजार लिएर तुरुन्तै घर बनाउनुस् । दोस्रो किस्ता क्लेम गर्नुस् । अनि दुई महिनामा बाँकी घर बनाउनुहोस् । तेस्रो किस्ता क्लेम गर्नुहोस् । त्यो पनि दिनुहुन्छ ।
अर्को चैत–बैशाखमा सबै घर बन्नसक्छ ?
सक्छ, वहाँहरुले चाहनु भयो भने सक्छ ।
अब एक वर्षभित्रमा सबै संरचना बन्न सक्छ ? पीडित जनताको घर बन्न सक्छ ?
जनताहरुले चाहनुभयो भने ।
तपाईंले चाहनुभयो भने बन्दैन ?
हामीले त चाहेकै छौं । हाम्रो त लक्ष्य नै के हो कि जनताले जतिसक्दो चाँडै छानाभित्र आउन् । हामीले त दिने जुन सरकारले घोषणा गरेका नीति अनुसार तालिम, प्राविधिक त दिने हो हामीले । त्यो हामी दिन तयार छौं । अब गाउँदे जनताहरु तपाईंहरु घर बनाउनुस् । अनि किस्ता लानुहोस् । त्यो चैं छ ।
अब त्यसोभए एक वर्षभित्र सबै भूकम्पपीडितको घर बन्न सक्छ ?
सबै त भन्दिन । सबैको समस्या छ । कसैको वृद्धवृद्धा छन्, कसैको लालपुर्जै छैन । कसै सुकुम्बासी हुनुहुन्छ । कसै बनको क्षेत्रमा बस्नुहुन्छ । त्यस्ताहरुको फेरि छुट्टै समस्याहरु हुनुपर्ने हुन्छ । त्यस्ता समस्याहरु थुप्रै छ । समग्रमा हेर्दा दशहजार जति त्यस्ता समस्याहरु देखिन्छ । अहिलेसम्म आएकाहरुमा ।
कतिपयको मैले रिपोर्ट पनि प्राप्त गरेको छु, पैसा नपुगेको, ऋण पनि प्राप्त नभएको कारणले गर्दाखेरि समस्या त भोगीरहेका छन् नि त जनताहरुले ?
हो हो । ऋण चैं यसो छ, राष्ट्र बैंकले घोषणा गरेको ऋणमा चैं अरु ऋण सरह प्रकृयाहरु पुरा गर्नुपर्ने छ । तपाईंको धितो राख्नुपर्ने सबै । तर धेरै कम मान्छेहरुले मात्र त्यो ऋण पाउनुभएको छ । त्यसकारण त्यसको चैं अब हामी छलफल गर्दैछौं । के गर्ने सकिन्छ भन्ने, किन बैंकले पनि पैसा उठ्ने भएपछि मात्र लगानी गर्छ नि ! त्यो एउटा इश्यु छ, त्यसलाई हामी व्यवस्थापन गर्छौं । तर तीनलाखमा घर, अब गरिब हुनुहुन्छ भने, कमजोर आर्थिक अवस्था छ भने पुराना सामग्रीहरु प्रयोग गरेर तीनलाखमा घर बनाउन पुग्छ । हैन तपाईं सहरमा हुनुहुन्छ, आरसीसीकै घर बनाउन त पुग्दैन । हैन ? यो तपाईंलाई सरकारले घर बनाउन सहयोग गर्छु भनेर न दिएको पैसा हो ।
त्यसोभए तपाईंहरुको दायित्व भनेको सम्पदाहरुलाई पुनर्निर्माण गर्नु हो ।
हो ।
हाम्रो देश नेपालको कुरा गर्ने हो भने आज विश्वमा नेपाल चिनिएको छ सम्पदाहरुको कारणले गर्दा । त्यसलाई तपाईं बचाउनका लागि पुरानै संरचनामा जानुहुन्छ कि रास्टिक चेन्ज गर्नुहुन्छ ? 
यसो छ, अब नयाँ नयाँ खालकाहरुलाई अब नयाँ प्रविधिहरु प्रयोग गरेर, पुरानोलाई बलियो बनाएर पुरानो मौलिकता नहराउने गरि गर्नुपर्छ ।
त्यसोभए धरहरा कस्तो बन्छ अब ?
धरहराको त डिजाइन भइसक्या छ । अब त्यही धरहराको नजिक अर्को नयाँ धरहरा बन्छ । त्यहाँ चैं काठमाडौंको कलाकृति देखिने गरि अरु चीजहरु बनाइन्छ । नक्सा डिजाइन सम्पन्न भइसक्यो छ । अनि सिंहदरवार कस्तो बन्छ ?  पुरानै हुन्छ कि, नयाँ हुन्छ कि, भत्काइन्छ कि भत्काइन्न  ?
दुइटै भत्काइन्न । यो पछाडीको पनि रेट्रोफिट गरिन्छ, यो जुन पहिला पछिल्लो बनेको भाग । अघिल्लो भाग पनि जुन हाम्रो प्राचीन भाग हो, यस्लाई पनि रेट्रोफिट गरिन्छ । किनभने कुनै भाग भत्काउनु पर्ने होला, कुनै रेट्रोफिट गर्नुपर्ने होला । समिति नै बनिसक्यो त त्यसका लागि त ।
त्यसोभए पुरातत्व विभागले बनाएको मापदण्ड अनुसार अब संरचना अघि बढ्छ । हैन ?
हजुर ।
त्यसो भए काठमाडौंका मन्दीरहरु, मठहरु, विभिन्न ठाउँमा छ नि । त्यसको त मापदण्डै छैन होला नि ?
सय वर्षभन्दा पुरानो चीजहरुको त, त्यसको प्राचीन महत्व त गुमाउनु हुँदैन । तीनलाई त्यही हिसाबले बनाउनु पर्छ । काष्ठमाण्डपको कुरा गरौं, रानीपोखरीको कुरा गरौं…पुरातत्व विभागले धेरै काम गरेको छ । वहाँहरुले स्थानीयसँग इन्ट्रयाक्सन नै भएको छ । कुनै ठाउँमा स्थानीयको अर्कै आवाज छ । हाम्रो चीज हो, हामीले भने अनुसार बनाउनुपर्छ भन्ने पनि छ । तर विज्ञहरु हुनुहुन्छ, हामीलाई यती खुसी लाग्यो, हाम्रो नेपालमा धेरै विज्ञहरु हुनुहुँदो रहेछ । वहाँहरुको सल्लाह, सुझाव, संग्लनतामा यो काम गर्नु पर्छ ।
तर सम्पदाहरु जसरी बन्नु पथ्र्यो, भूकम्प गएको पनि २२ महिला पुग्न लागिसक्यो, तर यो तपाईंले बनाउन सक्नुभएन ।
हैन, ढिलाई त सबै क्षेत्रमा भएको छ । नभएको होइन, तर अहिले के भने सम्पदाहरु चीजहरुलाई दुइटा चीज त्यो जुन भत्क्यो, ढल्यो त्यसलाई हराउन दिनुभएन । त्यसलाई सड्न दिनुभएन । त्यसलाई कुहुन दिनु भएन । त्यसलाई नष्ट हुनु दिनु भएन । तर फेरि पनि बनाउँदा खेरी त्यसको मौलिकता चैं गुम्न दिनु भएन ।
तर धेरै ठाउँमा नष्ट पनि भएको छ । सढेको पनि छ । समस्या पनि छ नि ?
त्यो हुन दिनुभएन । अब हामी त्यो हुन नदिनुपर्छ भन्ने तिर लाग्छौं । त्यसकारण मैले यहाँलाई के भन्छु भने सम्पदा ढिलो हुँदैमा हतार गर्नुपर्दैन । सम्पदा नास नहोस् । त्यो सम्पदा यहाँको धर्म, जाती, सम्प्रदायसित त्यसको एउटा सम्बन्ध छ, त्यो पनि नगुमोस् भन्ने हिसाबले बन्दै जाने हो । त्यो मौलिकता नगुमाउने र नष्ट नहुने, नहराउने तालले । जबकी घरहरु भनेको व्यक्तिको हो । जाडोमा, वर्षामा जतिसक्दो चाँडो भित्र बस्न पाइयोस् भन्ने हुन्छ । त्यसलाई त्यही किसिमले फास्ट ट्रयाकले बनाउनुपर्छ ।
सम्पदा बन्नुपर्छ – सबैको साझा एजेन्डा हो । अहिलेको अवस्थामा । तपाईंले कति वर्षसम्ममा अहिलेका सम्पदाहरुलाई बनाउन सक्नुहुन्छ ?
हाम्रो पुनर्निमाण प्राधिकरणको लक्ष्य चैं पाँचवर्ष भित्रमा सक्ने भन्ने हो । कुनै सम्पदालाई त्यो भन्दा बढी समय पनि लाग्न सक्छ । किनभने …दशवर्ष पनि लाग्न सक्छ… हैन, कालीगढ त्यही अनुसारको चाहियो । त्यसलाई तालिम दिनुप¥यो । त्यसको डिजाइन दिनु प¥यो । ड्रइङ गर्नुप¥यो । त्यसको मौलिकता नहराउने किसिमलाई विज्ञहरुलाई इन्भल्भ गर्दै जानुप¥यो । त्यसकारण साधारण किसिमका सम्पदाहरु चाँचाडै बन्लान् । तर विशेष खालकालाई केही समय अवश्य पनि लाग्नसक्छ ।
तपाईंलाई आइएनजीओले राम्रै सहयोग र समर्थन गरेको छ ? पुनर्निर्माण गर्न ?
छ छ । मैले एनजीओ आइएनजीओहरुलाई बोलाएर छलफल गरें । वहाँहरु चैं सहयोगको हातहरु फैलाउन एकदम तयार हुनुहुन्छ ।
राजनीतिकरण भएको छैन ? बाहिर जिल्लामा जनताको नाममा ?
हामीले त्यो पक्षमा हेर्दैनौं । हामी वहाँहरुलाई पारदर्शी हुनुहोस् । जवाफदेही हुनुस् र आफ्नो काम अझ बढी ठाउँमा विस्तार गर्नुस् भनेका छौं । तर कतिपय ठाउँमा पारदर्शी छैन । हामीलाई पनि थाहा छ, त्यहाँ राजनीतिकरण भएको छ । व्यक्तिगत स्वार्थका लागि काम गरेका छन्, आइएनजीओले । पारदर्शी हुन सकेको छैन । प्रमुख जिल्ला अधिकारी, स्थानीय विकास अधिकारी लगायतको त समन्वय छ । त्यसको अनुगमन गर्ने । यदी कानुन विपरित काम भएको छ भने वहाँहरुले चैं कार्वाही गर्नुहुन्छ ।
तपाईंहरु कार्वाही गर्नसक्नुहुन्छ, आइएनजीओलाई ?
त्यस्तो प्रमाण पायौं भने हामीले किन नसक्ने ?
धेरै ठाउँमा प्रमाण बाहिर आइराखेको छ ?
प्रमाण त सुन्या छौं । तर एकचोटीलाई यसो नगर्नुस् । गरेको पाइयो भने, किनभने हामी हल्लाको आधारमा जानुहुँदैन, प्रमाणै हुनुप¥यो । त्यसकारण वहाँहरुलाई सुचना दिएको छ, सचेतना दिएको छ । चाँडै गर्नुस् भनिएको छ । त्यसमा चैं हामी दृढ छौं । वहाँहरुसित सहयोगको हात फैलाउँछौं । नीजि क्षेत्र, एनजीओ, आइएनजीओ क्षेत्र, सबै सरकारी गैह्रसरकारी निकायहरुलाई परिचालन गरेर सबैको यो पुनर्निर्माणमा हक छ । सबै